KPSS KPSS Lisans (Genel Yetenek & Genel Kültür) Atatürk İlke ve İnkılapları Testi #1

İtilaf Devletleri, Lozan Barış Konferansı'na hem TBMM Hükümeti'ni hem de İstanbul Hükümeti'ni birlikte davet ederek Türk tarafı arasında ikilik çıkarmayı ve Sevr şartlarını kabul ettirmeyi amaçlamışlardır. TBMM, Türk milletinin tek meşru temsilcisi olduğunu göstermek ve bu iki başlılığı tamamen bitirmek amacıyla 1 Kasım 1922'de saltanatı kaldırmıştır. Sonuç: B şıkkı.

3 Mart 1924'te; Halifeliğin kaldırılması ve Osmanlı hanedanının yurt dışına çıkarılması, Tevhid-i Tedrisat Kanunu'nun kabulü, Şer'iye ve Evkaf Vekaleti'nin kaldırılarak yerine Diyanet İşleri Başkanlığı ile Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün kurulması ve Erkan-ı Harbiye-i Umumiye Vekaleti'nin kaldırılarak Genelkurmay Başkanlığı'nın kurulması gerçekleştirilmiştir. Tekke, zaviye ve türbelerin kapatılması ise 30 Kasım 1925 tarihinde kabul edilen 677 sayılı kanunla yapılmıştır. Sonuç: D şıkkı.

1926 Türk Medeni Kanunu yalnızca toplumsal, medeni ve ekonomik hakları düzenlemiştir (resmi nikah zorunluluğu, tek eşlilik, mirasta ve mahkeme şahitliğinde kadın-erkek eşitliği, meslek seçme özgürlüğü). Kadınlara seçme ve seçilme gibi siyasi haklar Medeni Kanun'la değil; 1930 (Belediye), 1933 (Muhtarlık) ve 1934 (Milletvekilliği) yıllarında yapılan anayasa ve seçim kanunu değişiklikleriyle tanınmıştır. Sonuç: C şıkkı.

Kabotaj Kanunu, Osmanlı döneminde yabancı devletlere verilen kapitülasyonların Türk karasularındaki izlerini silmiş, denizlerimizde milli egemenliği ve ekonomik bağımsızlığı sağlamıştır. Türk denizcilerine ve Türk bayrağına bu hakkın verilmesi doğrudan 'Milliyetçilik' ilkesinin bir gereğidir. Sonuç: B şıkkı.

Halkçılık ilkesi; toplumda hiçbir zümre, aile veya sınıfa ayrıcalık tanınmamasını, kanun önünde eşitliği, sınıf mücadelesi yerine toplumsal dayanışmayı ve halkın refahının gözetilmesini savunur. Aşar vergisinin kaldırılması ile unvanların yasaklanması ve Soyadı Kanunu doğrudan 'Halkçılık' ilkesi kapsamındadır. Sonuç: A şıkkı.

Atatürk'ün devletçilik anlayışı katı bir sosyalizm veya komünizm değildir. Özel teşebbüsü tamamen reddetmez, aksine özel sektörün yapamadığı büyük yatırımları devletin üstlenmesini, özel sektörü desteklemeyi ve kooperatifçiliği teşvik eden 'karma ekonomik modeli' esas alır. Dolayısıyla özel mülkiyetin tamamen yasaklanması söz konusu değildir. Sonuç: D şıkkı.

1928 yılında 1924 Anayasası'ndan 'Devletin dini İslam'dır' hükmü çıkarılmış, ayrıca cumhurbaşkanı ve milletvekillerinin göreve başlarken ettikleri dini yemin metni 'namusum ve şerefim üzerine söz veririm' şeklinde değiştirilerek sekülerleştirilmiştir. Atatürk ilkelerinin anayasaya dahil edilmesi ise 1937 yılındadır. Sonuç: C şıkkı.

Hicri ve Rumi takvim yerine Miladi takvimin kabulü (1925), alaturka saat yerine uluslararası 24 saatlik sistemin getirilmesi (1925), arşın ve endaze yerine metre ve kilo gibi metrik sistemin kabulü (1931) ve hafta tatilinin cumadan pazara alınması (1935) çağdaş dünya ile ticari uyumu sağlamayı amaçlar. Men-i Müskirat Kanunu ise 1920 yılında I. TBMM döneminde içki ve alkol yasağı getiren muhafazakar bir savaş dönemi kanunudur. Sonuç: E şıkkı.

Osmanlı Devleti'nin son döneminde geleneksel medreseler, Batı tarzı modern mektepler, azınlık okulları ve yabancı misyoner okulları bir arada faaliyet gösteriyor; bu durum toplumda farklı zihniyetlere sahip, kültürel çatışma yaşayan nesiller yetişmesine yol açıyordu. Tevhid-i Tedrisat ile eğitimde birlik sağlanmış ve kültürel çatışma önlenmiştir. Sonuç: A şıkkı.

Yeni Türk harflerinin kabulünden sonra 16-45 yaş arasındaki yetişkin nüfusa okuma yazma öğretmek amacıyla 24 Kasım 1928'de 'Millet Mektepleri' açılmış ve Mustafa Kemal Paşa'ya bu mekteplerin 'Başöğretmenliği' unvanı verilmiştir. Sonuç: B şıkkı.

Türk Tarih Kurumu ümmetçi ve hanedancı tarih anlayışı yerine Türklerin dünya medeniyetine katkılarını ve köklü geçmişini ortaya koymayı; Türk Dil Kurumu ise Türkçeyi yabancı dillerin boyunduruğundan kurtarıp zengin bir bilim dili haline getirmeyi hedeflemiştir. Bu iki kurum doğrudan 'milli bilinci, kimliği ve kültürel bağımsızlığı' güçlendirmeyi amaçlar. Sonuç: B şıkkı.

1933 Üniversite Reformu ile Osmanlı Devleti'nden kalan Darülfünun kapatılmış, yerine çağdaş bilimsel araştırmaların ve hür düşüncenin merkezi olarak 'İstanbul Üniversitesi' kurulmuştur. Sonuç: C şıkkı.

1934 tarihli kanunla din görevlilerinin hangi dine mensup olursa olsun mabetler dışında dini kisve ve elbiselerle dolaşması yasaklanmıştır. Ancak en yüksek dini liderler olan Diyanet İşleri Başkanı, Fener Rum Patriği ve Hahambaşı bu kuraldan muaf tutularak mabet dışında da dini kıyafet giyebilme hakkına sahip kılınmıştır. Sonuç: D şıkkı.

1925 yılı başlarında Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da rejime ve laik cumhuriyete karşı dini motifli Şeyh Sait İsyanı çıkmıştır. İsyanın bastırılmasının ve Takrir-i Sükun Kanunu'nun yürürlüğe girmesinin ardından tekke ve zaviyelerin gerici odaklara dönüştüğü görülerek 30 Kasım 1925'te kapatılmışlardır. Sonuç: B şıkkı.

İzmir İktisat Kongresi; yerli malı kullanımını, hammaddeye dayalı sanayiyi, demiryolu inşasını ve Aşar vergisinin kaldırılmasını hedeflemiştir. Ancak yabancı sermayeye kategorik olarak düşmanca yaklaşılmamıştır; kanunlarımıza saygılı olan ve tekelcilik yapmayan yabancı sermayeye izin verileceği açıkça belirtilmiştir. Bu nedenle yabancı sermayenin tamamen yasaklanması kararı kongrede yer almaz. Sonuç: C şıkkı.

Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, ekonomi alanında CHF'nin devletçi politikalarına karşı 'Liberalizm'i savunmuş; idari alanda ise merkeziyetçiliğe karşı 'Adem-i merkeziyetçilik' (yerinden yönetim) anlayışını benimsemiştir. Ayrıca tüzüğünde 'Parti dini inanç ve düşüncelere saygılıdır' maddesi yer almıştır. Sonuç: A şıkkı.

Serbest Cumhuriyet Fırkası 17 Kasım 1930'da Ali Fethi Bey'in partiye rejim karşıtlarının sızdığını görerek İçişleri Bakanlığı'na verdiği dilekçeyle bizzat kurucusu tarafından feshedilmiştir. Menemen Olayı ise partinin feshinden yaklaşık bir ay sonra, 23 Aralık 1930'da cereyan etmiştir. Dolayısıyla Menemen Olayı nedeniyle kapatıldığı bilgisi kronolojik olarak hatalıdır. Sonuç: D şıkkı.

Türk kadınına siyasal haklar sırasıyla verilmiştir: 1930 yılında Belediye seçimlerine katılma hakkı, 1933 yılında Muhtarlık seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı, 1934 yılında ise Milletvekili seçme ve seçilme hakkı tanınmıştır (BMW şifresi: Belediye-Muhtar-Vekil). Sonuç: A şıkkı.

1932 yılında Atatürk'ün desteğiyle açılan, cumhuriyet değerlerini ve inkılapları halka mal etmeyi amaçlayan, dokuz kolda faaliyet gösteren ve yayın organı 'Ülkü' dergisi olan yaygın kültür kurumu 'Halkevleri'dir. Yurt dışında açılan şubelerine ise Halkodaları adı verilmiştir. Sonuç: B şıkkı.

Altı Atatürk ilkesinin 1937 anayasa değişikliğiyle anayasanın 2. maddesine eklenmesi, bu ilkelerin yalnızca bir partinin (Cumhuriyet Halk Partisi) programı olmaktan çıkarılarak 'Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nin resmi ve anayasal temel nitelikleri' haline getirilmesini kesinleştirmiştir. Sonuç: C şıkkı.