KPSS KPSS ÖABT Türk-İslam Devletleri (Selçuklu & Karahanlı) Testi #3

Karahanlılar, İslamiyet'i kabul etmelerine rağmen resmi devlet dili olarak Hakaniye Lehçesini (Doğu Türkçesi) kullanmaya devam etmişler ve idari, askeri ve kültürel alanlarda eski Türk geleneklerini sürdürmüşlerdir. Bu durum onların milli benliklerini koruduklarının en açık kanıtıdır. Doğru cevap C şıkkıdır.

İkta sistemi sayesinde devlet, hazineden para ödemeden büyük bir süvari ordusu (sipahi/askeri ikta sahipleri) beslemiş, tarımsal üretimde sürekliliği sağlamış ve taşrada güvenliği artırmıştır. Ancak ikta sahipleri mülk sahibi olmayıp toprağın mülkiyeti devlete (mirlik arazi) aittir; dolayısıyla ikta toprakları mülk olarak devredilemez veya vakfedilemezdi. Bu nedenle özel mülk edinme aracı değildir. Doğru cevap D şıkkıdır.

Yusuf Has Hacib tarafından yazılan ve 'kutlu kılmak, mutluluk veren bilgi' anlamlarına gelen eser 'Kutadgu Bilig'dir. Siyasetname özelliği taşıyan ilk Türk-İslam eseridir. Doğru cevap A şıkkıdır.

1071 yılında Sultan Alparslan komutasındaki Büyük Selçuklu ordusu ile Bizans İmparatoru Romen Diyojen arasında yapılan Malazgirt Savaşı, Türk tarihinin dönüm noktalarından biri olup Anadolu'nun kapılarını Türk milletine kesin olarak açmıştır. Doğru cevap B şıkkıdır.

Karahanlılarda posta ve haberleşme teşkilatına 'Barid' adı verilmiş ve bu teşkilat vasıtasıyla merkez ile taşra arasındaki haberleşme güvenli bir şekilde sağlanmıştır. Doğru cevap E şıkkıdır.

Nizamiye Medreseleri, devletin ihtiyaç duyduğu nitelikli bürokratları yetiştirmek, ilmi faaliyetleri desteklemek ve özellikle Şii Batınilik propagandasının yayılmasını engellemek amacıyla kurulmuştur. Ancak bu medreselerin kurulmasında gayrimüslimleri zorla Müslümanlaştırmak gibi bir misyonu bulunmamaktadır. Doğru cevap C şıkkıdır.

Kaşgarlı Mahmud'un yazdığı 'Divanü Lügati't-Türk', Araplara Türkçe öğretmek amacıyla yazılmış ansiklopedik bir sözlüktür ve içinde dönemin Türk boylarını gösteren bir dünya haritası barındırır. Doğru cevap D şıkkıdır.

Büyük Selçuklu Devleti'nde Divan-ı İstifa (maliye), Divan-ı Arz (askeriye), Divan-ı İnşa/Tuğra (yazışma) ve Divan-ı Mezalim (hukuk/yargı) başlıca divanlardır. Divan-ı Hümayun ise Osmanlı Devleti'ne ait bir merkezi yönetim organıdır, Büyük Selçuklu'daki adı Divan-ı Saltanat'tır. Doğru cevap B şıkkıdır.

İlk Türk-İslam devletlerinde ölen hükümdar ve devlet adamları için yapılan anıt mezarlara 'türbe' veya 'kümbet' adı verilmiştir. Kümbetler sekizgen veya silindirik gövde üzerine koni veya piramit çatı şeklinde inşa edilen anıt mezarlardır. Doğru cevap A şıkkıdır.

İslamiyet sonrasında Türk-İslam şehirlerinde esnaf ve zanaatkarların oluşturduğu ekonomik, sosyal ve mesleki dayanışma teşkilatına 'Ahi Teşkilatı' veya daha erken dönemdeki kökleriyle esnaf birlikleri denir (Osmanlı'da Ahilik olarak kurumsallaşmıştır). Selçuklu döneminde bu teşkilatlanmanın temelleri atılmıştır. Doğru cevap C şıkkıdır.

Edip Ahmet Yükneki tarafından Karahanlılar döneminde yazılan eser 'Atabetü'l-Hakayık' olup ahlaklı insan olmanın yollarını ve erdemleri anlatır. Doğru cevap E şıkkıdır.

Büyük Selçuklu Sultanı Melikşah adına hazırlanan güneş yılı esashı Celali takvimini oluşturan ve aynı zamanda matematik ve astronomi alanında zirve isimlerden biri olan alim Ömer Hayyam'dır. Doğru cevap B şıkkıdır.

Karahanlılar ve Gazneliler döneminde sınır boylarında ve ticaret yolları üzerinde hem kervanların konakladığı hem de askeri savunma amaçlı kullanılan yapılara 'ribat' adı verilmiştir. Doğru cevap D şıkkıdır.

Divan-ı Mezalim, yüksek yargı organı olup ağır siyasi ve idari davalara bakar. Bu divanın başkanı doğrudan hükümdarın kendisidir. Doğru cevap A şıkkıdır.

İslam öncesi Türk devletlerinden devralınan ve ülkenin doğu-batı şeklinde ikiye ayrılarak yönetilmesine imkan veren sisteme 'İkili Teşkilat' denir. Doğru cevap C şıkkıdır.

Büyük Selçuklu ordusunda gulaman-ı saray (saray gulamları) adı verilen birlikler, merkeze bağlı profesyonel askerlerden oluşur ve doğrudan sultanı korur. Doğru cevap E şıkkıdır.

Mirlik araziler içinde gelirleri doğrudan ordu ve devlet görevlilerine maaş karşılığı verilen ikta toprakları en geniş alanı kaplar. Doğru cevap B şıkkıdır.

1040 yılında Büyük Selçuklu Devleti ile Gazne Devleti arasında yapılan Dandanakan Savaşı'nı Selçuklular kazanmış ve bu zaferle Selçuklu Devleti'nin kuruluşu kesinleşmiştir. Doğru cevap A şıkkıdır.

Ahmet Yesevi, ilk Türk tasavvufçusu olup 'Divan-ı Hikmet' adlı eseri kaleme almış ve Yesevilik tarikatını kurarak İslamiyet'in bozkırlarda yayılmasını sağlamıştır. Doğru cevap C şıkkıdır.

Büyük Selçuklu Devleti'nde meliklerin eğitiminden ve taşrada onlara rehberlik etmekten sorumlu olan tecrübeli devlet adamlarına 'Atabey' adı verilmiştir. (Osmanlı'daki Lala unvanının karşılığıdır). Doğru cevap D şıkkıdır.