KPSS KPSS Ön Lisans İlk Türk Devletleri Testi #2

İslamiyet öncesi Türk devletlerinde siyasi, kültürel, hukuki ve ekonomik işlerin görüşüldüğü meclise Kurultay, Toy veya Kengeş denirdi. Bu meclise katılma hakkı olan boy beyleri, hatun ve diğer devlet ileri gelenlerine 'Toygun' adı verilirdi. Aygucı hükümet başkanı, Tudun vergi memuru, Yargucı yargıç, Tutuk ise askeri validir. Sonuç: B şıkkı.

Maniheizm dini et yemeyi ve savaşmayı yasaklıyordu. Bu durum Uygurların savaşçı özelliklerinin zayıflamasına, tarımla uğraşmalarına, yerleşik hayata geçmelerine, tapınak mimarisi ve fresk (duvar resmi) sanatının gelişmesine neden olmuştur. Ancak göçebe yaşama geçilmesi değil, tam aksine yerleşik yaşama geçilmesi söz konusudur. Sonuç: C şıkkı.

İlk Türk devletlerine ait destanlar incelendiğinde; Oğuz Kağan Destanı Asya Hunlarına, Ergenekon ve Bozkurt destanları Göktürklere, Manas Destanı Kırgızlara aittir. Uygurlara ait olan en önemli destanlar ise Göç ve Türeyiş destanlarıdır. Sonuç: C şıkkı.

İkili teşkilat sisteminde kutsal sayılan Doğu'yu asıl hükümdar (Kağan/Hakan) yönetirken, Batı'yı ise ona bağlı olarak iç işlerinde serbest, dış işlerinde Doğu'ya bağımlı şekilde yöneten hanedan üyesi, genellikle kardeş olan 'Yabgu' yönetirdi. Tigin hanedan üyesi prenslere, Şad ise askeri vali olarak atanan hanedan üyelerine verilen isimdir. Sonuç: B şıkkı.

Kafkaslar ve Karadeniz'in kuzeyinde kurulan, ticaret yolları üzerinde olmaları sebebiyle zenginleşen ve ordularında ücretli asker bulunduran Türk devleti Hazarlardır. Hazarlar, Museviliği (Yahudilik) kabul eden tek Türk devleti olarak bilinir ve sağladıkları hoşgörü ortamı 'Pax Khazarica' (Hazar Barış Çağı) olarak adlandırılır. Sonuç: C şıkkı.

Asya Hun Devleti'nin bilinen ilk hükümdarı Teoman'dır. Ancak devlete en parlak dönemini yaşatan, orduda onlu sistemi kuran, Çin'i vergiye bağlayan ve tüm Türk boylarını ilk kez tek bir çatı altında birleştiren hükümdar Mete Han'dır. Sonuç: B şıkkı.

İlk Türk devletlerinde hükümete 'Ayukı' adı verilirdi. Bu hükümetin başında bulunan kişiye, yani vezire veya hükümet başkanına 'Aygucı' (veya Üge) denirdi. Bitikçi yazışmalardan sorumlu memur, Tudun vergi toplayıcısı, Subaşı ordu komutanı, Şad ise hanedan üyesi komutandır. Sonuç: A şıkkı.

Tarihte İstanbul'u kuşatan ilk Türk devleti Avarlardır (Juan Juanlar). 619 ve 626 yıllarında Sasanilerle birlikte İstanbul'u kuşatmışlar, ancak donanmalarının olmaması ve salgın hastalıklar sebebiyle başarılı olamamışlardır. Sonuç: B şıkkı.

Türklerin ölülerini kurgandaki (mezar) odalara değerli eşyalarıyla gömmeleri ve mezar etrafına hayattayken öldürdükleri düşman sayısınca 'balbal' (mezar taşı) dikmeleri ahiret inancının en somut kanıtıdır. İnanışa göre bu balballar, ahirette dirilerek ölene hizmet edecektir. Sonuç: C şıkkı.

Orta Asya Türk göçlerinin nedenleri arasında iklim değişiklikleri, kuraklık, hayvan hastalıkları (yut), nüfus artışına bağlı otlak yetersizliği, Çin ve Moğol baskıları ile boylar arası mücadeleler (Cihan hakimiyeti mefkuresi) yer alır. Ancak İslâmiyet'i yayma düşüncesi (Gaza ve Cihat) İslamiyet öncesi Türk göçlerinin bir nedeni olamaz, zira henüz İslamiyet ile tanışmamışlardır. Sonuç: C şıkkı.

Orhun Abideleri; Bilge Kağan, Kültigin ve Vezir Tonyukuk adına dikilmiş anıtlardır. Bu yazıtlar Kutluk Devleti olarak da bilinen II. Göktürk Devleti döneminde yollug Tigin ve diğer yazıcılar tarafından kaleme alınmıştır. Sonuç: C şıkkı.

Talas Savaşı'nda Çin'e karşı Abbasileri destekleyen ve bu savaşın ardından kitleler halinde İslamiyet'i benimseyen ilk Türk boyu Karluklardır. Karluklar aynı zamanda daha sonra kurulacak olan Karahanlı Devleti'nin asli kurucu unsurlarından biridir. Sonuç: A şıkkı.

Orta Asya'da Emevilerin ilerleyişini durduran, yerleşik hayata geçen devletlerden biri olan ve hükümdarı Baga Tarkan'ın kendi adına yarmak isimli madeni para bastırmasıyla bilinen Türk devleti Türgişlerdir. (Hazarlar ise Kafkaslarda Emevileri durdurmuştur, birbirleriyle karıştırılmamalıdır). Sonuç: C şıkkı.

Uygurları yıkarak kurulan, Cengiz Han'a itaat eden ilk Türk kavmi olan, günümüzde hala anlatılmaya devam eden Manas Destanı'nı ve Yenisey Kitabeleri'ni miras bırakan devlet Kırgızlardır. Sonuç: A şıkkı.

Türklerde toplumun en küçük yapı taşı ailedir. Sıralama şu şekildedir: Oğuş (Aile) -> Urug (Sülale / Aileler Birliği) -> Boy (Sülaleler Birliği / Bod) -> Budun (Millet / Boylar Birliği) -> İl/El (Devlet). Dolayısıyla doğru sıralama Oğuş, Urug, Boy, Budun, İl şeklinde olmalıdır. Sonuç: A şıkkı.

Türk töresinin değişmez dört temel ilkesi vardır: Könilik (Adalet), Uzluk (İyilik/Faydalılık), Tüzlük (Eşitlik) ve Kişilik (İnsanlık). Soruda 'eşitlik' anlamına gelen kavram sorulduğu için doğru cevap Tüzlük'tür. Sonuç: B şıkkı.

Sarı saçlı, mavi gözlü olarak bilinen, Ruslarla yaptıkları mücadeleler İgor Destanı'na, Oğuzlarla mücadeleleri ise Dede Korkut Hikayelerine konu olan ve dil/kültür sözlükleri Codex Cumanicus adlı eserde toplanan Türk boyu Kıpçaklar, diğer adıyla Kumanlardır. Sonuç: C şıkkı.

İlk Türk devletlerinde mali ve idari işlerde görevli, özellikle vergi toplamaktan sorumlu sivil valilere ve memurlara 'Tudun' denirdi. Bitikçi katip/yazıcıdır, Aygucı vezirdir, Yargucı yargıçtır, Tutuk ise askeri validir. Sonuç: A şıkkı.

Avrupa Hun Devleti'nin en büyük hükümdarı olan, Doğu ve Batı Roma üzerine seferler düzenleyen (Margus ve Anatolios antlaşmaları, Galya ve İtalya seferleri) ve Avrupalılarca 'Tanrı'nın Kırbacı' olarak adlandırılan hükümdar Attila'dır. Aynı zamanda Almanların Nibelungen Destanı'nda Etzel ismiyle geçer. Sonuç: D şıkkı.

Kut inancına göre yönetme yetkisi kan yoluyla babadan oğula geçmekteydi. Bu durum 'Ülke hanedanın ortak malıdır' anlayışını doğurmuş, bütün hanedan üyelerinde kut kanı olduğu için sık sık taht kavgaları yaşanmasına ve Türk devletlerinin kısa sürede zayıflayıp yıkılmasına neden olmuştur. Sonuç: B şıkkı.