AGS AGS Vatandaşlık - 2. Konu: 1982 Anayasası Esasları & Temel Haklar

Bir ülkede yetkili makamlar tarafından yürürlüğe konulmuş olan sadece 'yazılı' kuralların bütününe 'Mevzu Hukuk' (mevzuat) denir. Eğer örf ve adet gibi yazısız kurallar da dahil edilirse 'Müspet (Pozitif) Hukuk' adını alır. Doğru cevap C şıkkıdır.

Medeni Kanun m. 3 uyarınca hakların kazanılmasında 'İyiniyet' (Subjektif İyiniyet); Medeni Kanun m. 2 uyarınca hakların kullanılmasında ve borçların ifasında ise 'Dürüstlük' (Objektif İyiniyet) kuralları geçerlidir. Doğru cevap B şıkkıdır.

Kurucu unsurları var olan fakat kanunun emredici hükümlerine, ahlaka veya kamu düzenine aykırı işlemler 'Mutlak Butlan' ile sakattır ve baştan itibaren hükümsüzdür. Doğru cevap E şıkkıdır.

Anayasa m. 2: 'Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde; insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devletidir.' İnsan haklarına dayalı ifadesi 1961 Anayasası'nda vardı; 1982'de 'insan haklarına saygılı' ifadesi yer alır. Teokratik devlet ilkesi ise laiklikle taban tabana zıttır ve asla yer almaz. Doğru cevap A şıkkıdır.

Anayasa m. 13'e göre: Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasa'nın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve 'ancak kanunla' sınırlandırılabilir. Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya yönetmelikle temel haklar sınırlandırılamaz. Doğru cevap D şıkkıdır.

Anayasa m. 15'e göre çekirdek haklar: Yaşama hakkı ve maddi/manevi varlığın bütünlüğü, din-vicdan-düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamama, suç ve cezaların geçmişe yürütülememesi ve suçluluğu mahkeme kararıyla sabit oluncaya kadar kimsenin suçlu sayılamamasıdır (masumiyet karinesi). Mülkiyet hakkı çekirdek hak değildir; olağanüstü hallerde kamu yararıyla sınırlandırılabilir. Doğru cevap C şıkkıdır.

2017 anayasa değişikliği ile TBMM üye tamsayısı 600 milletvekiline çıkarılmış ve seçimlerin 5 yılda bir Cumhurbaşkanı seçimiyle birlikte yapılması hükme bağlanmıştır. Doğru cevap B şıkkıdır.

2017 anayasa değişikliğiyle milletvekili seçilme yaşı 18'e indirilmiştir. Eğitim şartı ise en az 'ilkokul mezunu' olmaktır. Doğru cevap A şıkkıdır.

Milletvekilinin meclis çalışmalarındaki oy, söz ve düşünce açıklamalarından dolayı meclis dışında ve milletvekilliği bittikten sonra da sorumlu tutulamaması 'Yasama Sorumsuzluğu' (mutlak koruma) olarak adlandırılır. Doğru cevap C şıkkıdır.

Anayasa m. 89 uyarınca Cumhurbaşkanı, TBMM'ce kabul edilen kanunları 15 gün içinde Resmi Gazete'de yayımlar veya uygun bulmadığı kanunları gerekçesiyle birlikte 15 gün içinde TBMM'ye geri gönderir. Doğru cevap D şıkkıdır.

Anayasa değişikliği için en az 200 milletvekilinin teklifi gerekir. Kabul için 360-399 arası oy (3/5) çıkarsa Cumhurbaşkanı zorunlu olarak referanduma götürür. Eğer 400 veya daha fazla (2/3) oy çıkarsa Cumhurbaşkanı kanunu doğrudan onaylayabilir ya da isterse referanduma sunabilir. Dolayısıyla doğrudan onaylanabilmesi için en az 400 oy gerekir. Doğru cevap E şıkkıdır.

Anayasa m. 101'e göre: Cumhurbaşkanı, 40 yaşını doldurmuş, yükseköğrenim yapmış, milletvekili seçilme yeterliliğine sahip Türk vatandaşları arasından halk tarafından seçilir. Bir siyasi partiye üye olmama şartı 2017 değişikliği ile kaldırılmıştır (Partili Cumhurbaşkanlığı). Dolayısıyla siyasi parti üyeliğinin bulunmaması şartı aranmaz. Doğru cevap B şıkkıdır.

Anayasa m. 104'e göre olağan CB kararnameleriyle Anayasa'da yer alan temel haklar, kişi hakları ve siyasi haklar düzenlenemez (yalnızca sosyal ve ekonomik haklar düzenlenebilir). Kanunda açıkça düzenlenen konularda CB Kararnamesi çıkarılamaz. Eğer kanun ile CBK çelişirse 'kanun' hükümleri uygulanır. Kanunla yürürlükten kalkmaz iddiası yanlıştır; TBMM aynı konuda kanun çıkarırsa CBK hükümsüz hale gelir. Doğru cevap A şıkkıdır.

2017 değişikliğiyle sıkıyönetim kaldırılmış ve OHAL ilan etme yetkisi doğrudan Cumhurbaşkanına verilmiştir. Cumhurbaşkanı yurdun tamamında veya bir bölgesinde süresi 6 ayı geçmemek üzere OHAL ilan edebilir. Karar aynı gün TBMM onayına sunulur. Doğru cevap C şıkkıdır.

Askeri yargının kapatılmasıyla (2017) AYM üye sayısı 15'e indirilmiştir. Üyeler 12 yıl için seçilirler ve bir kimse iki defa AYM üyesi seçilemez. Doğru cevap D şıkkıdır.

2010 anayasa değişikliği ile Türk hukuk sistemine giren Bireysel Başvuru hakkı doğrudan 'Anayasa Mahkemesi'ne yapılır. Doğru cevap B şıkkıdır.

1982 Anayasası'nda 4 adet yüksek mahkeme vardır: Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay ve Uyuşmazlık Mahkemesi. Sayıştay ve Hakimler ve Savcılar Kurulu (HSK) yüksek mahkeme değil, yüksek kuruldur. Askeri Yargıtay ve AYİM ise 2017'de tamamen kaldırılmıştır. Doğru cevap E şıkkıdır.

Bakanlıklar, Valilikler, Kaymakamlıklar ve Emniyet Genel Müdürlüğü gibi genel idare birimleri 'Devlet Tüzel Kişiliği'nin parçasıdır. Üniversiteler, Belediyeler, Köyler, TRT ve Barolar ise Anayasa ve kanunla kendilerine verilmiş 'ayrı kamu tüzel kişiliğine' sahiptir. Doğru cevap A şıkkıdır.

Farklı kamu tüzel kişileri arasındaki denetime (örneğin İçişleri Bakanının belediye üzerindeki denetimine) 'İdari Vesayet' denir. Aynı tüzel kişilik içindeki ast-üst ilişkisine ise 'Hiyerarşi' adı verilir. Doğru cevap C şıkkıdır.

2010 Anayasa değişikliği ile TBMM Başkanlığına bağlı olarak kurulan, idarenin her türlü eylem ve işlemini insan hakları ve adalet anlayışı içinde denetleyen kurum Kamu Denetçiliği Kurumu'dur (Ombudsmanlık). Doğru cevap D şıkkıdır.