“Öznenin kendi iradesiyle yaptığı, bir nesneyi etkilediği ve 'Neyi, kimi?' sorularına cevap veren (başına 'onu' kelimesi getirilebilen) fiill...”

Pedagojik Çözüm Yaklaşımı: Doğru Cevap: D seçeneğidir (İş (Kılış) fiili). Adım Adım Çözüm ve Kural Analizi: 7. Sınıf Türkçe MEB müfredatında yer alan 'Fiilde Anlam' kazanımı doğrultusunda soru incelendiğinde; Nesne alabilen fiiller iş (kılış) fiilleridir: (onu) yazdı, (onu) kırdı. Bu bağlamda cümle ve bağlam analizine göre kuralı eksiksiz karşılayan doğru ifade 'İş (Kılış) fiili' olarak belirlenir. Çeldirici Değerlendirmesi: Diğer seçeneklerde yer alan A şıkkı (Durum fiili) ve B şıkkı (Oluş fiili) ifadeleri soruda aranan temel kazanımla uyuşmamakta veya kavram yanılgısına işaret etmektedir.

“Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yer alan fiil bir 'iş (kılış) fiili'dir?”

Pedagojik Çözüm Yaklaşımı: Doğru Cevap: D seçeneğidir (Çocuk elindeki renkli tebeşirle tahtaya bir resim çizdi.). Adım Adım Çözüm ve Kural Analizi: 7. Sınıf Türkçe MEB müfredatında yer alan 'İş Fiili' kazanımı doğrultusunda soru incelendiğinde; 'Çizdi' fiili başına 'onu' alır (onu çizdi, resmi çizdi), iş fiilidir. Bu bağlamda cümle ve bağlam analizine göre kuralı eksiksiz karşılayan doğru ifade 'Çocuk elindeki renkli tebeşirle tahtaya bir resim çizdi.' olarak belirlenir. Çeldirici Değerlendirmesi: Diğer seçeneklerde yer alan A şıkkı (Yorgun yolcular ağacın gölgesinde dinlendi.) ve B şıkkı (Bahçedeki elmalar sonbahara doğru sarardı.) ifadeleri soruda aranan temel kazanımla uyuşmamakta veya kavram yanılgısına işaret etmektedir.

“Öznenin kendi iradesi dışında, zaman içinde kendiliğinden gerçekleşen doğa olaylarını ve değişimleri bildiren fiillere ne ad verilir?”

Pedagojik Çözüm Yaklaşımı: Doğru Cevap: B seçeneğidir (Oluş fiili). Adım Adım Çözüm ve Kural Analizi: 7. Sınıf Türkçe MEB müfredatında yer alan 'Oluş Fiili' kazanımı doğrultusunda soru incelendiğinde; Kendiliğinden ve zamanla değişimi bildiren fiiller oluş fiilidir: sararmak, paslanmak, büyümek. Bu bağlamda cümle ve bağlam analizine göre kuralı eksiksiz karşılayan doğru ifade 'Oluş fiili' olarak belirlenir. Çeldirici Değerlendirmesi: Diğer seçeneklerde yer alan A şıkkı (İş fiili) ve C şıkkı (Durum fiili) ifadeleri soruda aranan temel kazanımla uyuşmamakta veya kavram yanılgısına işaret etmektedir.

“Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yer alan fiil bir 'oluş fiili'dir?”

Pedagojik Çözüm Yaklaşımı: Doğru Cevap: C seçeneğidir (Yağmurun altında kalan demir kapı zamanla paslandı.). Adım Adım Çözüm ve Kural Analizi: 7. Sınıf Türkçe MEB müfredatında yer alan 'Oluş Fiili' kazanımı doğrultusunda soru incelendiğinde; Paslanmak zaman içinde kendiliğinden oluşan bir değişimdir. Bu bağlamda cümle ve bağlam analizine göre kuralı eksiksiz karşılayan doğru ifade 'Yağmurun altında kalan demir kapı zamanla paslandı.' olarak belirlenir. Çeldirici Değerlendirmesi: Diğer seçeneklerde yer alan A şıkkı (Ahmet dün akşam bize uğradı.) ve B şıkkı (Kardeşim odasında kitap okuyor.) ifadeleri soruda aranan temel kazanımla uyuşmamakta veya kavram yanılgısına işaret etmektedir.

“Öznenin iradesiyle gerçekleşen ancak nesne alamayan, bir durumu ifade eden ('Neyi, kimi?' sorularına cevap vermeyen) fiillere ne ad verilir?...”

Pedagojik Çözüm Yaklaşımı: Doğru Cevap: B seçeneğidir (Durum fiili). Adım Adım Çözüm ve Kural Analizi: 7. Sınıf Türkçe MEB müfredatında yer alan 'Durum Fiili' kazanımı doğrultusunda soru incelendiğinde; Nesne alamayan ve durum bildiren fiiller durum fiilidir: gülmek, oturmak, uyumak. Bu bağlamda cümle ve bağlam analizine göre kuralı eksiksiz karşılayan doğru ifade 'Durum fiili' olarak belirlenir. Çeldirici Değerlendirmesi: Diğer seçeneklerde yer alan A şıkkı (İş fiili) ve C şıkkı (Oluş fiili) ifadeleri soruda aranan temel kazanımla uyuşmamakta veya kavram yanılgısına işaret etmektedir.

“Aşağıdaki cümlelerin hangisindeki fiil 'durum fiili'dir?”

Pedagojik Çözüm Yaklaşımı: Doğru Cevap: B seçeneğidir (Bütün gün parktaki tahta bankta sessizce oturdu.). Adım Adım Çözüm ve Kural Analizi: 7. Sınıf Türkçe MEB müfredatında yer alan 'Durum Fiili' kazanımı doğrultusunda soru incelendiğinde; 'Oturdu' fiili nesne alamaz (onu oturdu denmez) ve öznenin durumunu bildirir. Bu bağlamda cümle ve bağlam analizine göre kuralı eksiksiz karşılayan doğru ifade 'Bütün gün parktaki tahta bankta sessizce oturdu.' olarak belirlenir. Çeldirici Değerlendirmesi: Diğer seçeneklerde yer alan A şıkkı (Masanın üzerindeki mektubu dikkatle okudu.) ve C şıkkı (Tarladaki domatesler sıcaktan kızardı.) ifadeleri soruda aranan temel kazanımla uyuşmamakta veya kavram yanılgısına işaret etmektedir.

“Aşağıdaki fiillerden hangisi anlam özelliğine göre 'iş (kılış) fiili'dir?”

Pedagojik Çözüm Yaklaşımı: Doğru Cevap: A seçeneğidir (Temizlemek). Adım Adım Çözüm ve Kural Analizi: 7. Sınıf Türkçe MEB müfredatında yer alan 'İş Fiili' kazanımı doğrultusunda soru incelendiğinde; (Onu) temizlemek nesne alabildiği için iş fiilidir. Bu bağlamda cümle ve bağlam analizine göre kuralı eksiksiz karşılayan doğru ifade 'Temizlemek' olarak belirlenir. Çeldirici Değerlendirmesi: Diğer seçeneklerde yer alan B şıkkı (Yaşlanmak) ve C şıkkı (Uyumak) ifadeleri soruda aranan temel kazanımla uyuşmamakta veya kavram yanılgısına işaret etmektedir.

“Aşağıdaki fiillerden hangisi bir 'oluş fiili'dir?”

Pedagojik Çözüm Yaklaşımı: Doğru Cevap: B seçeneğidir (Çürümek). Adım Adım Çözüm ve Kural Analizi: 7. Sınıf Türkçe MEB müfredatında yer alan 'Oluş Fiili' kazanımı doğrultusunda soru incelendiğinde; Çürümek zamanla kendiliğinden gerçekleşen bir değişimdir. Bu bağlamda cümle ve bağlam analizine göre kuralı eksiksiz karşılayan doğru ifade 'Çürümek' olarak belirlenir. Çeldirici Değerlendirmesi: Diğer seçeneklerde yer alan A şıkkı (Koşmak) ve C şıkkı (Çözmek) ifadeleri soruda aranan temel kazanımla uyuşmamakta veya kavram yanılgısına işaret etmektedir.

“Aşağıdaki fiillerden hangisi bir 'durum fiili'dir?”

Pedagojik Çözüm Yaklaşımı: Doğru Cevap: A seçeneğidir (Gülmek). Adım Adım Çözüm ve Kural Analizi: 7. Sınıf Türkçe MEB müfredatında yer alan 'Durum Fiili' kazanımı doğrultusunda soru incelendiğinde; Gülmek nesne almayan bir durum fiilidir. Bu bağlamda cümle ve bağlam analizine göre kuralı eksiksiz karşılayan doğru ifade 'Gülmek' olarak belirlenir. Çeldirici Değerlendirmesi: Diğer seçeneklerde yer alan B şıkkı (Boyamak) ve C şıkkı (Kırmak) ifadeleri soruda aranan temel kazanımla uyuşmamakta veya kavram yanılgısına işaret etmektedir.

“'(I) Çocuklar bahçede top oynuyor, (II) yaşlı dede ise sedirde uyukluyordu. (III) Ağaçtaki armutlar iyice olgunlaşmıştı.' Cümlelerindeki fii...”

Pedagojik Çözüm Yaklaşımı: Doğru Cevap: A seçeneğidir (İş - Durum - Oluş). Adım Adım Çözüm ve Kural Analizi: 7. Sınıf Türkçe MEB müfredatında yer alan 'Fiil Anlam Ayrımı' kazanımı doğrultusunda soru incelendiğinde; Oynamak (iş), uyuklamak (durum), olgunlaşmak (oluş). Bu bağlamda cümle ve bağlam analizine göre kuralı eksiksiz karşılayan doğru ifade 'İş - Durum - Oluş' olarak belirlenir. Çeldirici Değerlendirmesi: Diğer seçeneklerde yer alan B şıkkı (Durum - İş - Oluş) ve C şıkkı (Oluş - Durum - İş) ifadeleri soruda aranan temel kazanımla uyuşmamakta veya kavram yanılgısına işaret etmektedir.

“Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil iş (kılış) bildirmektedir?”

Pedagojik Çözüm Yaklaşımı: Doğru Cevap: C seçeneğidir (Şoför arabayı garajın önüne park etti.). Adım Adım Çözüm ve Kural Analizi: 7. Sınıf Türkçe MEB müfredatında yer alan 'İş Fiili' kazanımı doğrultusunda soru incelendiğinde; Arabayı park etti -> Neyi park etti? Arabayı (iş fiili). Bu bağlamda cümle ve bağlam analizine göre kuralı eksiksiz karşılayan doğru ifade 'Şoför arabayı garajın önüne park etti.' olarak belirlenir. Çeldirici Değerlendirmesi: Diğer seçeneklerde yer alan A şıkkı (Bebek beşikte derin bir uykuya daldı.) ve B şıkkı (Sonbaharda ağaçların yaprakları sarardı.) ifadeleri soruda aranan temel kazanımla uyuşmamakta veya kavram yanılgısına işaret etmektedir.

“'Morarmak, küflenmek, uzamak, solmak' fiillerinin ortak anlam özelliği nedir?”

Pedagojik Çözüm Yaklaşımı: Doğru Cevap: D seçeneğidir (Hepsinin oluş fiili olması). Adım Adım Çözüm ve Kural Analizi: 7. Sınıf Türkçe MEB müfredatında yer alan 'Oluş Fiilleri' kazanımı doğrultusunda soru incelendiğinde; Hepsi kendiliğinden ve zamanla meydana gelen oluş fiilleridir. Bu bağlamda cümle ve bağlam analizine göre kuralı eksiksiz karşılayan doğru ifade 'Hepsinin oluş fiili olması' olarak belirlenir. Çeldirici Değerlendirmesi: Diğer seçeneklerde yer alan A şıkkı (Hepsinin durum fiili olması) ve B şıkkı (Hepsinin iş fiili olması) ifadeleri soruda aranan temel kazanımla uyuşmamakta veya kavram yanılgısına işaret etmektedir.

“Aşağıdaki cümlelerin hangisinde durum fiili kullanılmıştır?”

Pedagojik Çözüm Yaklaşımı: Doğru Cevap: C seçeneğidir (Arkadaşının anlattığı fıkraya dakikalarca kahkahayla güldü.). Adım Adım Çözüm ve Kural Analizi: 7. Sınıf Türkçe MEB müfredatında yer alan 'Durum Fiili' kazanımı doğrultusunda soru incelendiğinde; Gülmek nesne almayan bir durum fiilidir. Bu bağlamda cümle ve bağlam analizine göre kuralı eksiksiz karşılayan doğru ifade 'Arkadaşının anlattığı fıkraya dakikalarca kahkahayla güldü.' olarak belirlenir. Çeldirici Değerlendirmesi: Diğer seçeneklerde yer alan A şıkkı (Annem akşam için nefis bir kek pişirdi.) ve B şıkkı (Balkondaki ekmek parçaları sıcaktan kurudu.) ifadeleri soruda aranan temel kazanımla uyuşmamakta veya kavram yanılgısına işaret etmektedir.

“Aşağıdaki cümlelerin hangisindeki fiil nesne alabildiği halde cümlede nesne kullanılmamıştır?”

Pedagojik Çözüm Yaklaşımı: Doğru Cevap: C seçeneğidir (Akşam geç saatlere kadar odasında dikkatle okudu.). Adım Adım Çözüm ve Kural Analizi: 7. Sınıf Türkçe MEB müfredatında yer alan 'Gizli Nesne / İş Fiili' kazanımı doğrultusunda soru incelendiğinde; 'Okudu' iş fiilidir (neyi okudu? kitabı), ama cümlede nesne yazılmamıştır. Bu bağlamda cümle ve bağlam analizine göre kuralı eksiksiz karşılayan doğru ifade 'Akşam geç saatlere kadar odasında dikkatle okudu.' olarak belirlenir. Çeldirici Değerlendirmesi: Diğer seçeneklerde yer alan A şıkkı (Masanın örtüsü yıkanınca bembeyaz oldu.) ve B şıkkı (Sabahtan akşama kadar sahilde yürüdü.) ifadeleri soruda aranan temel kazanımla uyuşmamakta veya kavram yanılgısına işaret etmektedir.

“'Güneşte kalan süt iki günde ekşidi.' cümlesindeki 'ekşidi' fiilinin anlam özelliği nedir?”

Pedagojik Çözüm Yaklaşımı: Doğru Cevap: D seçeneğidir (Oluş fiili). Adım Adım Çözüm ve Kural Analizi: 7. Sınıf Türkçe MEB müfredatında yer alan 'Oluş Fiili' kazanımı doğrultusunda soru incelendiğinde; Ekşimek kendiliğinden zamanla gerçekleşen bir oluş fiilidir. Bu bağlamda cümle ve bağlam analizine göre kuralı eksiksiz karşılayan doğru ifade 'Oluş fiili' olarak belirlenir. Çeldirici Değerlendirmesi: Diğer seçeneklerde yer alan A şıkkı (İş fiili) ve B şıkkı (Durum fiili) ifadeleri soruda aranan temel kazanımla uyuşmamakta veya kavram yanılgısına işaret etmektedir.

“Aşağıdaki cümlelerin hangisinde iş (kılış) fiili KULLANILMAMIŞTIR?”

Pedagojik Çözüm Yaklaşımı: Doğru Cevap: C seçeneğidir (Güneş batınca sokak köpekleri sessizce yattı.). Adım Adım Çözüm ve Kural Analizi: 7. Sınıf Türkçe MEB müfredatında yer alan 'Durum Fiili' kazanımı doğrultusunda soru incelendiğinde; 'Yattı' durum fiilidir, nesne alamaz. Bu bağlamda cümle ve bağlam analizine göre kuralı eksiksiz karşılayan doğru ifade 'Güneş batınca sokak köpekleri sessizce yattı.' olarak belirlenir. Çeldirici Değerlendirmesi: Diğer seçeneklerde yer alan A şıkkı (Bahçıvan kuruyan dalları makasla budadı.) ve B şıkkı (Aşçı çorbanın tuzunu kontrol etti.) ifadeleri soruda aranan temel kazanımla uyuşmamakta veya kavram yanılgısına işaret etmektedir.

“Aşağıdaki fiil çiftlerinden hangisi 'oluş - iş' sıralamasına uygundur?”

Pedagojik Çözüm Yaklaşımı: Doğru Cevap: B seçeneğidir (Paslanmak - Dikmek). Adım Adım Çözüm ve Kural Analizi: 7. Sınıf Türkçe MEB müfredatında yer alan 'Fiil Karşılaştırma' kazanımı doğrultusunda soru incelendiğinde; Paslanmak (oluş), dikmek (iş) fiilidir. Bu bağlamda cümle ve bağlam analizine göre kuralı eksiksiz karşılayan doğru ifade 'Paslanmak - Dikmek' olarak belirlenir. Çeldirici Değerlendirmesi: Diğer seçeneklerde yer alan A şıkkı (Koşmak - Gülmek) ve C şıkkı (Yazmak - Uyumak) ifadeleri soruda aranan temel kazanımla uyuşmamakta veya kavram yanılgısına işaret etmektedir.

“Aşağıdaki cümlelerin hangisinde durum fiili vardır?”

Pedagojik Çözüm Yaklaşımı: Doğru Cevap: D seçeneğidir (Korkudan ne yapacağını bilemeyip öylece donakaldı.). Adım Adım Çözüm ve Kural Analizi: 7. Sınıf Türkçe MEB müfredatında yer alan 'Durum Fiili' kazanımı doğrultusunda soru incelendiğinde; Donakalmak bir durum bildiren durum fiilidir. Bu bağlamda cümle ve bağlam analizine göre kuralı eksiksiz karşılayan doğru ifade 'Korkudan ne yapacağını bilemeyip öylece donakaldı.' olarak belirlenir. Çeldirici Değerlendirmesi: Diğer seçeneklerde yer alan A şıkkı (Postacı mektupları posta kutusuna bıraktı.) ve B şıkkı (Saksıdaki fesleğenler mis gibi koktu.) ifadeleri soruda aranan temel kazanımla uyuşmamakta veya kavram yanılgısına işaret etmektedir.

“Bir fiilin iş (kılış) fiili olup olmadığını pratik yoldan anlamak için başına hangi sözcük getirilir?”

Pedagojik Çözüm Yaklaşımı: Doğru Cevap: A seçeneğidir (Onu). Adım Adım Çözüm ve Kural Analizi: 7. Sınıf Türkçe MEB müfredatında yer alan 'Pratik Kural' kazanımı doğrultusunda soru incelendiğinde; Başına 'onu' getirildiğinde anlamlı oluyorsa iş fiilidir: (onu) sevdi, (onu) gördü. Bu bağlamda cümle ve bağlam analizine göre kuralı eksiksiz karşılayan doğru ifade 'Onu' olarak belirlenir. Çeldirici Değerlendirmesi: Diğer seçeneklerde yer alan B şıkkı (Bize) ve C şıkkı (Şurada) ifadeleri soruda aranan temel kazanımla uyuşmamakta veya kavram yanılgısına işaret etmektedir.

“Aşağıdaki cümlelerin hangisinde oluş fiili kullanılmıştır?”

Pedagojik Çözüm Yaklaşımı: Doğru Cevap: A seçeneğidir (Küçük fidan düzenli sulandıkça günden güne büyüdü.). Adım Adım Çözüm ve Kural Analizi: 7. Sınıf Türkçe MEB müfredatında yer alan 'Oluş Fiili' kazanımı doğrultusunda soru incelendiğinde; Büyümek zaman içinde kendiliğinden gelişen bir oluş fiilidir. Bu bağlamda cümle ve bağlam analizine göre kuralı eksiksiz karşılayan doğru ifade 'Küçük fidan düzenli sulandıkça günden güne büyüdü.' olarak belirlenir. Çeldirici Değerlendirmesi: Diğer seçeneklerde yer alan B şıkkı (Otobüs durağında yarım saat bekledik.) ve C şıkkı (Yarışmacı son soruyu doğru bildi.) ifadeleri soruda aranan temel kazanımla uyuşmamakta veya kavram yanılgısına işaret etmektedir.