KPSS KPSS Ortaöğretim (Lise) İdare Hukuku ve Kamu Görevlileri Testi #2

İdare, kamu yararını gerçekleştirmek amacıyla kurulmuştur ve kamu gücü ayrıcalıklarına (üstün yetkilere) sahiptir. İdarenin temel amacı kâr elde etmek değil, kamu hizmetini sunmaktır. Bu nedenle 'özel hukuk tüzel kişileri gibi eşitlik ve serbest rekabet esaslarına göre kâr amacıyla kurulması' idarenin özelliklerinden biri olamaz. Sonuç: B seçeneğidir.

Merkezi idarenin başkent teşkilatı; Cumhurbaşkanlığı, bakanlıklar ve yardımcı organlardan (Danıştay, Sayıştay, MGK vb.) oluşur. 'İl özel idaresi' ve 'belediye' ise başkent teşkilatına değil, yerinden yönetim (mahalli idareler) teşkilatına dahildir. Sonuç: D seçeneğidir.

İl idaresi (il genel idaresi) başkanı 'vali'dir. Taşradaki il müdürlükleri doğrudan valiye bağlı olarak görev yapar. Kaymakam ise ilçe idaresinin başıdır. Sonuç: A seçeneğidir.

Yerinden yönetim kuruluşları (mahalli idareler ve kamu kurumları) ayrı bir tüzel kişiliğe sahiptir, bütçeleri ve mal varlıkları kendilerine aittir. Merkezi idareden ayrı tüzel kişiliğe sahip olmaları onların en temel özelliğidir; ancak merkezi idarenin bunlar üzerinde 'idari vesayet' denetimi bulunur. Sonuç: C seçeneğidir.

Hiyerarşi denetimi, aynı tüzel kişilik (merkezi idare) içinde üst makamın ast üzerinde yaptığı denetimdir ve kanunda açıkça yazmasa bile üst astı her zaman denetleyebilir, emir verebilir, memuru disiplin cezasıyla cezalandırabilir veya işlemini iptal edebilir. İdari vesayet ise farklı tüzel kişilikler (örneğin merkezi idare ile belediye) arasında kanunun açıkça yetki verdiği hallerde yapılan sınırlı bir denetimdir. Sonuç: B seçeneğidir.

1982 Anayasası'na göre mahalli idareler şunlardır: İl özel idaresi, belediye ve köy. Üniversiteler ve TRT ise 'hizmet yerinden yönetim' kuruluşları (kamu kurumu) statüsündedir, mahalli idare değildir. Sonuç: E seçeneğidir.

Köy idaresinin organları şunlardır: Köy derneği (karar organı - seçmenlerin tamamı), muhtar (yürütme organı ve köyün temsilcisi) ve ihtiyar heyeti (yardımcı karar/danışma organı). Sonuç: A seçeneğidir.

Belediye meclisi, belediye sınırları içerisinde ikamet eden seçmenler (halk) tarafından doğrudan yapılan mahalli idareler seçimleriyle seçilir. Sonuç: C seçeneğidir.

Kariyer ilkesi, devlet memurlarına sınıfları içinde ilerleme ve yükselme (basamak atlama, üst derecelere tırmanma) imkânı tanınmasını ifade eder. Liyakat ilkesi ise işin ehline verilmesi, sınıfa girme ve meslekte ilerlemede yeteneğin esas alınmasıdır. Sonuç: D seçeneğidir.

Devlet memurluğuna atanabilmek için aranan genel şartlar şunlardır: Türk vatandaşı olmak, yaş şartını taşımak, öğrenim şartını taşımak, kamu haklarından mahrum bulunmamak ve belirli suçlardan mahkûm olmamak, askerlikle ilişiği olmamak ve görevini yapmasına engel akıl hastalığı bulunmamak. 'En az yüksekokul mezunu olmak' genel şart değildir; kadronun niteliğine göre ortaokul, lise veya üniversite mezunu olmak aranabilir (asgari şart ilkokul/ortaokuldur). Sonuç: B seçeneğidir.

657 sayılı Kanun'a göre memurların ödevleri arasında sadakat, tarafsızlık ve devlete bağlılık, kılık kıyafet kurallarına uymak, mal bildiriminde bulunmak ve resmi belgeleri korumak yer alır. Ancak devlet memurlarının 'toplu olarak grev yapma ve iş yavaşlatma hakkına sahip olması' kesinlikle yasaktır; memurların grev hakkı yoktur. Sonuç: E seçeneğidir.

Devlet memurları Türk Ticaret Kanunu'na göre 'tacir' veya 'esnaf' sayılmalarını gerektirecek hiçbir faaliyette bulunamazlar; ticaret yapamazlar, kollektif şirketlerde ortak veya komandit şirketlerde komandite ortak olamazlar. Ancak anonim ve limited şirketlerin kurucusu veya ortağı olabilirler, fakat yönetim organlarında görev alamazlar. Sonuç: C seçeneğidir.

657 sayılı Kanun'a göre devlet memurlarına verilebilecek disiplin cezaları şunlardır: Uyarma, kınama, aylıktan kesme, kadlerle ilerlemesinin durdurulması ve devlet memurluğundan çıkarma (ihraç). 'Meslekten men' veya 'sürgün' (sürgün cezası disiplin cezası olarak yoktur, tayin/nakil idari bir işlemdir) 657'de yer alan disiplin cezalarından değildir. Sonuç: D seçeneğidir.

657 sayılı Kanun'a göre disiplin cezalarına karşı kararın tebliğ edildiği günden itibaren '7 gün içinde' yetkili disiplin kuruluna itiraz edilebilir. İtiraz edilmemesi veya itirazın reddedilmesi durumunda idari yargıda iptal davası açılabilir. Sonuç: B seçeneğidir.

İdarenin kusuru bulunmadığı halde, kamu yararı amacıyla gerçekleştirdiği faaliyetler sonucunda bireylerin malvarlığında olağan dışı ve hususi bir zararın doğması durumunda uygulanan sorumluluk ilkesi 'kusursuz sorumluluk' (sosyal risk ve risk ilkesi) olarak adlandırılır. Sonuç: C seçeneğidir.

Bireysel (şahsi) idari işlemler belirli bir kişiyi veya kişileri hedef alan, uygulandığı anda tükenen işlemlerdir (örneğin bir memurun başka bir şehre tayin edilmesi, bir kişiye ceza verilmesi). Yönetmelik, tüzük, kanun ve genelge ise herkesi veya soyut bir kitleyi ilgilendiren 'genel düzenleyici' işlemlerdir. Sonuç: A seçeneğidir.

İptal davası açabilmek için davacının dava konusu işlemle kişisel, meşru ve güncel bir menfaatinin ihlal edilmiş olması (menfaat ihlali) şarttır. İptal davalarında subjektif bir hakkın ihlali şart aranmaz, menfaat ihlali yeterlidir. Sonuç: D seçeneğidir.

İdarenin eylem ve işlemlerinden ötürü kişisel hakları ihlal edilenlerin uğradığı zararların tazmini (maddi ve manevi tazminat) amacıyla açtıkları idari dava türü 'tam yargı davası'dır. Sonuç: B seçeneğidir.

İdari yargılama usulü kanununa (İYUK) göre, idare mahkemelerinde dava açma süresi, kanunda özel bir süre öngörülmemişse kural olarak yazılı bildirimin yapıldığı günden itibaren '60 gündür' (Danıştayda da aynıdır, vergi mahkemelerinde ise 30 gündür). Sonuç: C seçeneğidir.

Kamu malları (orta malı ve hizmet malları) devletin özel mülkiyetindeki mallardan farklı olarak özel hukuk kurallarına tabi değildir; haczedilemezler, üzerlerinde özel mülkiyet hakkı kurulamaz, zamanaşımı ile kazanılamazlar ve kamu malı niteliği korunduğu sürece devredilemezler. Sonuç: A seçeneğidir.