KPSS KPSS Ön Lisans 19. ve 20. Yüzyıl Islahatları & Meşrutiyet Testi #1

Alemdar Mustafa Paşa'nın öncülüğünde imzalanan Sened-i İttifak (1808), Osmanlı tarihinde padişahın yetkilerini kendi isteğiyle sınırlandırdığı ilk belgedir. Bu belge ile devlet ayanların varlığını resmen tanımış, demokratikleşme yolunda (Avrupa'daki Magna Carta'ya benzetilerek) ilk adım atılmıştır. Sonuç: C şıkkı.

Tanzimat Fermanı ile kanun üstünlüğü kabul edilmiş, askerlik vatan hizmeti haline getirilmiş, müsadere usulü kaldırılarak özel mülkiyet güvence altına alınmış ve mahkemelerin herkese açık olması benimsenmiştir. Ancak 'gayrimüslimlere bedelli askerlik hakkının verilmesi' Tanzimat Fermanı'nda değil, 1856'da ilan edilen Islahat Fermanı'nda yer alan bir maddedir. Sonuç: E şıkkı.

Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılması (Vaka-i Hayriye) ile birlikte Mehterhane de kapatılmış, yerine Batı tarzı askeri bando (mızıka) eğitiminin verildiği 'Mızıka-i Hümayun' kurulmuştur. Başına İtalyan müzisyen Giuseppe Donizetti (Donizetti Paşa) getirilmiştir. Sonuç: B şıkkı.

1831 yılında yayın hayatına başlayan Takvim-i Vekayi, Osmanlı Devleti'nin ilk resmi gazetesidir. Ceride-i Havadis ilk yarı resmi, Tercüman-ı Ahval ise ilk özel Türk gazetesidir. Sonuç: C şıkkı.

Kanun-i Esasi'de padişaha mutlak veto, sürgün etme, meclisi feshetme yetkilerinin verilmesi ve hükümetin meclise değil padişaha karşı sorumlu tutulması; meşruti bir sisteme geçilmesine rağmen demokratik yapının tam kurulamadığının ve padişahın mutlak otoritesinin (monarşik gücünün) halen anayasanın ve meclisin üzerinde olduğunun göstergesidir. Sonuç: A şıkkı.

Tanzimat Dönemi ve I. Meşrutiyet'in temel felsefesini oluşturan, azınlık isyanlarını durdurmak için herkese eşit vatandaşlık (İttihad-ı Anasır) hakkı tanıyan siyasi düşünce akımı Osmanlıcılık'tır. Balkan Savaşları sonrasında geçerliliğini yitirmiştir. Sonuç: B şıkkı.

Islahat Fermanı ile gayrimüslimlere banka/şirket kurma, devlet memuru olma, bedelli askerlik yapma ve il genel meclislerine üye olma hakkı tanınmıştır. Ancak Müsadere usulü (özel mülkiyete el konulması), 1839 Tanzimat Fermanı ile (temelleri II. Mahmut döneminde atılmıştı) tamamen kaldırılarak özel mülkiyet güvence altına alınmıştır. Bu Islahat Fermanı'nın bir maddesi değildir. Sonuç: D şıkkı.

Sultan Abdülmecit döneminde, 1845 yılında polis ve jandarma teşkilatlarının temeli sayılabilecek olan 'Zaptiye Müşirliği' (Zaptiye Teşkilatı) kurularak iç güvenlik ve asayişin modern yöntemlerle sağlanması amaçlanmıştır. Sonuç: E şıkkı.

Osmanlı Devleti'nin 1881 Muharrem Kararnamesi ile dış borçlarını ödeyemeyeceğini (iflasını) ilan etmesi üzerine, Avrupalı alacaklı devletler, Osmanlı'nın temel vergi gelirlerine (tuz, tütün, ipek vb.) doğrudan el koymak amacıyla Düyun-ı Umumiye İdaresi'ni (Genel Borçlar İdaresi) kurmuşlardır. Bu durum devletin ekonomik bağımsızlığını kaybetmesine neden olmuştur. Sonuç: B şıkkı.

1909 anayasa değişiklikleriyle; padişahın meclisi feshetme yetkisi sınırlandırılmış, sansür ve sürgün cezası kaldırılmış, hükümet padişaha değil meclise karşı sorumlu hale getirilmiş ve siyasi parti kurma hakkı tanınmıştır (Çok partili hayat). Ancak 'Meclis-i Ayan (Senato) üyelerinin halk tarafından seçilmesi' 1909'da değil, hiçbir zaman olmamıştır; Ayan üyeleri padişah tarafından ömür boyu seçilmeye devam etmiştir. Halk sadece Meclis-i Mebusan'ı seçerdi. Sonuç: C şıkkı.

II. Abdülhamit, İngiltere ve Rusya'nın sömürgesi altındaki Müslümanları Osmanlı Halifesine bağlı tutmak ve parçalanmayı önlemek amacıyla 'İslamcılık' (Ümmetçilik/Pan-İslamizm) fikrini devletin temel resmi ideolojisi olarak benimsemiş ve uygulamıştır. Hicaz Demiryolu projesi de bu ideolojinin en somut adımlarından biridir. Sonuç: D şıkkı.

Ahmet Cevdet Paşa öncülüğünde hazırlanan 'Mecelle', Osmanlı Devleti'nin İslam hukukuna (şeriata) dayalı ilk milli medeni kanunudur. Aile hukuku (evlenme-boşanma) içermez, daha çok eşya ve borçlar hukuku üzerine kuruludur. 1926 Türk Medeni Kanunu'nun kabulüne kadar yürürlükte kalmıştır. Sonuç: A şıkkı.

Sultan Abdülaziz döneminde Fransız eğitim sistemi örnek alınarak 1869'da 'Maarif-i Umumiye Nizamnamesi' yayımlanmıştır. Bu nizamname ile eğitim ilköğretimden üniversiteye (Darülfünun) kadar derecelendirilmiş (İptidai, Rüştiye, İdadi, Sultani) ve eğitimin parasız olması ilkesi benimsenmiştir. Sonuç: B şıkkı.

Osmanlı tarihinde doğrudan rejime (Meşrutiyet'e) karşı çıkarılan ilk ve en büyük isyan olan 31 Mart Vakası (Olayı), Hareket Ordusu tarafından bastırılmış ve olayın ardından II. Abdülhamit tahttan indirilerek yerine V. Mehmet Reşat geçirilmiştir. Sonuç: C şıkkı.

II. Mahmut, merkezi otoriteyi güçlendirmek ve devleti modernleştirmek için Osmanlı'nın en büyük karar organı olan Divan-ı Hümayun'u kaldırmış, yerine günümüzdeki bakanlık sisteminin (kabine sisteminin) temeli olan 'Nazırlıklar'ı (Heyet-i Vükela) kurmuştur. Yeniçeri Ocağının kaldırılması askeri bir ıslahattır; Şura-yı Devlet ve Mecelle ise kendisinden sonra (Abdülaziz dönemi) gerçekleşmiştir. Sonuç: B şıkkı.

1908 yılında II. Meşrutiyet'in ilan sürecindeki karışıklıklardan (otorite boşluğu) faydalanarak; Bulgaristan bağımsızlığını ilan etmiş, Avusturya-Macaristan Bosna-Hersek'i ilhak etmiş ve Yunanistan Girit'i topraklarına kattığını açıklamıştır (Şifre: B-B-G). Ancak Mısır'ın İngiltere tarafından işgal edilmesi 1882 yılında gerçekleşmiştir. Sonuç: D şıkkı.

Osmanlı Devleti'nin son döneminde Sanayi-i Nefise Mektebi'ni (Güzel Sanatlar Akademisi) ve İstanbul Arkeoloji Müzesi'ni kuran, aynı zamanda Kaplumbağa Terbiyecisi eseriyle bilinen dünyaca ünlü Türk ressam Osman Hamdi Bey'dir. Sonuç: A şıkkı.

II. Abdülhamit döneminin en büyük ulaşım ve prestij projelerinden olan, hem hac yolculuğunu kolaylaştırmak hem İslam aleminde birlik (İslamcılık) sağlamak hem de bölgeye askeri sevkiyatı hızlandırmak için inşa edilen hat 'Hicaz Demiryolu' projesidir. Sonuç: B şıkkı.

Osmanlı'nın son dönemlerinde kadın haklarını savunan, 'Nisvan-ı İslam' ve 'Hanımlara Mahsus Gazete' gibi yayınlarda öncü rol oynayan ve Cevdet Paşa'nın kızı olan Fatma Aliye Hanım, Türk edebiyatının ilk kadın romancısıdır. Darülmuallimat'ın açılmasında dönemin aydın kadınlarının yarattığı fikir ikliminin de etkisi vardır. Sonuç: E şıkkı.

Sultan Abdülaziz döneminde (1868) yüksek mahkeme olarak günümüzdeki Yargıtay'ın temeli olan 'Divan-ı Ahkam-ı Adliye' ve idari davalara bakmak, yasa tasarıları hazırlamak amacıyla günümüzdeki Danıştay'ın temeli olan 'Şura-yı Devlet' kurulmuştur. Sonuç: C şıkkı.