KPSS KPSS ÖABT İlk Türk Devletleri Kültür ve Medeniyeti Testi #3

Kut anlayışı, iktidarın Tanrı tarafından verilmiş bir yetki olduğuna ve bu yetkinin hanedandaki erkek üyelerin ortak hakkı olduğuna inanılmasına dayandığından veraset sisteminde belirsizliğe yol açarak taht kavgalarını tetiklemiştir. Ancak merkezi otoritenin güçlenmesini değil, aksine her boy beyinin veya hanedan üyesinin kut sahibi olma iddiası nedeniyle sık sık taht kavgalarına ve devletlerin kısa sürede parçalanmasına neden olmuştur. Doğru cevap C şıkkıdır.

Kurultayda hatun, boy beyi, buyruk gibi önemli kişiler yer alır ve son söz kağana ait olmakla birlikte danışma meclisi niteliği taşır. Ancak kurultayın üyeleri yalnızca saray memurlarından ve aristokrat sınıftan oluşmaz; halkın temsilcisi konumundaki boy beyekler de mecliste etkindir. Seçenekler incelendiğinde, kurultayın üyelerinin sadece saray görevlilerinden oluştuğu iddiası yanlıştır. Doğru cevap D şıkkıdır.

Göçebe yaşam tarzı, taşınabilir sanat eserlerinin gelişmesine, askeri disiplinin yüksek olmasına ve ölümden sonraki hayata inanıldığı için eşyalarla gömülme geleneğine yol açmıştır. Ancak kalıcı mimari eserlerin ve surların yapılması göçebe yaşamda yaygın değildir; kalıcı mimari yerleşik hayata geçişle birlikte başlamıştır. Doğru cevap B şıkkıdır.

Töre, yazısız hukuk kuralları bütünüdür ve kaynağını geleneklerden, kurultay kararlarından ve kağanın buyruklarından alır. Kağan bile töre kurallarına uymak zorundadır. Törenin değişmez kuralları (adalet, iyilik, eşitlik, insanlık) vardır ancak günün şartlarına göre kurultay tarafından yeni maddeler eklenebilir. Bu doğrultuda törenin kağan dahil herkesi bağlayan bağlayıcı bir üst norm olması onun en belirgin özelliğidir. Doğru cevap A şıkkıdır.

İlk Türk devletlerinde onluk askeri sistemi kuran ve orduyu onluk, yüzlülük, binlik gibi birliklere ayıran hükümdar Büyük Hun İmparatoru Mete Han'dır. Mete Han M.Ö. 209 yılında tahta çıkmış ve bu tarihi Türk kara kuvvetlerinin kuruluş yılı kabul etmiştir. Doğru cevap C şıkkıdır.

İlk Türklerde ölümden sonraki hayata inanıldığı için ölen kişinin değerli eşyaları, silahları ve atı ile birlikte kurgan adı verilen mezarlara gömülmesi, ahiret inancının en somut kanıtıdır. Ayrıca mezar başına dikilen balballar da bu inancın göstergesidir. Doğru cevap D şıkkıdır.

İlk Türk devletlerinde ekonominin temeli hayvancılığa ve otlakların durumuna dayanır. İpekyolu gibi önemli ticaret yollarına hakim olmak için mücadele etmişlerdir. Ancak köleliğe dayalı tarımsal üretim veya büyük latifundia tipi toprak mülkiyeti bozkır kültüründe bulunmaz; toprak kamusaldır (mirlik arazi). Doğru cevap B şıkkıdır.

Hun dönemine ait olan ve Pazırık kurganında bulunarak günümüze kadar gelen, üzerinde hayvan figürleri ve süslemeler bulunan dünyanın en eski halısı Pazırık Halısı'dır. Doğru cevap A şıkkıdır.

Eğitim kurumsal anlamda medreseler şeklinde değil, yaşamın içinde usta-çırak ilişkisiyle ve askeri becerilerin kazandırılmasına yönelik pratik bir şekilde gerçekleşmiştir. Bu durum ordu-millet anlayışının ve bozkır kültürünün eğitime yansımasıdır. Doğru cevap C şıkkıdır.

İkili teşkilatın temel amacı geniş toprakların yönetimini ve denetimini kolaylaştırmaktır. Ancak batı kanadını yöneten yabgunun zamanla iç işlerinde serbest hareket edip merkezi otoriteye başkaldırması, devletin merkeziyetçi yapısını zayıflatarak yıkılışını hızlandırmıştır. Doğru cevap E şıkkıdır.

Sagu, edebiyat alanında ölen kişinin arkasından söylenen lirik şiirlerdir (halk edebiyatındaki ağıtın ilk şekli). Balbal ise mezar taşı olup kişinin kahramanlığını ve ahiret inancını simgelediği için askeri ve dini/sosyal kültür alanıyla ilişkilidir. Doğru cevap A şıkkıdır.

İlk Türk devletlerinde kağan, han, yabgu, şanyü, idikut ve tanhu gibi unvanlar hükümdarlar tarafından kullanılmıştır. Ancak sultan unvanı ilk kez Gazneli Mahmud ile birlikte İslam dünyasında kullanılmaya başlanmış olup İlk Türk devletlerinde kullanılmamıştır. Doğru cevap D şıkkıdır.

İlk Türk devletlerinde sosyal yapı küçükten büyüğe şu şekildedir: Oşuş (aile), Urug (sülale/boylar birliği öncesi aileler birliği), Boy (bod), Bodun (millet), İl (Devlet). Urug, oşuşların birleşmesiyle oluşan sülale demektir. Doğru cevap B şıkkıdır.

İlk Türklerde siyasi ve adli davaların görüldüğü mahkemeye yargu adı verilir ve bu mahkemenin başkanına yargucu denirdi. Töre kurallarına göre karar verilirdi ve ölüm cezaları gibi ağır cezalar bu mahkemede karara bağlanırdı. Doğru cevap C şıkkıdır.

Hatunun yönetimde etkili olması, elçi kabul etmesi ve kurultaya katılması, kadına Türk toplumunda büyük değer verildiğinin ve siyasi hayatta önemli bir yere sahip olduğunun açık göstergesidir. Doğru cevap A şıkkıdır.

On İkili Hayvanlı Türk Takvimi güneş yılı esasına dayanan ve her yılın bir hayvan ismiyle anıldığı, Türklerin milli takvimidir. Doğru cevap B şıkkıdır.

İlk Türk devletlerinde yabancı ülkelere gönderilen elçilere ve elçilik heyeti başkanlarına 'uçur' veya genel diplomasi dilinde elçi denilmektedir. Soru kökünde Türk diplomasi terminolojisindeki karşılığı sorulmaktadır. Doğru cevap C şıkkıdır.

Tarkan askeri unvan olup komutanları belirtir, buyruk ise bakan demektir ve hükümet (ayukı) içinde görev yapar. Doğru cevap D şıkkıdır.

Tiginlerin tecrübe kazanmak üzere boyların veya eyaletlerin başına vali olarak gönderilmesine 'şad' unvanı verilmiştir. Şad olarak atanan tiginler yanlarında tecrübeli devlet adamları olan ataman veya inal/Atabeyler ile gönderilirdi. Doğru cevap E şıkkıdır.

Göktürk Yazıtları siyasi birer hitabe, anıt mezar ve millî bilinç uyanışı niteliğindedir. Ancak bu yazıtlarda Çin kültürüne özenilmesi ve Çin asimilasyonunun desteklenmesi öğütlenmemiş, aksine Çin'in hilelerine karşı Türk milleti uyarılmış ve milli benlik korunmaya çalışılmıştır. Doğru cevap B şıkkıdır.