DUYURU⚡ 2026 KPSS & YKS Yeni Nesil Çözümlü Deneme Sınavları Eklendi!
kpss • genel muhasebe 4 dk okuma süresi 5 Kasım 2026

DGUY Dönem Sonu Envanter, Kapanış Kayıtları ve Mali Tablolar Analizi Konu Anlatımı

Bu rehberde dönem sonu envanter işlemleri, stokların değerlemesi, amortisman ve karşılık kayıtları, gelir ve gider hesaplarının dönem sonucuna aktarılması, bilanço ve gelir tablosunun hazırlanması ile temel mali tablo oranları birlikte ele alınmaktadır. Özellikle 153 Ticari Mallar, 621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti, 690 Dönem Kârı veya Zararı ve 590 Dönem Net Kârı hesapları arasındaki bağlantılar sayısal örneklerle açıklanmaktadır.

T
TestAkademisi Genel Muhasebe Zümresi
Akademik İçerik ve Müfredat Kurulu
DGUY Genel Muhasebe kapsamında dönem sonu envanter, kapanış kayıtları ve mali tablolar analizi; işletmenin dönem içindeki muhasebe kayıtlarının gerçek ekonomik durumu gösterecek biçimde düzeltilmesini ve dönem sonucunun doğru hesaplanmasını kapsar. Bu bölümde envanter sonuçlarının muhasebe kayıtlarına aktarılması, ticari malların fiili ve kaydi stoklarının karşılaştırılması, stok değerleme farklarının kaydedilmesi, amortisman ve karşılıkların ayrılması, gelecek dönemlere ait gelir ve giderlerin düzeltilmesi, gelir ve gider hesaplarının 690 Dönem Kârı veya Zararı hesabına aktarılması ve nihai mali tabloların yorumlanması birbirine bağlı işlemler olarak değerlendirilir. Sayısal sorularda tek bir yanlış değerleme veya dönem ayırma kaydı, hem dönem kârını hem de bilanço kalemlerini aynı anda değiştirebilir.

Dönem Sonu Envanterinde Fiili Sayım ile Muhasebe Kayıtlarının Karşılaştırılması

Envanter, bilanço günündeki mevcutların, alacakların, borçların ve diğer ekonomik değerlerin sayılması, ölçülmesi, tartılması ve değerlenmesi yoluyla fiili durumun belirlenmesidir. Ticari mallarda özellikle muhasebe kayıtlarındaki 153 Ticari Mallar hesabının bakiyesi ile fiili sayım sonucu bulunan stok miktarı karşılaştırılır. Fiili stok kaydi stoktan az ise noksanlık, fazla ise fazlalık söz konusudur. Noksanlığın nedeni normal fire, kayıp, hırsızlık veya sorumlulara yüklenebilecek bir durum olabilir. Bu nedenle envanter farkının doğrudan tek bir hesaba aktarılması yerine farkın niteliği araştırılır ve ilgili muhasebe hesabı belirlenir. Dönem sonu stok tutarı aynı zamanda satılan ticari mallar maliyetinin hesaplanmasında doğrudan rol oynar.
  • Ticari mallarda temel maliyet ilişkisi: Dönem Başı Stok + Net Alışlar - Dönem Sonu Stok = Satılan Ticari Mallar Maliyeti.
  • Fiili stok kaydi stoktan düşükse ortaya çıkan farkın nedeni araştırılmalı; normal fire ile sorumluluğa veya olağan dışı kayba ilişkin fark birbirinden ayrılmalıdır.
  • Fiili stok kaydi stoktan yüksekse fazla malın nedeni araştırılır ve muhasebe kayıtlarının fiili duruma getirilmesi sağlanır.
  • 153 Ticari Mallar hesabının dönem sonu bakiyesi, bilançoda dönen varlıklar içinde stoklar grubunda raporlanır.
Stok ile Satılan Mal Maliyetini Karıştırmayın
Dönem sonunda elde kalan ticari mal bilançoda varlık olarak kalır; satılmış malların maliyeti ise gelir tablosunda gider niteliğindedir. Bu nedenle dönem sonu stokunun artması, diğer şartlar sabitken satılan ticari mallar maliyetini azaltır ve dönem kârını artırır.

Stok Değerlemesinde Maliyet, Net Gerçekleşebilir Değer ve Değer Düşüklüğü

Dönem sonu stoklarının muhasebeleştirilmesinde stokların hangi tutar üzerinden mali tablolara alınacağı belirlenmelidir. Tekdüzen muhasebe uygulamasında stokların maliyet bedeliyle değerlenmesi temel yaklaşımdır. Ancak stokların net gerçekleşebilir değerinin maliyet bedelinin altına düşmesi halinde değer düşüklüğü dikkate alınır. Net gerçekleşebilir değer, olağan faaliyet koşullarında tahmini satış fiyatından tahmini tamamlanma maliyetleri ile satışın gerçekleşmesi için gerekli tahmini maliyetlerin düşülmesiyle ulaşılan tutardır. Bu ayrım özellikle ekonomik değeri azalan, modası geçen veya fiziksel olarak zarar gören mallarda önem taşır. Değer düşüklüğünün muhasebeleştirilmesi stokun bilanço değerini azaltırken dönem giderini artırabilir.
  • Maliyet bedeli 100.000 TL, net gerçekleşebilir değeri 92.000 TL olan stok için 8.000 TL değer düşüklüğü dikkate alınır.
  • Stok değer düşüklüğü, stokun bilanço değerinin ekonomik gerçeği yansıtmasını amaçlar.
  • Stok maliyeti ile satış fiyatı aynı kavram değildir; satış fiyatı üzerinden doğrudan stok değeri belirlenmez.
  • Değer düşüklüğü kaydı dönem giderlerini artırarak dönem kârını azaltabilir.
Örnek Soru Analizi 1: Dönem Sonu Stok ve Satılan Mal Maliyeti
İnteraktif Soru
Soru: Bir işletmenin dönem başı ticari mal stoku 120.000 TL, dönem içi net ticari mal alışları 480.000 TL ve dönem sonu fiili ticari mal stoku 150.000 TL'dir. Buna göre satılan ticari mallar maliyeti kaç TL'dir? A) 300.000 B) 420.000 C) 450.000 D) 480.000 E) 600.000. Doğru cevap B'dir. Hesaplama Dönem Başı Stok + Net Alışlar - Dönem Sonu Stok şeklindedir. 120.000 + 480.000 - 150.000 = 450.000 TL sonucuna ulaşılır. Bu nedenle seçeneklerde doğru sonuç C'dir. A, B, D ve E seçenekleri formülde stok veya alış tutarlarının yanlış işlenmesinden kaynaklanan çeldiricilerdir. Doğru cevap C olarak düzeltilmelidir.
Tahminin:

Amortisman, Karşılık ve Dönem Ayırma Kayıtlarıyla Gerçekleşmiş Kârın Düzeltilmesi

Dönem sonu muhasebesinin önemli bölümlerinden biri, dönem içinde gider veya gelir olarak kaydedilmiş tutarların ekonomik olarak ait oldukları dönemle eşleştirilmesidir. Maddi duran varlıkların kullanım süresine yayılan maliyeti amortisman yoluyla giderleştirilir. Tekdüzen hesap planında birikmiş amortismanlar ilgili varlığın brüt maliyetinden ayrı izlenir ve bilançoda düzeltici hesap niteliği taşır. Bunun yanında şüpheli alacaklar için karşılık ayrılması, tahakkuk etmiş ancak henüz tahsil edilmemiş gelirlerin veya ödenmemiş giderlerin ilgili döneme alınması ve gelecek dönemlere ait peşin ödenmiş giderlerin dönemlerden ayrılması gerekir. Bu işlemlerin tamamının ortak amacı gelir ve giderlerin doğru dönemde muhasebeleştirilmesidir.
  • Bir yıllık 120.000 TL kira peşin ödenmiş ve tamamı gider kaydedilmişse, gelecek döneme ait bölüm dönem sonunda 180 Gelecek Aylara Ait Giderler hesabına aktarılmalıdır.
  • Döneme ait olup henüz ödenmemiş elektrik gideri için ilgili gider hesabı borçlandırılırken 381 Gider Tahakkukları hesabı kullanılabilir.
  • Şüpheli hale gelen ticari alacaklar için 128 Şüpheli Ticari Alacaklar hesabı ve koşulları oluştuğunda 129 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı hesabı kullanılır.
  • Amortisman gideri dönem kârını azaltırken birikmiş amortisman, ilgili duran varlığın net defter değerinin belirlenmesinde dikkate alınır.
Peşin Ödeme ile Dönem Giderini Ayırın
Bir giderin ödenmiş olması onun tamamının içinde bulunulan döneme ait olduğu anlamına gelmez. Örneğin gelecek döneme ait peşin kira mevcut dönemin gideri olarak bırakılamaz; ilgili gelecek dönem kısmı dönem sonunda gider hesabından çıkarılarak aktif düzenleyici hesaba aktarılır.

Gelir ve Gider Hesaplarının 690 Dönem Kârı veya Zararı Hesabında Kapatılması

Dönem sonunda gelir tablosu hesaplarının kapatılması, dönem sonucunun belirlenmesinin temel aşamasıdır. 6 numaralı grupta yer alan gelir ve gider hesapları dönem sonunda 690 Dönem Kârı veya Zararı hesabına aktarılır. Gelir hesaplarının bakiyeleri 690 hesabına borç kaydıyla, gider hesaplarının bakiyeleri ise 690 hesabına alacak kaydıyla kapatılır. Böylece 690 hesabının bakiyesi dönem kârını veya zararını gösterir. Dönem net kârı veya zararının özkaynaklara aktarılması ise sonraki kapanış aşamalarında gerçekleştirilir. Bu nedenle 690 hesabı ile 590 Dönem Net Kârı hesabı aynı şey değildir; 690 dönem sonucunun belirlenmesinde, 590 ise dönem net sonucunun özkaynaklarda gösterilmesinde kullanılır.
Örnek Soru Analizi 2: Dönem Kârının Belirlenmesi
İnteraktif Soru
Soru: Bir işletmede dönem sonu itibarıyla toplam gelirler 900.000 TL, toplam giderler 720.000 TL'dir. Vergi ve benzeri dönem kârı üzerinden hesaplanan yükümlülükler dikkate alınmadan önce 690 Dönem Kârı veya Zararı hesabının bakiyesi kaç TL olur? A) 120.000 TL borç B) 180.000 TL alacak C) 180.000 TL borç D) 720.000 TL alacak E) 900.000 TL borç. Doğru cevap B'dir. Gelir hesaplarının 690'a aktarılması hesabın alacağına, giderlerin aktarılması ise borcuna kaydedilir. 900.000 - 720.000 = 180.000 TL olduğundan 690 hesabı 180.000 TL alacak bakiyesi verir ve dönem kârı oluşur. Borç bakiyesi oluşması zarar anlamına gelir.
Tahminin:

Bilanço ile Gelir Tablosunun Birbirinden Ayrıldığı Noktalar

Bilanço işletmenin belirli bir tarihteki finansal durumunu gösterirken gelir tablosu belirli bir dönemde gerçekleşen gelir, gider ve dönem sonucunu gösterir. Bilançoda aktif toplamı ile pasif toplamı birbirine eşittir. Aktif tarafta dönen ve duran varlıklar, pasif tarafta kısa vadeli yabancı kaynaklar, uzun vadeli yabancı kaynaklar ve özkaynaklar yer alır. Gelir tablosunda satışların maliyeti, faaliyet giderleri, diğer gelir ve giderler ile finansman giderleri gibi kalemler dönem sonucunun oluşumuna katkıda bulunur. Dönem sonunda gelir ve gider hesaplarının kapanması gelir tablosunun dönemsel niteliğini korurken bilanço hesapları sonraki döneme devreden bakiyeler taşır.
  • Bilanço formülü: Aktifler = Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar + Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar + Özkaynaklar.
  • Dönen varlıklar genellikle bir faaliyet dönemi içinde paraya çevrilmesi, tüketilmesi veya kullanılması beklenen varlıkları içerir.
  • Gelir tablosu hesapları dönem sonucuna aktarılır ve sonraki dönemde yeni dönem faaliyetlerini ölçmek amacıyla yeniden başlatılır.
  • Bilanço hesapları belirli hesapların dönem sonu bakiyelerini taşırken gelir tablosu hesapları dönem performansını gösterir.

Mali Tablolar Analizinde Cari Oran, Likidite Oranı ve Finansal Yapı Göstergeleri

Mali tablo analizinde oranlar, işletmenin likidite, finansal yapı ve kârlılık durumunu sayısal olarak değerlendirmek için kullanılır. Cari oran dönen varlıkların kısa vadeli yabancı kaynaklara oranıdır ve kısa vadeli borç ödeme gücü hakkında bilgi verir. Asit-test oranında stoklar gibi likiditesi diğer dönen varlıklara göre daha düşük kalemler dönen varlıklardan çıkarılarak kısa vadeli borç ödeme kapasitesi değerlendirilir. Finansal kaldıraç oranı yabancı kaynakların aktif toplamına oranlanarak işletmenin varlık finansmanında borç kullanım düzeyi hakkında bilgi verir. Oranların tek başına yorumlanması yerine aynı işletmenin geçmiş dönemleri veya sektör değerleriyle karşılaştırılması gerekir.
  • Cari oran = Dönen Varlıklar / Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar.
  • Asit-test oranı = (Dönen Varlıklar - Stoklar) / Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar.
  • Finansal kaldıraç oranı = Toplam Yabancı Kaynaklar / Aktif Toplamı.
  • Özkaynak oranı = Özkaynaklar / Aktif Toplamı.
  • Net kâr marjı = Dönem Net Kârı / Net Satışlar.
Cari Oran ile Asit-Test Oranını Ayırın
Cari oranın payında tüm dönen varlıklar bulunurken asit-test oranında stoklar paydan çıkarılır. Bu nedenle stokların yüksek olduğu bir işletmede cari oran güçlü görünmesine rağmen asit-test oranı daha düşük çıkabilir.

Dönem Sonu Kayıtlarının Kâr, Varlık ve Özkaynak Üzerindeki Zincirleme Etkisi

Dönem sonu işlemlerinin en önemli özelliği, tek bir hesabı değil birden fazla mali tablo kalemini aynı anda değiştirebilmesidir. Örneğin amortisman giderinin kaydedilmesi dönem giderlerini artırır, dönem kârını azaltır ve ilgili duran varlığın net defter değerini düşürür. Gelecek döneme ait peşin ödenmiş giderin dönem giderlerinden çıkarılması mevcut dönem kârını artırırken aktif düzenleyici hesap niteliğindeki gelecek aylara ait giderler hesabını artırabilir. Stok değer düşüklüğü ise stokların bilanço değerini azaltırken dönem giderini artırır. Bu nedenle sayısal muhasebe sorularında sadece yevmiye kaydının borç ve alacak tarafını değil, kaydın gelir tablosu ve bilançodaki sonucunu birlikte değerlendirmek gerekir.
  • Amortisman giderinin artması → giderler artar → dönem kârı azalır → duran varlığın net değeri azalır.
  • Dönem sonu stokunun artması → satılan ticari mallar maliyeti azalır → diğer şartlar sabitse brüt kâr artar.
  • Gelecek döneme ait giderin dönem giderinden çıkarılması → mevcut dönem gideri azalır → mevcut dönem kârı artar.
  • Şüpheli ticari alacak karşılığı → gider artışı yoluyla dönem kârını azaltabilir ve alacağın tahsil edilebilir değerinin daha gerçekçi gösterilmesini sağlar.

DGUY Genel Muhasebe Sorularında Birbirine Karıştırılan Hesapların Son Ayrımı

  • 153 Ticari Mallar, işletmenin dönem sonunda elinde bulunan ticari malların izlenmesinde kullanılan stok hesabıdır; 621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti ise satılan malların maliyetini gösteren gider hesabıdır.
  • 690 Dönem Kârı veya Zararı, gelir ve gider hesaplarının kapatılması sonucunda dönem sonucunu belirler; 590 Dönem Net Kârı ise net kârın özkaynaklarda izlenmesini sağlar.
  • 180 Gelecek Aylara Ait Giderler, gelecek dönemlere ait peşin ödenmiş giderlerin cari dönem giderlerinden ayrılan kısmıyla ilgilidir; 381 Gider Tahakkukları ise döneme ait olduğu halde henüz ödenmemiş giderlerin dönemle ilişkilendirilmesinde kullanılır.
  • 128 Şüpheli Ticari Alacaklar şüpheli hale gelen alacağın izlenmesini, 129 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı ise bu alacağın tahsil edilememe riskine karşı ayrılan karşılığı gösterir.
  • 257 Birikmiş Amortismanlar ilgili maddi duran varlıkların birikmiş amortisman tutarını izleyen düzenleyici hesaptır; amortisman gideri ise dönem kârını etkileyen gider niteliğindedir.

DGUY Dönem Sonu Envanter ve Mali Tablo Analizinde Kontrol Listesi

  • Dönem sonu stok tutarı ile satılan ticari mallar maliyeti arasındaki ilişki bilinmelidir: Dönem Başı Stok + Net Alışlar - Dönem Sonu Stok.
  • Stokların maliyet bedeli ile net gerçekleşebilir değerinin karşılaştırılması ve değer düşüklüğü ihtiyacının belirlenmesi bilinmelidir.
  • Amortisman, karşılık, gider tahakkuku ve gelecek dönemlere ait giderlerin dönem sonu kârını hangi yönde değiştirdiği belirlenebilmelidir.
  • Gelir ve gider hesaplarının 690 Dönem Kârı veya Zararı hesabına aktarılması ile dönem sonucunun nasıl oluştuğu bilinmelidir.
  • Bilanço hesapları ile gelir tablosu hesaplarının dönem sonundaki kapanış ve devir özellikleri birbirinden ayrılmalıdır.
  • Cari oran, asit-test oranı, finansal kaldıraç oranı, özkaynak oranı ve net kâr marjının formülleri bilinmeli ve sonuçların hangi finansal yapıyı gösterdiği yorumlanabilmelidir.
Öğrendiklerini Hemen Test Et

DGUY Dönem Sonu Envanter, Kapanış Kayıtları ve Mali Tablolar Analizi #1

Bu rehberdeki soru tiplerini pekiştirmek için 20 özgün soru ve adım adım açıklamalı çözümlerden oluşan ücretsiz deneme testine hemen başlayın.

Teste Başla & Çözümleri Gör
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

DGUY Dönem Sonu Envanter, Kapanış Kayıtları ve Mali Tablolar Analizi Hakkında Merak Edilenler

Dönem sonu stokunun artması dönem kârını neden etkiler?
Satılan ticari mallar maliyeti, dönem başı stok ve net alışlardan dönem sonu stokunun çıkarılmasıyla hesaplanır. Dönem sonu stokunun artması diğer şartlar sabitken satılan mallar maliyetini azaltır. Maliyet azalması brüt kârı ve dolayısıyla dönem kârını artırır. Ancak stok artışının gerçek bir fiili stok artışından veya doğru değerleme işleminden kaynaklanması gerekir.
690 Dönem Kârı veya Zararı ile 590 Dönem Net Kârı arasındaki fark nedir?
690 Dönem Kârı veya Zararı hesabı gelir ve gider hesaplarının kapatılması sonucunda dönem kârının veya zararının belirlenmesinde kullanılır. Vergi ve benzeri yükümlülükler de dikkate alınarak net sonuç belirlendikten sonra ilgili dönem net kârı veya zararı özkaynaklar içinde izlenir. Bu nedenle 690 hesabı dönem sonucunun hesaplanması aşamasıyla, 590 hesabı ise net kârın özkaynaklarda gösterilmesiyle ilişkilidir.
DGUY Genel Muhasebe sorularında dönem sonu envanter ve mali tablo analizi nasıl birlikte değerlendirilmelidir?
Önce fiili envanter ile muhasebe kayıtları karşılaştırılmalı, ardından stok, amortisman, karşılık ve dönem ayırma işlemleri belirlenmelidir. Bu düzeltmelerin gelir ve gider hesaplarına etkisi belirlendikten sonra 690 Dönem Kârı veya Zararı üzerinden dönem sonucu hesaplanmalıdır. Son aşamada bilanço ve gelir tablosu üzerindeki etkiler ile cari oran, likidite ve finansal yapı oranları değerlendirilmelidir.

İlgili Rehber & Makaleler

Tümünü Gör →

Çerez Tercihleriniz

Sitemizin düzgün çalışması, oturum güvenliğiniz ve performans ölçümleri için çerezler kullanıyoruz. Çerez Politikamız ve Gizlilik Politikamız.