KPSS KPSS Ortaöğretim (Lise) Türk-İslam Devletleri (Selçuklu & Karahanlı) Testi #2

Karahanlıların resmi yazışmalarında ve edebi eserlerinde Türkçeyi (Hakaniye lehçesi) kullanmaları, hükümdarların Han ve Hakan gibi geleneksel unvanları sürdürmesi, Uygur alfabesini kullanmaya devam etmeleri ve devlet yönetiminde ikili teşkilat modelini uygulamaları onların milli kimliklerini koruduklarının doğrudan kanıtlarıdır. Ancak ticaret kervanlarının güvenliği ve konaklaması için 'ribat' adı verilen kervansaraylar inşa etmeleri, milli kimlikten ziyade ticareti geliştirmeye ve ekonomik refahı artırmaya yönelik bir uygulamadır. Sonuç: D şıkkıdır.

Karahanlı Devleti'nin kurucusu Bilge Kül Kadir Han'dır. Devlette İslamiyet'i resmi din olarak kabul eden ve Müslüman olduktan sonra 'Abdülkerim' adını alan hükümdar ise Satuk Buğra Han'dır (El-Mücahid/El-Gazi unvanlarıyla da anılır). Sonuç: B şıkkıdır.

Ribatlar sınırların genişlemesiyle birlikte tüccarların ve kervanların güvenli bir şekilde konakladığı, mallarını muhafaza ettiği kervansaraylar haline gelmiştir. Bu durum İpek Yolu üzerindeki ticaretin gelişmesine doğrudan katkı sağlamıştır. Sonuç: C şıkkıdır.

Türk-İslam tarihinde bilinen ilk medreseyi Semerkant'ta inşa ettiren ve burada eğitim gören öğrencilerin barınma, yeme-içme giderlerini karşılayarak ilk burslu öğrencilik sistemini başlatan Karahanlı hükümdarı Tamgaç Buğra Han'dır. Sonuç: A şıkkıdır.

Kutadgu Bilig ('Mutluluk Veren Bilgi'), Türkçenin Arapçadan üstün olduğunu kanıtlamak amacıyla değil; ideal devlet yönetimini, adaletli idareyi ve hem bu dünyada hem ahirette mutlu olmanın yollarını anlatmak amacıyla yazılmış bir siyasetnamedir. Türkçenin Arapçadan zengin ve üstün olduğunu göstermek amacıyla yazılan eser ise Kaşgarlı Mahmud'un 'Divânu Lugâti't-Türk' adlı sözlüğüdür. Sonuç: D şıkkıdır.

Kaşgarlı Mahmud tarafından yazılan, ilk Türkçe sözlük, gramer kitabı, Türk boyları ansiklopedisi ve ilk Türk dünyası haritasını içeren ölümsüz eser Divânu Lugâti't-Türk'tür. Sonuç: C şıkkıdır.

Edip Ahmed Yükneki tarafından 12. yüzyılda yazılan ve İslami ahlak kurallarını, bilginin önemini işleyen eserin adı Atabetü'l-Hakayık'tır ('Hakikatlerin Eşiği'). Sonuç: A şıkkıdır.

1040 Dandanakan Savaşı ile Tuğrul ve Çağrı Beyler önderliğindeki Selçuklular Gazneli ordusunu kesin bir yenilgiye uğratmış; bu zafer sonucunda Büyük Selçuklu Devleti resmen kurulurken, Gazneli Devleti yıkılış ve çöküş sürecine girmiştir. Sonuç: B şıkkıdır.

Büyük Selçuklu Devleti'nin Anadolu'ya yönelik akınları sırasında Bizans ve Gürcü ittifakına karşı kazandığı ilk büyük zafer 1048 Pasinler Savaşı'dır. Bu zafer sonucunda Gürcü Kralı Liparit esir alınmış ve Bizans ile ilk barış antlaşması imzalanmıştır. Sonuç: C şıkkıdır.

Tuğrul Bey 1055'te Bağdat'a girerek Şii Büveyhoğulları'nı ortadan kaldırmış ve halifeyi koruma altına almıştır. Halife, Tuğrul Bey'e iki taç giydirerek 'Doğunun ve Batının Sultanı' (Ruknüddin) unvanını vermiştir. Bu olayla birlikte İslam dünyasının siyasi liderliği resmen Türklere geçmiştir. Sonuç: A şıkkıdır.

Ani Kalesi ve Kars çevresini fetheden Sultan Alparslan'a, Abbasi Halifesi Kaim Biemrillah tarafından 'Ebü'l-Feth' (Fetihlerin Babası) unvanı verilmiştir. Sonuç: B şıkkıdır.

'Toprak fethedenin malıdır' (kılıç hakkı) anlayışı sayesinde Türk komutanlar Anadolu içlerine hızla ilerlemiş ve fethettikleri yerlerde Büyük Selçuklu'ya bağlı beylikler kurmuşlardır. Böylece Saltuklular, Mengücekliler, Danişmentliler, Artuklular ve Çaka Beyliği gibi I. Dönem Türk Beylikleri kurularak Anadolu'nun fethi hızlanmıştır. Sonuç: C şıkkıdır.

Nizamiye Medreseleri; Şii Fatımiler ve Hasan Sabbah'ın başlattığı Batinilik (İsmailiyye) mezhebine karşı Ehl-i Sünnet inancını savunmak, devlete sadık ve yetkin idareci/kadı yetiştirmek amacıyla kurulmuştur. Hristiyan tebaayı zorla İslamlaştırmak veya misyonerlik faaliyetlerini durdurmak gibi bir amacı bulunmamaktadır. Sonuç: E şıkkıdır.

Sultan Melikşah'ın lakabı olan 'Celalü'd-devle'den esinlenerek hazırlanan, mali işlerin ve vergi takviminin düzenlenmesi amacıyla Güneş yılı esasına göre tertip edilen takvim Celali Takvimi'dir. Sonuç: B şıkkıdır.

Büyük Selçuklu Devleti'nin son büyük hükümdarı Sultan Sencer'dir. 1141 Katvan Savaşı'nda Moğol kökenli Karahıtaylar karşısında alınan ağır mağlubiyet ve ardından yaşanan Oğuz İsyanı sonrasında Sultan Sencer'in ölümüyle Büyük Selçuklu Devleti fiilen sona ermiştir. Sonuç: D şıkkıdır.

Mali işlerden sorumlu olan ve başında Müstevfi'nin bulunduğu divan Divan-ı İstifa'dır. Divan-ı Arz ordudan, Divan-ı İşraf idari ve mali denetimden, Divan-ı İnşa (Tuğra) iç ve dış yazışmalardan, Divan-ı Mezalim ise ağır siyasi suçlar ve üst düzey yargılamalardan sorumludur. Sonuç: A şıkkıdır.

Büyük Selçuklu Devleti'nde şer'i davalara Kadi'l-Kudat (başkadı) başkanlığındaki mahkemeler bakardı. Örfi hukukun ve örfi davaların başında ise 'Emir-i Dad' (Adalet Emiri) bulunurdu. Sonuç: B şıkkıdır.

Gelirleri hükümdara ve hanedan üyelerine ait olan arazilere 'Has arazi' denirdi. İkta arazi asker ve memurlara hizmet karşılığı verilen arazilerdir. Mülk arazi şahıslara ait arazilerdir. Vakıf arazi hayır kurumlarına bağışlanan arazilerdir. Yurtluk ise sınır boylarındaki komutanlara verilen topraklardır. Sonuç: C şıkkıdır.

İkta arazileri devlete ait 'miri' arazilerdir. İkta sahibi olan asker veya komutan toprağın mülk sahibi olamaz, sadece oranın vergisini toplar ve karşılığında atlı asker (sipahi) besler. Toprağı satamaz, bağışlayamaz veya çocuklarına miras bırakamaz. Dolayısıyla ikta sistemi özel mülkiyetin ve feodalite benzeri toprak ağalığının oluşmasını engellemiştir. Sonuç: D şıkkıdır.

Selçuklularda hükümdar çocukları olan melikleri yetiştiren deneyimli devlet adamlarına 'Atabey' adı verilirdi (İslamiyet öncesinde Ataman/İnal, Osmanlı'da ise Lala). Merkezi otorite zayıfladığında atabeyler bulundukları bölgelerde bağımsızlıklarını ilan ederek devletin parçalanmasını hızlandırmışlardır. Sonuç: B şıkkıdır.