KPSS KPSS Ortaöğretim (Lise) 19. ve 20. Yüzyıl Islahatları & Meşrutiyet Testi #2

Sened-i İttifak, Osmanlı tarihinde padişahın kendi mutlak otorite ve yetkilerini kendi iradesiyle ilk kez sınırlandırdığı belgedir. Bu yönüyle İngiltere'deki Magna Carta'ya benzetilir ve Türk anayasacılık hareketlerinin ilk basamağı kabul edilir. Sonuç: A şıkkıdır.

Yeniçeri Ocağı'nın 1826'da kanlı bir şekilde lağvedilmesi olayına 'Vaka-i Hayriye' denir. Bu ocağın yerine Batı tarzında eğitilen 'Asakir-i Mansure-i Muhammediye' (Muhammed'in Zafer Kazanmış Askerleri) ordusu kurulmuştur. Sonuç: C şıkkıdır.

Vilayet Nizamnamesi, II. Mahmud döneminde değil; 1864 yılında Sultan Abdülaziz döneminde çıkarılmıştır. Divan-ı Hümayun'un kaldırılarak Nazırlıkların kurulması, muhtarlıkların açılması, Takvim-i Vekayi'nin basılması ve Mürur tezkeresi (iç seyahat belgesi) uygulaması II. Mahmud dönemine aittir. Sonuç: D şıkkıdır.

Tanzimat Fermanı ile halk yönetime katılmamış, meclis açılmamış ve anayasal düzene geçilmemiştir. Meclis ve anayasa ancak 1876 I. Meşrutiyet ile gelmiştir. Tanzimat Fermanı'nın en temel özelliği, padişahın kendi yetkilerini kanun gücüyle sınırlandırması ve 'kanun üstünlüğü' ilkesini tanımasıdır. Sonuç: B şıkkıdır.

1856 Islahat Fermanı, doğrudan gayrimüslim (Hristiyan ve Musevi) tebaaya yönelik bir ferman olup onların haklarını Müslüman tebaa ile tamamen eşitlemeyi amaçlamıştır. Cizye kaldırılmış, gayrimüslimlere küçük düşürücü sözler yasaklanmış, devlet memuru olma ve il meclislerine girme hakkı tanınmıştır. Sonuç: C şıkkıdır.

Ahmet Cevdet Paşa başkanlığında hazırlanan ve borçlar, eşya ile yargılama hukukuna dair hükümleri içeren İslam hukukuna dayalı ilk medeni kanun Mecelle'dir (Mecelle-i Ahkam-ı Adliye). 1926 Türk Medeni Kanunu'na kadar yürürlükte kalmıştır. Sonuç: B şıkkıdır.

Tanzimat Dönemi'nde Müslüman ve gayrimüslim tebaanın ya da yabancıların yer aldığı davalara bakmak üzere Nizamiye ve Karma Ticaret mahkemeleri kurulmuştur. Bu mahkemeler Osmanlı hukuk sisteminde çok başlılığın ve ikiliğin belirgin örnekleridir. Sonuç: A şıkkıdır.

Sultan Abdülaziz döneminde (1868) yargı ve idare alanını düzenlemek üzere Şura-yı Devlet (Danıştay) ve Divan-ı Ahkam-ı Adliye (Yargıtay) kurulmuştur. Sonuç: C şıkkıdır.

1867 yılında Fransa İmparatoru III. Napolyon'un davetiyle Paris'e giden; oradan İngiltere, Belçika, Prusya ve Avusturya'yı ziyaret eden ilk ve tek Osmanlı padişahı Sultan Abdülaziz'dir. Döneminde Beylerbeyi ve Çırağan sarayları yapılmış, donanma modernleştirilmiştir. Sonuç: B şıkkıdır.

Genç Osmanlılar (Jön Türkler), devletin parçalanmasını önlemenin yolunun mutlak monarşiden meşruti monarşiye geçmek, anayasa (Kanun-i Esasi) ilan etmek ve halkın temsilcilerinden oluşan bir meclis (Meclis-i Mebusan) açmak olduğuna inanıyorlardı. Sonuç: A şıkkıdır.

I. Meşrutiyet, Avrupalı büyük devletlerin Balkan bunalımını görüşmek üzere İstanbul'da topladıkları Tersane (İstanbul) Konferansı'nın açıldığı gün ilan edilmiştir. Amaç, meşrutiyet ilan ederek Avrupalı devletlerin azınlıkları bahane ederek iç işlerimize karışmasını ve aleyhte kararlar almasını engellemekti. Sonuç: D şıkkıdır.

Meclis-i Mebusan üyelerinin halk tarafından 4 yıllığına seçilmesi, yasama organının halk iradesine dayandığını gösteren demokratik bir kuraldır; yürütmenin yasamaya üstünlüğünü kanıtlamaz. Diğer şıklarda yer alan hükümetin padişaha sorumlu olması, meclisi feshetme yetkisi ve 113. maddedeki sürgün yetkisi yürütmenin (padişahın) mutlak üstünlüğünü gösterir. Sonuç: E şıkkıdır.

Kanun-i Esasi'ye göre Meclis-i Âyan üyeleri, devlet hizmetinde yararlılık göstermiş, en az 40 yaşında olan tanınmış kişiler arasından bizzat padişah tarafından seçilir ve kaydıhayat (ömür boyu) şartıyla görev yaparlardı. Sonuç: B şıkkıdır.

1881 Muharrem Kararnamesi ile alacaklı devletlerin temsilcilerinden oluşan Düyun-u Umumiye İdaresi (Genel Borçlar İdaresi) kurulmuştur. Bu kurum tuz, tütün, ipek ve damga gibi 'rüsum-ı sitte' (altı vergi) gelirlerine doğrudan el koymuş ve Osmanlı'nın mali bağımsızlığını ağır şekilde zedelemiştir. Sonuç: A şıkkıdır.

Mithat Paşa'nın Pirot kasabasında kurduğu Memleket Sandıkları, çiftçiyi tefecilerin elinden kurtarmayı amaçlamış; 1888 yılında II. Abdülhamid döneminde çıkarılan nizamname ile günümüz Ziraat Bankası'na dönüştürülmüştür. Sonuç: C şıkkıdır.

Haziran 1908'de gerçekleşen Reval Görüşmeleri'nde İngiltere ve Rusya, Osmanlı Devleti'nin Makedonya topraklarındaki reformları ve bölgenin geleceğini görüşmüştür. İttihatçılar, devletin parçalanmasını önlemenin tek yolunun meşrutiyeti yeniden ilan etmek olduğunu düşünerek Makedonya'da ayaklanma başlatmıştır. Sonuç: D şıkkıdır.

Trablusgarp, II. Meşrutiyet'in ilanı sırasında değil; 1911-1912 Trablusgarp Savaşı sonucunda İtalya ile imzalanan Uşi Antlaşması ile kaybedilmiştir. Bulgaristan'ın bağımsızlığını ilan etmesi, Avusturya-Macaristan'ın Bosna-Hersek'i ilhak etmesi ve Girit Meclisi'nin Yunanistan'a bağlanma kararı alması ise 1908 yılındaki kargaşa sürecinde yaşanmıştır. Sonuç: E şıkkıdır.

31 Mart İsyanı sonucunda padişah V. Mehmed Reşad tahta çıkarılmış, II. Abdülhamid ise meclis kararıyla tahttan indirilmiştir. Dolayısıyla II. Abdülhamid'in yetkilerinin artması söz konusu değildir; aksine saltanatı sona ermiş ve Selanik'e sürgüne gönderilmiştir. Sonuç: C şıkkıdır.

1909 değişiklikleriyle padişahın mutlak veto yetkisi kaldırılmış, geciktirici veto yetkisi getirilmiştir. Padişah bir kanunu geri gönderdiğinde meclis aynı kanunu üçte iki çoğunlukla aynen kabul ederse padişah onaylamak zorundaydı. Dolayısıyla mutlak veto yetkisinin genişletilmesi ifadesi kesinlikle yanlıştır. Sonuç: B şıkkıdır.

23 Ocak 1913'te gerçekleşen Bab-ı Ali Baskını, I. Balkan Savaşı'nda Edirne'nin elden çıkacağı endişesi bahane edilerek yapılmış bir hükümet darbesidir. Bu olay padişaha veya meşrutiyet rejimine karşı değil, mevcut hükümete karşı yapılmış; İttihat ve Terakki'nin tek parti diktası bu olayla başlamıştır. Sonuç: A şıkkıdır.