KPSS KPSS Ortaöğretim (Lise) Paragrafta Ana Düşünce & Yardımcı Düşünce Testi #2

Sanat dünyasına adım atan genç bir ressamın, hayranı olduğu ustaların fırça darbelerini taklit etmesi son derece doğaldır. Hatta bu taklit süreci, teknik becerilerin kazanılması ve renklerin dilinin öğrenilmesi açısından gerekli bir çıraklık evresidir. Ancak sanatçı, başkalarının ayak izlerini takip ederek yeni bir coğrafya keşfedemez. Gerçek yaratıcılık; ustanın gölgesinden çıkıp kendi iç sesini duymakla, fırçayı kendi ruhunun rüzgârıyla tuvalde gezdirmekle başlar. Taklidin konforlu limanından ayrılmaya cesaret edemeyenler, ne kadar yetenekli olurlarsa olsunlar, asla özgün bir sanatçı katına yükselemezler. Bu parçada asıl anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?

Akıllı telefonlar ve tabletler sayesinde gün boyunca kesintisiz bir bilgi akışına maruz kalıyoruz. Ancak ekran karşısında geliştirdiğimiz bu okuma biçimi; metinlerin üzerinde hızlıca göz gezdirmeye, başlıkları taramaya ve sadece dikkat çeken birkaç cümleye odaklanmaya dayanıyor. Oysa derinlemesine okuma; sabır, odaklanma ve yoğunlaşma gerektiren zihinsel bir eylemdir. Sayfalar arasında gezinirken düşünmek, yazarla içsel bir tartışmaya girmek ve metnin satır aralarındaki örtük anlamları kavramak giderek zorlaşıyor. Yapılan araştırmalar, ekrandan okuma alışkanlığının uzun vadede odaklanma süremizi kısalttığını ve karmaşık metinleri anlama yeteneğimizi zayıflattığını ortaya koyuyor. Bu parçadan hareketle aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

İnsan, yalnızca kelimelerle düşünür ve zihnindeki dünyayı ancak sahip olduğu dilin imkânlarıyla inşa eder. Kelime dağarcığı üç yüz ya da beş yüz sözcükle sınırlı bir bireyin, felsefi bir derinliğe ulaşması veya karmaşık duygusal durumları çözümlemesi olanaksızdır. Dilin sunduğu sözcük zenginliği, kişinin olaylara farklı açılardan bakabilmesini ve düşüncelerini incelikli ayrıntılarla ifade edebilmesini sağlar. Bir toplumun veya bireyin düşünce ufku, konuştuğu dilin sınırlarıyla doğrudan örtüşür. Kısacası dilimizi daraltmak, zihnimizin pencerelerini dünyaya kapatmak demektir. Bu parçada vurgulanmak istenen temel düşünce aşağıdakilerden hangisidir?

Eski mahallelerimizde hayat, birbirini gören iki katlı ahşap evlerin çevrelediği dar sokaklarda akardı. Bu mimari yapı, yalnızca estetik bir tercih değil; derin bir toplumsal felsefenin somutlaşmış hâliydi. Komşular birbirlerinin sevincine içtenlikle ortak olur, acılarını birlikte göğüslerdi. Kimin yardıma ihtiyacı olduğu bilinir, kapılar kilitlenmeden güven içinde yaşanırdı. Bugün ise gökyüzüne yükselen yüksek katlı siteler; insanları yan yana getiriyor gibi görünse de aslında onları birbirinden koparıp yalnızlığa sürüklüyor. Aynı asansöre binen kişilerin birbirine bir selamı dahi çok gördüğü bu yeni yaşam tarzı, kadim dayanışma ruhunu yok ediyor. Bu parçaya göre geleneksel mahalle kültürüyle ilgili aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir?

Bir edebiyat ortamının sıhhati, o ortamda yapılan eleştirilerin niteliğiyle ölçülür. Ne yazık ki günümüz edebiyat dergilerine ve köşe yazılarına baktığımızda gerçek bir eleştiriyle karşılaşmak neredeyse imkânsız hâle geldi. Eserlerin kurgusu, dil işçiliği veya derinliği üzerine kafa yormak yerine yazarla kurulan kişisel dostluklar, yayınevi ilişkileri veya sosyal medyadaki popülarite öne çıkarılıyor. Birbirini övmeyi görev edinmiş küçük edebiyat çevreleri, yetersiz metinleri birer başyapıt gibi sunmaktan çekinmiyor. Böyle bir ortamda ne yetenekli genç yazarlar kendilerini geliştirebilecek bir ayna bulabiliyor ne de okur nitelikli edebiyatın izini sürebiliyor. Bu parçanın yazarının asıl yakındığı durum aşağıdakilerden hangisidir?

Uzun yıllar boyunca uykunun, bedenin ve beynin sadece dinlendiği pasif bir 'kapanma' evresi olduğu varsayıldı. Oysa modern nörolojik araştırmalar, beynin uyku esnasında son derece aktif olduğunu kanıtlamıştır. Gün boyunca duyu organlarımız aracılığıyla beynimize akın eden binlerce bilgi parçacığı, derin uyku sırasında süzgeçten geçirilir. Beyin, önemsiz detayları ayıklarken ileride kullanılması gereken önemli bilgileri geçici bellekten kalıcı uzun süreli hafızaya depolar. Bununla birlikte uyku sırasında beyin omurilik sıvısı hızla dolaşarak gün boyu biriken toksik proteinleri temizler. Yetersiz uyku çeken kişilerde yalnızca yorgunluk değil; odaklanma eksikliği, hafıza zayıflığı ve karar verme güçlüğü görülmesi bu yüzdendir. Bu parçadan uyku ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi çıkarılamaz?

Çoğu insan hayallerini gerçekleştirmek, bir kitap yazmak, yeni bir yabancı dil öğrenmek ya da bir iş girişiminde bulunmak için 'mükemmel anın' gelmesini bekler. Kafalarında öyle bir an tasarlarlar ki hiçbir engel kalmayacak, zaman bol olacak ve tüm şartlar kusursuz biçimde lehlerine işleyecektir. Oysa hayat, kusursuz şartların bir araya gelmesini bekleyenlere hiçbir zaman ödül vermez. Mükemmel an diye bir şey yoktur; şartları olgunlaştıran şey, kişinin attığı ilk adımdır. Kararsızlıkla geçen her gün, potansiyelinizin biraz daha körelmesine yol açar. Eksiklerle, acemiliklerle ve zorluklarla da olsa harekete geçenler, yolda öğrenir ve hedefe ulaşır. Bu parçada asıl anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?

Kütüphaneler sadece ciltli kitapların sıralandığı, sessizliğin hâkim olduğu soğuk binalar değildir. Onlar, bir toplumun hafızasını koruyan ve nesiller arası köprü kuran canlı kültür mekânlarıdır. Bir kütüphaneye adım atan birey; ekonomik gücü, sosyal konumu ne olursa olsun bilgiye eşit şartlarda erişir. Orası herkesin özgürce araştırma yapabildiği, kendini geliştirebildiği demokratik bir vahadır. Günümüzün modern kütüphaneleri; atölye çalışmaları, yazar buluşmaları ve dijital arşiv olanaklarıyla insanları bir araya getirmekte, yaşam boyu öğrenme sürecine hayat vermektedir. Kütüphaneleri sadece kitap ödünç alınan yerler olarak görmek, onların toplumsal dönüştürücü gücünü kavramamak demektir. Bu parçada kütüphanelerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir?

Bir anne ya da baba, çocuğunun elinden tableti alıp ona saatlerce kitap okumanın ne kadar yararlı olduğunu anlatabilir. Dürüstlüğün, saygının veya sabrın faziletleri üzerine uzun uzun nutuklar atabilir. Ancak çocukların alıcıları kulaklarından çok gözlerindedir. Kendisi akşamları televizyon karşısından ayrılmayan, en küçük bir aksilikte öfkesine yenik düşen ya da gündelik hayatında küçük yalanlara başvuran bir ebeveynin sözleri, çocuk için hiçbir anlam ifade etmez. Çocuklar nasihatleri değil, sergilenen somut davranışları kaydeder ve içselleştirir. Gerçek eğitim, anlatılanlarda değil; bizzat yaşanıp gösterilen tavırlarda gizlidir. Bu parçadan çıkarılabilecek en kapsamlı yargı aşağıdakilerden hangisidir?

Milyonlarca yıldır yeryüzünde devam eden evrimsel süreç, doğayı dünyanın en deneyimli ve yetkin mühendisi hâline getirmiştir. Canlılar; enerji tasarrufu, dayanıklılık ve zorlu çevre koşullarına uyum konularında kusursuz çözümler geliştirmiştir. İşte 'biyomimikri' adı verilen bilim dalı, doğanın bu mucizevi tasarımlarını inceleyerek insanlığın karşılaştığı teknik problemlere çözümler üretir. Örneğin Japon mühendisler, Şinkansen hızlı trenlerinin tünellere girerken çıkardığı patlama benzeri ses dalgasını engellemek için yalıçapkını kuşunun suya dalarken ses çıkarmayan gaga yapısını taklit etmişlerdir. Benzer şekilde, köpek balığı derisinin pürüzlü mikroskobik yapısı incelenerek bakterilerin yüzeye tutunmasını engelleyen özel kaplamalar geliştirilmiştir. Bu parçadan hareketle biyomimikri ile ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

Toplumumuzda başarısızlık, genellikle kaçınılması gereken utanç verici bir sonuç, bir eksiklik olarak damgalanır. Oysa bilim, sanat veya teknoloji tarihine yön vermiş büyük dehaların biyografilerine baktığımızda, onların yollarının sayısız hayal kırıklığı ve başarısızlıkla döşeli olduğunu görürüz. Başarısızlık; neyi, nasıl yapmamamız gerektiğini bize öğreten en dürüst ve tarafsız öğretmendir. Hata yapmaktan duyulan korku, kişiyi risk almaktan ve yeni şeyler denemekten alıkoyarak durağanlığa mahkûm eder. Yanılmayı göze alamayan bir zihin, asla çığır açıcı bir yenilik ortaya koyamaz. Gerçek başarı, hiçbir zaman düşmemek değil; her düşüşten sonra eksiklerini görüp daha bilinçli bir şekilde ayağa kalkabilmektir. Bu parçada asıl anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?

Erken çocukluk döneminde başlanan enstrüman eğitimi, beynin mimarisini derinden etkileyen çok yönlü bir zihinsel antrenmandır. Bir çalgı çalarken beyin; aynı anda görme, işitme ve motor kas becerilerini koordine etmek zorundadır. Nörobilimsel çalışmalar, düzenli enstrüman çalan çocuklarda beynin sağ ve sol yarım kürelerini birbirine bağlayan 'korpus kallozum' bölgesinin daha gelişmiş olduğunu göstermektedir. Bu sinirsel zenginleşme; yalnızca müzikal yeteneği değil, aynı zamanda matematiksel akıl yürütme, problem çözme ve mekânsal algı becerilerini de ileriye taşır. Ayrıca bir eseri notalardan öğrenip sabırla tekrar etmek, çocuklara üst düzey bir odaklanma disiplini kazandırır. Bu parçaya göre müzik eğitimiyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Bir roman, yazarının masasında son noktası konulduğunda henüz tamamlanmış sayılmaz; o sadece kâğıda dökülmüş cansız bir sözcükler yığınıdır. Eser, ancak bir okurun ellerinde açılıp zihninde yankılandığı an gerçek bir varlık kazanır. Çünkü her okur metne kendi birikimini, yaşanmışlıklarını, kırgınlıklarını ve hayallerini taşır. Yazarın birkaç satırla tarif ettiği bir sokak ya da karakter, binlerce farklı okurun zihninde binlerce farklı biçimde canlanır. Bir metin, okunduğu her seferinde okurun duygu dünyasıyla yeniden yazılır. İşte edebiyatı öteki sanat dallarından daha büyüleyici ve ölümsüz kılan şey, bu bitmek bilmeyen ortak yaratım sürecidir. Bu parçada asıl anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?

Boyutları beş milimetreden daha küçük olan plastik parçacıkları olarak tanımlanan mikroplastikler, günümüzün en sinsi çevre felaketlerinden biri hâline gelmiştir. Sentetik kumaşların yıkanması, araç lastiklerinin aşınması ve kozmetik ürünlerin kullanımı gibi gündelik faaliyetlerimizle milyonlarca parçacık kanalizasyonlara ve oradan da denizlere karışmaktadır. Deniz canlıları bu mikroskobik parçaları besin sanarak yutmakta, böylece plastik kirliliği besin zincirinin en alt basamaklarından başlayarak soframıza kadar ulaşmaktadır. Yapılan son biyolojik analizler, insan kanında, akciğer dokularında ve hatta anne sütünde bile mikroplastik kalıntılarına rastlandığını ortaya koymuştur. Doğada yüzyıllarca çözünmeden kalan bu maddeler, yalnızca deniz ekosistemini değil, doğrudan insan sağlığını da tehdit etmektedir. Bu parçadan mikroplastiklerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

Çağımızın tüketim kültürü, insanlara sürekli bir yetersizlik ve eksiklik hissi aşılıyor. Reklamlar ve sosyal medya akışları; daha yeni bir telefona, daha pahalı bir arabaya ya da daha lüks bir eve sahip olmadığımız sürece mutlu olamayacağımızı fısıldıyor. Oysa eşyaların peşinde koşarken ömrümüzü onları satın alabilmek için daha çok çalışmaya, daha çok yorulmaya ve kaygılanmaya feda ediyoruz. Sahip olduğumuzu sandığımız nesneler, bir süre sonra bize sahip olmaya başlıyor. Gerçek doyum ve huzur; hayatımıza daha çok şey tıkıştırmakta değil, ruhumuzu ve yaşam alanımızı fazlalıklardan arındırabilmekte, sadeleşmenin hafifliğine sığınabilmektedir. Bu parçada asıl vurgulanmak istenen düşünce aşağıdakilerden hangisidir?

Şanlıurfa il sınırları içinde yer alan Göbeklitepe, arkeoloji dünyasının insanlık tarihine dair kabullerini derinden sarsan bir keşif oldu. Bu kazılardan önce kabul gören genel teori; insanların önce tarımı keşfedip yerleşik hayata geçtiğini, köyler kurduğunu ve ancak bundan sonra dinî inançlar etrafında toplanıp tapınaklar inşa ettiğini öne sürüyordu. Ancak günümüzden yaklaşık on iki bin yıl öncesine, yani avcı-toplayıcı döneme tarihlenen Göbeklitepe, bu sıralamayı tersyüz etti. Üzerlerinde tilki, yılan, yaban domuzu ve turna gibi hayvan kabartmaları bulunan devasa 'T' biçimli taş sütunlar, henüz yerleşik hayata ve tarıma geçmemiş toplulukların inançları uğruna organize olup anıtsal yapılar inşa edebildiğini kanıtladı. Bu parçaya göre Göbeklitepe ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir?

Pek çok insan için tarih; sadece geçmişte yaşanmış savaşların tarihlerini, kralların isimlerini ve zaferlerle dolu antlaşmaları ezberlemekten ibarettir. Oysa tarihi yalnızca geçmişte kalmış tozlu bir sahne olarak görmek, onun insanlığa sunduğu en büyük dersi ıskalamak demektir. Tarih, bugünü anlamanın ve geleceği inşa etmenin pusulasıdır. Geçmişte yapılan hataları, toplumsal çöküşlerin nedenlerini ya da medeniyetleri yükselten ilkeleri kavramadan bugünün karmaşık meselelerine kalıcı çözümler üretmek mümkün değildir. Geçmişinden ders almayan toplumlar, aynı hataları başka kılıflar altında tekrar tekrar yaşamak zorunda kalırlar. Bu parçada asıl anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?

Neden geçmişe dönüp baktığımızda eski günleri her zaman şimdikinden daha huzurlu, daha samimi ve daha güzel hatırlarız? Bu durum, geçmişin gerçekten de kusursuz olmasından mı kaynaklanır yoksa zihnimizin bize oynadığı tatlı bir oyun mudur? Psikologlar, insan hafızasının anıları kaydederken ve hatırlarken 'seçici' davrandığını belirtiyor. Bellek; geçmişte çekilen acıları, yaşanan kaygıları ve sıkıntıları zamanla silikleştirirken neşeli ve huzurlu anları daha canlı tutma eğilimindedir. 'Nostalji' dediğimiz bu duygu, şimdiki zamanın zorluklarından bunalan insan zihnine güvenli bir sığınak sunar. Aslında özlediğimiz şey geçmişin kendisi değil, zihnimizin onu yeniden kurgularken yüklediği arınmış ve masum görüntüdür. Bu parçadan hareketle nostalji duygusuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi çıkarılamaz?

Gündelik hayatımızdaki pek çok tartışmanın ve anlaşmazlığın temelinde, aslında dinlemeyi bilmeyişimiz yatar. Karşımızdaki insan konuşurken çoğumuzun yaptığı şey, onu gerçekten anlamaya çalışmak değildir. Biz sadece sıranın bize gelmesini bekleriz; o konuşurken zihnimizde ona vereceğimiz karşı cevapları, çürüteceğimiz tezleri tasarlarız. Bu durum bir iletişim değil, sadece karşılıklı monologlar dizisidir. Oysa gerçek dinleme; kendi önyargılarımızı bir kenara bırakarak kendimizi karşımızdakinin yerine koyabilmeyi ve onun dünyasını onun gözleriyle görebilmeyi gerektirir. Anlaşılmanın yolu, önce anlamaya niyet etmekten geçer. Bu parçada vurgulanmak istenen temel düşünce aşağıdakilerden hangisidir?

Vücudumuz, dünyadaki gece ve gündüz döngüsüne mükemmel şekilde uyum sağlamış biyolojik bir saatle yönetilir. Tıpta 'sirkadiyen ritim' olarak adlandırılan bu içsel mekanizma; vücut sıcaklığımızdan hormon salgılanmasına, bağışıklık sisteminin çalışmasından uyku düzenimize kadar sayısız faaliyeti kontrol eder. Sabah güneş ışığı gözümüze ulaştığında beynimiz uyanıklık sağlayan kortizol hormonunu artırır; akşam karanlık çöktüğünde ise dinlendirici bir uyku için melatonin salgılanmaya başlar. Ancak günümüzde gece geç saatlere kadar maruz kaldığımız yapay ışıklar ve telefon ekranlarından yayılan mavi ışık, bu ritmi altüst etmektedir. Bozulan biyolojik saat ise kronik yorgunluk, metabolizma bozuklukları ve bağışıklık zayıflığı gibi pek çok sağlık sorununa kapı aralamaktadır. Bu parçaya göre sirkadiyen ritimle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir?