ALES ALES Sözel Anlatım Bozuklukları Testi #6

Adım adım çözüm: 1. Seçeneklerdeki sözcük kullanımları incelenir. 2. C seçeneğinde geçen 'fiyat' sözcüğü, satılan bir mal veya hizmetin parasal değeridir; tüketicinin veya bir işin bütçeye getirdiği harcama tutarı ise 'ücret' veya 'maliyet'tir. Şehirler arası otobüs biletleri veya kurslar için 'kurs fiyatı' değil 'kurs ücreti' ifadesi kullanılmalıdır. Ayrıca 'etken olmak' yerine 'etkili olmak' ya da 'sağlamak/neden olmak' gibi durumlar kontrol edilir. 3. A seçeneğinde 'Gecikmemiz, toplantının ertelenmesine yol açtı.' ifadesi uygundur. 4. B seçeneğinde 'Bahçeye diktiğimiz fidanlar...' fidan dikilir, doğrudur. 5. D seçeneğinde 'Şirketin bu yılki büyüme oranı, geçen yıla nazaran oldukça yüksekti.' doğru bir karşılaştırmadır. 6. E seçeneğindeki 'Bu ağır ameliyatın başarıyla tamamlanma şansı çok yüksektir.' cümlesinde olumlu veya nötr bir durum için 'şans' sözcüğü kullanılabilir; fakat 'öğretim ve öğrenim' karışıklığına bakalım: C seçeneğinde 'Yurt dışında gördüğü yükseköğretim sayesinde...' yerine 'yükseköğrenim' denmelidir. Birey eğitim/öğrenim görür, kurum ise öğretim yapar. 'Yükseköğretim görmek' kullanımı sözcüğün yanlış anlamda kullanılmasına tipik bir ÖSYM örneğidir. Sonuç: C şıkkı.

Adım adım çözüm: 1. Gereksiz sözcük kullanımı; cümlede aynı anlama gelen iki sözcüğün bir arada bulunması veya bir sözcüğün anlamının zaten başka bir sözcükte ya da ekte bulunması durumudur. 2. A seçeneğinde 'yaşanmış geçmiş olaylar' ifadesinde 'geçmiş' ile 'yaşanmış olaylar' ya da 'geçmiş hatıralar' benzeri bir durum aranır. 3. B seçeneğindeki 'Yetkililer, henüz hala bir açıklama yapmadılar.' cümlesinde 'henüz' ile 'hala' aynı anlama gelmektedir. İkisinin bir arada kullanılması anlatım bozukluğuna yol açar. 4. C, D ve E seçeneklerinde anlatım duru ve kurallara uygundur. Sonuç: B şıkkı.

Adım adım çözüm: 1. Cümlelerdeki sözcüklerin mantık, sıralama ve anlam ilişkileri kontrol edilir. 2. D seçeneğinde 'Bırakın bu zor matematik problemini çözmeyi, formülünü bile hatırlayamaz.' denilmektedir. 'Bırakın... bile' kalıbında mantık ve sıralama hatası vardır. Formülü hatırlamak daha kolay, problemi çözmek daha zordur. Dolayısıyla 'Bırakın formülünü hatırlamayı, bu zor problemi bile çözemez.' şeklinde sıralanmalıdır. 3. A, B, C ve E seçeneklerinde herhangi bir dil bilgisi veya anlamsal anlatım bozukluğu bulunmamaktadır. Sonuç: D şıkkı.

Adım adım çözüm: 1. Kesinlik bildiren bir sözcükle (şüphesiz, kesinlikle, mutlaka vb.) ihtimal bildiren bir sözcüğün (belki, galiba, sanırım, -ebilmek vb.) aynı cümlede bulunması çelişki doğurur. 2. A seçeneğinde 'Şüphesiz bu zorlu sınavı kazanmasında düzenli çalışması etkili olmuş olabilir.' cümlesinde 'Şüphesiz' kesinlik, 'olmuş olabilir' ise ihtimal bildirir. İkisi bir arada kullanıldığı için anlatım bozukluğu oluşmuştur. 3. B, C, D ve E seçeneklerinde böyle bir anlam çelişkisi yoktur. Sonuç: A şıkkı.

Adım adım çözüm: 1. Sözcüğün yanlış yerde kullanılması genellikle zarf olması gereken bir sözcüğün sıfat gibi bir ismin önüne gelmesiyle oluşur. 2. E seçeneğindeki 'Yeni eve girdiğimde odanın ışıkları henüz yanmıyordu.' cümlesine bakalım: Ev mi yenidir, yoksa kişi eve yeni mi girmiştir? Kastedilen 'Eve yeni girdiğimde odanın ışıkları henüz yanmıyordu.' ifadesidir. 'Yeni' sözcüğü 'ev'in önüne getirildiğinde evin yeni inşa edilmiş/satın alınmış olduğu anlamı çıkar ve cümlenin asıl kurgusu bozulur. 3. Diğer seçeneklerde sözcük dizilimi anlam bütünlüğüne uygundur. Sonuç: E şıkkı.

Adım adım çözüm: 1. Türkçede insan dışındaki çoğul varlıklar (cansız varlıklar, soyut kavramlar, hayvanlar, bitkiler) özne olduğunda yüklem kural olarak tekil olur (kişileştirme sanatı yoksa). 2. C seçeneğinde 'Ağaçtaki sararmış yapraklar rüzgarın etkisiyle birer birer döküldüler.' cümlesinde özne 'sararmış yapraklar'dır (insan dışı çoğul varlık). Yüklemin 'döküldü' şeklinde tekil olması gerekir. 'Döküldüler' yapılarak özne-yüklem tekillik-çoğulluk uyumsuzluğu oluşturulmuştur. 3. A'da 'Ali ile ben... gittik' (özne 1. çoğul, yüklem 1. çoğul) uygundur. 4. B'de 'Öğrenciler içeri girdiler/girdi' insan olduğunda çoğul olabilir, uygundur. 5. D ve E seçeneklerinde özne ve yüklem tam bir uyum içindedir. Sonuç: C şıkkı.

Adım adım çözüm: 1. Sıralı veya bağlı cümlelerde, birinci cümlenin geçişsiz bir fiille ya da farklı bir tümleçle kurulup ikinci cümlenin geçişli bir fiil alması durumunda nesne eksikliği doğar. 2. B seçeneğinde: 'Yazar, bu tarihi kente hayrandı ve her fırsatta ziyaret ediyordu.' ifadesi yer alır. 'ziyaret ediyordu' fiili geçişlidir ('Neyi ziyaret ediyordu?'). 'Kente ziyaret ediyordu' denilemez; ikinci cümleye 'bu tarihi kenti' veya 'orayı' şeklinde belirtili nesne eklenmelidir ('...kente hayrandı ve bu kenti her fırsatta ziyaret ediyordu'). Nesne eksikliği vardır. 3. A, C, D ve E seçeneklerinde öge eksikliği yoktur. Sonuç: B şıkkı.

Adım adım çözüm: 1. Sıralı/bağlı cümlelerde ortak kullanılan nesne veya özne, ikinci yükleme yer tamlayıcısı (-e, -de, -den) olarak bağlanamazsa yer tamlayıcısı eksikliği meydana gelir. 2. A seçeneğinde 'Arkadaşının dürüstlüğüne inanıyor ve her konuda güveniyordu.' cümlesine bakalım. 'Güveniyordu' fiili '-e' hal ekiyle yer tamlayıcısı ister ('Kime güveniyordu?'). İlk cümledeki 'Arkadaşının dürüstlüğüne' ifadesi ikinci cümleye bağlanamaz ('dürüstlüğüne güveniyordu' yerine 'arkadaşına güveniyordu' denmelidir) ya da 'ona güveniyordu' şeklinde dolaylı tümleç eklenmelidir. Dolaylı tümleç eksikliği bulunmaktadır. 3. B, C, D ve E seçeneklerinde yüklemlerin tümleç gereksinimleri tam karşılanmıştır. Sonuç: A şıkkı.

Adım adım çözüm: 1. Deyimler kalıplaşmış ifadelerdir; sözcükleri değiştirilemez ve anlamlarına uygun olmayan bağlamlarda kullanılamazlar. 2. D seçeneğinde 'Aldığı sevinçli haber üzerine üzüntüden etekleri zil çaldı.' denilmektedir. 'Etekleri zil çalmak' deyimi aşırı sevinç, mutluluk veya telaşlı neşe anlarında kullanılır; 'üzüntüden' sözcüğü ile bir arada kullanılması deyimin anlamına tamamen zıttır ve anlatım bozukluğuna yol açar. 3. A, B, C ve E seçeneklerindeki deyimler bağlama ve anlama uygundur. Sonuç: D şıkkı.

Adım adım çözüm: 1. Birleşik veya sıralı cümlelerde, yan cümlecik (fiilimsi) ile temel cümlenin (yüklem) etkenlik-edilgenlik açısından uyumlu olması gerekir. Biri etken iken diğeri edilgen olamaz. 2. C seçeneğinde 'Bütün hazırlıklar eksiksiz tamamlayıp tören alanına geçildi.' ifadesi bulunmaktadır. 'tamamlayıp' fiilimsisi etkendir, ancak temel cümlenin yüklemi olan 'geçildi' edilgendir. Cümle ya 'Bütün hazırlıklar eksiksiz tamamlanıp tören alanına geçildi.' (edilgen-edilgen) ya da 'Bütün hazırlıkları eksiksiz tamamlayıp tören alanına geçtiler.' (etken-etken) şeklinde kurulmalıdır. Çatı uyuşmazlığı vardır. 3. A, B, D ve E seçeneklerinde çatılar uyumludur. Sonuç: C şıkkı.

Adım adım çözüm: 1. Sıfatlar ile isimlerin aynı tamlanana bağlanması durumunda tamlama yanlışı ortaya çıkar. Çünkü sıfatlar ek almadan tamlanana bağlanırken, isim tamlamalarında tamlanan üçüncü şahıs iyelik eki (-i, -si) almak zorundadır. 2. B seçeneğinde 'Ülkemiz, ekonomik ve askeri alanda büyük bir atılım gerçekleştirdi.' cümlesi doğru gibi görünse de; 'Özel ve devlet okulları bu projeye destek verdi.' cümlesine bakalım: 'Özel okulları' denilemez, 'özel okullar ve devlet okulları' denmelidir. 3. B seçeneğindeki 'Toplantıda askeri ve siyasi krizler...' doğru bir sıfat tamlamasıdır. 4. E seçeneğindeki 'Şirketteki teknik ve idari personeller...' sıfat tamlamasıdır. 5. A seçeneğinde 'Kentin kültürel ve sanat etkinlikleri halk tarafından ilgiyle takip ediliyor.' cümlesine bakalım: 'Kültürel etkinlikleri' denilemez ('kültürel etkinlikler ve sanat etkinlikleri' olmalıdır). 'Kültürel' bir sıfattır, 'sanat' ise isimdir. İkisi aynı tamlanana ('etkinlikleri') bağlanamaz. Tamlama yanlışı vardır. Sonuç: A şıkkı.

Adım adım çözüm: 1. Cümlede ikinci tekil şahıs iyelik eki (-in) ile üçüncü tekil şahıs iyelik eki (-i/-in) bağlamdan ayırt edilemediğinde ve kişi zamiri (senin / onun) kullanılmadığında anlam belirsizliği doğar. 2. E seçeneğinde 'Yarışmada birinci olduğunu dün akşam televizyon haberlerinden öğrendim.' cümlesinde 'senin birinci olduğunu mu' yoksa 'onun birinci olduğunu mu' kastedildiği belli değildir. Cümlenin başına 'senin' veya 'onun' zamiri getirilmelidir. 3. A, B, C ve D seçeneklerinde kişi/özne belirsizliği yoktur. Sonuç: E şıkkı.

Adım adım çözüm: 1. Sıralı veya bağlı cümlelerde iki cümlenin aynı yükleme bağlanması bazen uyumsuzluk doğurur. 2. C seçeneğinde: 'Sabah kahvaltısında o peynir ve zeytin, ben ise sadece çay içtim.' cümlesinde 'içtim' yüklemi her iki özneye bağlanmıştır. Ancak 'peynir ve zeytin içtim' denilemez. İlk cümleye 'o peynir ve zeytin yedi' şeklinde ayrı bir yüklem getirilmelidir. Yüklem eksikliği anlatım bozukluğuna yol açmıştır. 3. A, B, D ve E seçeneklerinde yüklem uyumu tamdır. Sonuç: C şıkkı.

Adım adım çözüm: 1. Sıralı isim cümlelerinde olumlu ve olumsuz yargılar birbirine bağlanırken ek fiilin kullanılmaması, ilk cümlenin de ikinci cümlenin olumsuzluğuna kapılmasına neden olur. 2. D seçeneğindeki 'Hava oldukça soğuk ama yağmurlu değildi.' cümlesinde 'değildi' olumsuz ek fiili 'soğuk' sözcüğünü de etkiler ve 'Hava soğuk değildi ama yağmurlu değildi' gibi mantıksız bir anlam çıkar. Bu nedenle ilk cümlenin yüklemine ek fiil getirilerek 'Hava oldukça soğuktu ama yağmurlu değildi.' denilmelidir. Ek fiil eksikliği vardır. 3. A, B, C ve E seçeneklerinde ek fiiller doğru kullanılmıştır. Sonuç: D şıkkı.

Adım adım çözüm: 1. Gereksiz veya yanlış ek kullanımı (özellikle iyelik eki, tamlayan eki, fiilimsi ekleri) anlatım bozukluğu yaratır. 2. B seçeneğinde: 'Başarılı olmasının tek şartı, planlı ve disiplinli çalışmasındandır.' cümlesinde 'şartı' sözcüğü zaten gerekçeyi bildirmektedir; cümlenin sonuna '-den dolayı / -dendir' eki getirilmesi gereksiz ve yanlış ek kullanımıdır. 'Başarılı olmasının tek şartı, planlı ve disiplinli çalışmasıdır.' şeklinde bitmelidir. 3. A, C, D ve E seçeneklerinde ekler kurallara uygun kullanılmıştır. Sonuç: B şıkkı.

Adım adım çözüm: 1. Sıralı veya bağlı cümlelerde ortak kullanılan nesne veya tümleç ikinci yüklemle uyumsuzluk gösterirse anlatım bozukluğu oluşur. 2. A seçeneğindeki 'Eski okul arkadaşını çok sever, her hafta sonu buluşurdu.' cümlesine bakalım: 'Buluşurdu' eylemi birliktelik bildiren edat tümleci ister ('Kiminle buluşurdu?'). 'Arkadaşını buluşurdu' denilemeyeceğine göre, ikinci cümleye 'onunla' edat/zarf tümleci eklenmelidir ('...sever, onunla her hafta sonu buluşurdu'). Zarf/edat tümleci eksikliği vardır. 3. B, C, D ve E seçeneklerinde tümleç gereksinimleri eksiksizdir. Sonuç: A şıkkı.

Adım adım çözüm: 1. Adlaşmış sıfatlardan veya işaret zamirlerinden sonra virgül kullanılmadığında, sözcük bir sonraki ismin sıfatı gibi algılanabilir ve iki farklı anlam ortaya çıkar. 2. C seçeneğinde 'Genç doktora yaklaşarak hastanın durumunu sordu.' cümlesinde virgül olmadığı için 'genç bir kişi doktora mı yaklaştı', yoksa biri 'genç doktora mı yaklaştı' anlamı belirsizdir. 'Genç, doktora yaklaşarak...' şeklinde virgül konulmalıdır. 3. A, B, D ve E seçeneklerinde böyle bir ikili anlam (anlam karışıklığı) söz konusu değildir. Sonuç: C şıkkı.

Adım adım çözüm: 1. Sıralı veya bağlı cümlelerde, birinci cümlenin öznesi ikinci cümlenin yüklemine bağlanamadığında ve ikinci cümleye yeni bir özne getirilmediğinde özne eksikliği doğar. 2. D seçeneğinde: 'Filmin çekimleri geçen ay tamamlandı ve önümüzdeki hafta vizyona girecek.' cümlesine bakalım. Vizyona girecek olan 'çekimleri' değil, 'film'dir. İkinci cümlenin başına 'film' öznesi getirilmelidir ('...ve film önümüzdeki hafta vizyona girecek'). Özne eksikliği vardır. 3. A, B, C ve E seçeneklerinde özneler ortak kullanıma uygundur veya her cümlenin öznesi bağımsızdır. Sonuç: D şıkkı.

Adım adım çözüm: 1. Cümledeki kavramların derece veya öncelik-sonralık ilişkisi mantık kurallarına uygun olmalıdır. 2. B seçeneğindeki 'Bu feci kazada yaralanabilir, hatta hayatınızı bile kaybedebilirdiniz.' ifadesine bakalım: Hayatını kaybetmek (ölmek), yaralanmaktan daha vahim ve ileri bir derecedir. 'Hatta' bağlacı daha vahim/ağır olanı vurgular, bu nedenle sıralama 'yaralanabilir, hatta ölebilirdiniz' şeklinde kurulursa doğrudur. Ancak şu cümleye bakalım: 'Bırakın yürümeyi, koşamaz bile.' -> Mantıksızdır, yürümek daha temeldir. 3. E seçeneğindeki 'Gelecek haftaki toplantıda alınan kararları geçmişe dönük olarak iptal edeceğiz.' ifadesi veya A seçeneğindeki 'İlk kez yapılan bu etkinlik, geçen seneki gibi büyük ilgi gördü.' cümlesine bakalım: 'İlk kez yapılan' bir etkinlik, 'geçen seneki gibi' olamaz; çünkü ilk kez yapılıyorsa geçen senesi yoktur. Bu bariz bir mantık çelişkisidir. 4. Bu doğrultuda A seçeneği açık bir mantık hatası içermektedir. Sonuç: A şıkkı.

Adım adım çözüm: 1. Cümlede yan cümlecikteki eylemsi ile temel yüklemin çatısı karşılaştırılır. 2. B seçeneğinde: 'Yarışma şartnamesi dikkatlice okunup başvuruları öyle kabul edeceğiz.' cümlesine bakalım. 'okunup' sözcüğü edilgen çatılı bir zarf-fiildir (-n- eki almıştır). Ancak yüklem olan 'kabul edeceğiz' etken çatılıdır. Birleşik yapıda çatı uyuşmazlığı vardır. Ya 'Yarışma şartnamesini dikkatlice okuyup başvuruları öyle kabul edeceğiz.' ya da 'Yarışma şartnamesi dikkatlice okunup başvurular öyle kabul edilecek.' denilmelidir. 3. A, C, D ve E seçeneklerinde etkenlik/edilgenlik uyumu tamdır. Sonuç: B şıkkı.