TUS TUS Temel Tıp Bilimleri Asitler, Bazlar ve Tuzlar Testi #2

1. Henderson-Hasselbalch eşitliği yazılır: $\text{pH} = pK_a + \log\left(\frac{[\text{HCO}_3^-]}{[\text{CO}_2]}\right)$ 2. Verilen değerler yerine konur: $\text{pH} = 6{,}1 + \log\left(\frac{24}{1{,}2}\right)$ 3. Parantez içi oran hesaplanır: $\frac{24}{1{,}2} = 20$ 4. Logaritma değeri eklenir: $\log 20 = 1{,}30 \implies \text{pH} = 6{,}1 + 1{,}30 = 7{,}40$ bulunur. Doğru cevap B şıkkıdır.

1. $HCl$ kuvvetli bir monoprotik asit olduğundan $[H^+] = [HCl] = 0{,}05\ \text{M} = 5 \times 10^{-2}\ \text{M}$'dir. 2. $\text{pH} = -\log[H^+] = -\log(5 \times 10^{-2}) = 2 - \log 5$. 3. $\log 5 = \log(10/2) = \log 10 - \log 2 = 1 - 0{,}30 = 0{,}70$. 4. $\text{pH} = 2 - 0{,}70 = 1{,}30$ bulunur. Doğru cevap A şıkkıdır.

1. Laktik asit zayıf monoprotik asittir: $HA \rightleftharpoons H^+ + A^-$. 2. $K_a = \frac{[H^+][A^-]}{[HA]} = \frac{x^2}{C_a - x} \approx \frac{x^2}{C_a}$ formülü kullanılır. 3. $x^2 = K_a \cdot C_a = (1{,}0 \times 10^{-4}) \times 0{,}04 = 4{,}0 \times 10^{-6}$. 4. $x = [H^+] = \sqrt{4{,}0 \times 10^{-6}} = 2{,}0 \times 10^{-3}\ \text{M}$. 5. $\text{pH} = -\log(2{,}0 \times 10^{-3}) = 3 - \log 2 = 3 - 0{,}30 = 2{,}70$ bulunur. Doğru cevap C şıkkıdır.

1. Asidik amino asitlerde (aspartat, glutamat) net yükün sıfır olduğu zwitterion formu, iki asidik karboksil grubunun $pK_a$ değerleri arasında yer alır. 2. Formül: $pI = \frac{pK_1 + pK_R}{2}$. 3. Değerler yerine konur: $pI = \frac{2{,}0 + 3{,}9}{2} = \frac{5{,}9}{2} = 2{,}95$ bulunur. Doğru cevap A şıkkıdır.

1. Bazik amino asitlerde (lizin, arjinin) net yükün sıfır olduğu zwitterion formu, iki bazik amino grubunun $pK_a$ değerleri arasında gerçekleşir. 2. Formül: $pI = \frac{pK_2 + pK_R}{2}$. 3. Değerler toplanır: $pI = \frac{9{,}0 + 10{,}6}{2} = \frac{19{,}6}{2} = 9{,}8$ bulunur. Doğru cevap D şıkkıdır.

Tampon çözeltilerde tampon kapasitesi, konjuge asit ile baz derişimlerinin birbirine eşit olduğu ($[\text{Asit}] = [\text{Konjuge Baz}]$) noktada maksimuma ulaşır. Bu durumda Henderson-Hasselbalch denklemine göre $\log(1) = 0$ olacağından $\text{pH} = pK_a$ eşitliği sağlanır. Doğru cevap C şıkkıdır.

1. Henderson-Hasselbalch eşitliği: $\text{pH} = pK_a + \log\left(\frac{[\text{HPO}_4^{2-}]}{[\text{H}_2\text{PO}_4^-]}\right)$ 2. Verilenler yazılır: $7{,}4 = 6{,}8 + \log\left(\frac{[\text{HPO}_4^{2-}]}{[\text{H}_2\text{PO}_4^-]}\right)$ $0{,}60 = \log\left(\frac{[\text{HPO}_4^{2-}]}{[\text{H}_2\text{PO}_4^-]}\right)$ 3. $\log 4 = 0{,}60$ olduğuna göre aranan konsantrasyon oranı tam 4'tür. Doğru cevap B şıkkıdır.

1. $NaOH$ kuvvetli bir baz olup suda tamamen iyonlaşır: $[OH^-] = [NaOH] = 10^{-3}\ \text{M}$. 2. $\text{pOH} = -\log[OH^-] = -\log(10^{-3}) = 3$. 3. $25^\circ\text{C}$'de $\text{pH} + \text{pOH} = 14$ bağıntısından: $\text{pH} = 14 - 3 = 11$ bulunur. Doğru cevap E şıkkıdır.

Kuvvetli asit ile zayıf bazın tepkimesinden oluşan tuzlar (asidik tuzlar) suda hidroliz olur ve çözeltiyi asidik yapar ($pH < 7$). - $\text{NH}_4\text{Cl}$, zayıf baz olan $\text{NH}_3$ ile kuvvetli asit olan $HCl$'nin tuzudur. Katyonu olan $\text{NH}_4^+$ hidroliz olarak ortama $H_3O^+$ verir ve çözeltiyi asidik yapar. - $NaCl$ ve $KNO_3$ nötrdür. - $CH_3COONa$ ve $NaHCO_3$ baziktir ($pH > 7$). Doğru cevap A şıkkıdır.

1. Henderson-Hasselbalch eşitliği: $\text{pH} = pK_a + \log\left(\frac{[A^-]}{[HA]}\right)$ 2. Verilen değerler yazılır: $1{,}5 = 3{,}5 + \log\left(\frac{[A^-]}{[HA]}\right)$ $\log\left(\frac{[A^-]}{[HA]}\right) = 1{,}5 - 3{,}5 = -2$ 3. Oran hesaplanır: $\frac{[A^-]}{[HA]} = 10^{-2} = \frac{1}{100}$. 4. Soruda iyonlaşmamış formun iyonlaşmış forma oranı ($\frac{[HA]}{[A^-]}$) sorulduğundan: $\frac{[HA]}{[A^-]} = \frac{1}{10^{-2}} = 100$ bulunur. Doğru cevap D şıkkıdır.

Histidin amino asidinin yan zincirinde bulunan imidazol halkasının $pK_a$ değeri yaklaşık $6{,}0$'dır (protein mikroçevresinde bu değer $6{,}5 - 7{,}2$'ye kadar kayabilir). Bu değer fizyolojik kan pH'sına ($7{,}4$) en yakın $pK_a$ olduğundan, proteinlerin tamponlama kapasitesine en büyük katkıyı histidin kalıntıları sağlar. Doğru cevap B şıkkıdır.

1. Nötralizasyon denkliği: $M_{\text{asit}} \cdot V_{\text{asit}} \cdot T_{\text{asit}} = M_{\text{baz}} \cdot V_{\text{baz}} \cdot T_{\text{baz}}$. 2. Hem $HCl$ hem de $NaOH$ için tesir değerliği $T = 1$'dir. 3. $M_{\text{asit}} \times 10\ \text{mL} = 0{,}1\ \text{M} \times 8\ \text{mL}$. 4. $M_{\text{asit}} \times 10 = 0{,}8 \implies M_{\text{asit}} = 0{,}08\ \text{M}$ bulunur. Doğru cevap B şıkkıdır.

Böbrek tübül hücrelerinde glutamin amino asidinin deaminasyonu ile amonyak ($\text{NH}_3$) üretilir. Lümen sıvısına difüze olan lipofilik $\text{NH}_3$, tübüler $H^+$ ile birleşerek lümenden geri emilemeyen $\text{NH}_4^+$ (amonyum) tuzuna dönüşür ve idrarla atılır (asit tuzaklaması). Bu sistem titrasyon asiditesinin ötesindeki en büyük net asit atım yoludur. Doğru cevap C şıkkıdır.

Periferik dokularda artan serbest protonlar ($H^+$), deoksihemoglobinin spesifik histidin kalıntılarını (özellikle His-146) protonlar. Bu protonlanma, komşu aspartat kalıntılarıyla tuz köprüleri oluşturarak hemoglobinin T (gergin / Tense) formunu stabilize eder ve oksijenin dokulara serbest bırakılmasını kolaylaştırır. Doğru cevap A şıkkıdır.

1. Başlangıç pH'sı $2{,}0$ olduğundan $[H^+]_1 = 10^{-2}\ \text{M} = 0{,}01\ \text{M}$. 2. Hacim 10 katına çıkarılmıştır ($V_1 = 100\ \text{mL} \to V_2 = 1000\ \text{mL}$). 3. $M_1 \cdot V_1 = M_2 \cdot V_2 \implies 0{,}01 \times 100 = M_2 \times 1000 \implies M_2 = 10^{-3}\ \text{M}$. 4. Yeni çözeltide $[H^+]_2 = 10^{-3}\ \text{M}$ olduğundan $\text{pH}_2 = -\log(10^{-3}) = 3{,}0$ bulunur. Doğru cevap C şıkkıdır.

1. Nötr bir sulu ortamda daima $[H^+] = [OH^-]$ eşitliği geçerlidir. 2. $K_w = [H^+][OH^-] = [H^+]^2 = 2{,}5 \times 10^{-14} = 25 \times 10^{-15} = 2{,}5 \times 10^{-14}$. 3. $[H^+] = \sqrt{2{,}5 \times 10^{-14}} = \sqrt{25 \times 10^{-15}}$ yerine $\sqrt{2{,}5} \times 10^{-7}$ yazılabilir. Daha pratik olarak: $2{,}5 \times 10^{-14} = \frac{10}{4} \times 10^{-14} = \frac{1}{4} \times 10^{-13}$ veya $[H^+] = \sqrt{\frac{10^{-13}}{4}} = \frac{10^{-6{,}5}}{2}$. Ya da doğrudan: $[H^+] = \sqrt{25 \times 10^{-15}} = 5 \times 10^{-7{,}5} \implies -\log[H^+] = 7{,}5 - \log 5 = 7{,}5 - 0{,}70 = 6{,}80$. 4. Doğrulama: $\text{pH} = \frac{pK_w}{2} = \frac{-\log(2{,}5 \times 10^{-14})}{2} = \frac{14 - \log 2{,}5}{2} = \frac{14 - 0{,}40}{2} = \frac{13{,}60}{2} = 6{,}80$ bulunur. Doğru cevap D şıkkıdır.

Yarı-eşdeğerlik noktasında zayıf asidin tam yarısı nötralize edilerek konjuge bazına dönüştürülmüştür. Bu noktada ortamda kalan zayıf asit derişimi ile oluşan konjuge baz derişimi birbirine tam eşittir ($[CH_3COOH] = [CH_3COO^-]$). Henderson-Hasselbalch denkleminde $\log(1) = 0$ olacağından bu noktada doğrudan $\text{pH} = pK_a$ eşitliği sağlanır. Doğru cevap B şıkkıdır.

1. Henderson-Hasselbalch eşitliği uygulanır: $\text{pH} = pK_a + \log\left(\frac{[A^-]}{[HA]}\right)$ 2. Değerler yerine yazılır: $7{,}4 = 3{,}6 + \log\left(\frac{[A^-]}{[HA]}\right)$ 3. Fark alınır: $\log\left(\frac{[A^-]}{[HA]}\right) = 7{,}4 - 3{,}6 = 3{,}8$ 4. Buradan oran: $\frac{[A^-]}{[HA]} = 10^{3{,}8}$ (yani yaklaşık 6300 kat) bulunur. Bu durum fizyolojik pH'da ketoasitlerin neredeyse %100'ünün deprotonize anyon halinde bulunduğunu ve plazmaya tam proton yükü bıraktığını gösterir. Doğru cevap E şıkkıdır.

Doku kılcallarında üretilen bikarbonat ($HCO_3^-$) eritrositten plazmaya aktarılırken, elektrorötraliteyi korumak amacıyla plazmadan eritrosit içerisine klorür ($Cl^-$) iyonları girer. Bu fizyolojik mekanizmaya 'klorür kayması' (Chloride shift / Hamburger olayı) adı verilir. Doğru cevap C şıkkıdır.

1. Kalsiyum oksalatın çözünme dengesi: $CaC_2O_4(k) \rightleftharpoons Ca^{2+}(suda) + C_2O_4^{2-}(suda)$ 2. İyon derişimleri: $[Ca^{2+}] = s$ ve $[C_2O_4^{2-}] = s$'dir. 3. Çözünürlük çarpımı formülü: $K_{çç} = [Ca^{2+}][C_2O_4^{2-}] = s^2$. 4. $s^2 = 2{,}5 \times 10^{-9} = 25 \times 10^{-10}$. 5. $s = \sqrt{25 \times 10^{-10}} = 5{,}0 \times 10^{-5}\ \text{mol/L}$ bulunur. Doğru cevap A şıkkıdır.