KPSS KPSS Ön Lisans Türk-İslam Devletleri (Selçuklu & Karahanlı) Testi #1

Karahanlılar, Orta Asya'da kurulan ilk Türk-İslam devletidir. Kurucuları, halkı ve yöneticileri tamamen Türk boylarından (Karluk, Yağma, Çiğil) oluşmuştur. Bu nedenle İslamiyet'i kabul etmelerine rağmen milli benliklerini korumuş, Türkçeyi resmi dil olarak kullanmış ve Uygur alfabesini yaşatmışlardır. Sonuç: C şıkkı.

Karahanlılar döneminde ticareti geliştirmek ve sınır güvenliğini sağlamak amacıyla inşa edilen ilk kervansaray örneklerine 'Ribat' adı verilir. Bimarhane hastane, Kümbet anıt mezar, Külliye ana yapısı cami olan toplu yapılar, İmaret ise fakirlere yemek dağıtılan aşevidir. Sonuç: C şıkkı.

Tuğrul ve Çağrı Beyler önderliğindeki Selçuklular, 1040 Dandanakan Savaşı'nda Sultan Mesut komutasındaki Gaznelileri ağır bir yenilgiye uğratmıştır. Bu savaşla Büyük Selçuklu Devleti resmen kurulmuş (kuruluş tamamlanmış), Gazneliler ise Hindistan'a çekilerek yıkılış sürecine girmiştir. Sonuç: C şıkkı.

Büyük Selçuklu Veziri Nizamülmülk'ün çabalarıyla açılan Nizamiye Medreseleri, dönemin en önemli yükseköğretim kurumlarıdır. Amacı, devlet memuru yetiştirmek ve Hasan Sabbah'ın liderliğini yaptığı Batınilik (Haşhaşilik) faaliyetlerine karşı fikri mücadele vermektir. Sonuç: B şıkkı.

Yusuf Has Hacip tarafından yazılan 'Kutadgu Bilig' (Mutluluk Veren Bilgi), Türk-İslam tarihinin ilk edebi ve siyasetname özelliği taşıyan eseridir. Eser ideal devlet yönetiminin nasıl olması gerektiğini alegorik (sembolik) bir dille anlatır. Sonuç: C şıkkı.

Büyük Selçuklu Devleti'nin ilk bağımsız hükümdarı olan Tuğrul Bey, 1055 Bağdat Seferi ile Abbasi Halifesi Kaim Biemrillah'ı Şii Büveyhoğulları tehlikesinden kurtarmıştır. Halife bu hizmetine karşılık Tuğrul Bey'e 'Doğunun ve Batının Sultanı' unvanını vererek İslam dünyasının siyasi liderliğini Türklere devretmiştir. Sonuç: C şıkkı.

Hindistan'a düzenlediği 17 seferle (en meşhuru Somnath Seferi) İslamiyet'in bu coğrafyada yayılmasını sağlayan, Kast sistemine büyük bir darbe vuran ve Abbasi Halifesi tarafından kendisine 'Sultan' unvanı verilen ilk Türk hükümdarı Gazneli Mahmut'tur. Sonuç: A şıkkı.

Maaş karşılığında toprak gelirlerinin devlet görevlilerine ve komutanlara bırakıldığı, buna karşılık onların da devlete atlı asker (Cebelü) yetiştirdiği sisteme İkta Sistemi denir. Selçuklu Veziri Nizamülmülk tarafından geliştirilmiş olup Osmanlı'daki Tımar sisteminin temelini oluşturur. Sonuç: C şıkkı.

Büyük Selçuklularda mali (ekonomik) işlerden, vergi toplanmasından ve devletin gelir gider hesabından sorumlu olan kurum Divan-ı İstifa'dır. Başkanına 'Müsteyfi' denir. Divan-ı İşraf idari ve mali denetim, Divan-ı Arz askeri işler, Divan-ı İnşa yazışmalar, Divan-ı Mezalim ise yüksek mahkemedir. Sonuç: E şıkkı.

Büyük Selçuklularda melikleri (şehzadeleri) eğitmekle görevli tecrübeli devlet adamlarına 'Atabey' denirdi. Osmanlı'daki karşılığı 'Lala'dır. Atabeyler, merkezi otoritenin zayıfladığı dönemlerde bulundukları bölgelerde kendi bağımsız Atabeyliklerini kurarak devletin parçalanmasına neden olmuşlardır. Sonuç: B şıkkı.

Büyük Selçuklu Devleti'nin son büyük hükümdarı Sultan Sencer döneminde, 1141 yılında Moğol kökenli Karahitaylar ile Katvan Savaşı yapılmıştır. Bu savaşın kaybedilmesiyle devletin doğu eyaletleri elden çıkmış, merkezi otorite sarsılmış ve devlet yıkılış sürecine girmiştir. Sonuç: C şıkkı.

Kaşgarlı Mahmut tarafından Abbasi Halifesi El-Muktedi Billah'a sunulan Divan-ı Lugat-it Türk, Türkçenin ilk sözlüğü, dil bilgisi ve antoloji kitabıdır. Araplara Türkçe öğretmek amacıyla Arapça yazılmış olup eserin sonunda o dönemin bilinen Türk illerini gösteren bir harita bulunmaktadır. Sonuç: B şıkkı.

Sultan Melikşah'ın (asıl adı Celaleddin Melikşah) emriyle Ömer Hayyam önderliğindeki astronomi bilginleri tarafından mali yılı düzenlemek amacıyla güneş yılı esasına dayalı olarak hazırlanan takvim 'Celali Takvimi'dir. Başlangıç yılı 1079 olarak kabul edilmiştir. Sonuç: D şıkkı.

Mısır'da kurulan ilk Türk-İslam devleti Tolunoğulları'dır (868-905). Kurucusu Tolunoğlu Ahmet'tir. İnşa ettikleri 'Maristan' (veya Bimaristan) adlı hastanelerde halka ve yoksullara ücretsiz sağlık hizmeti vererek sosyal devlet anlayışının güçlü bir örneğini sunmuşlardır. Sonuç: D şıkkı.

Sultan Kutuz komutasındaki Memlük ordusu, 1260 Ayn Calut Savaşı'nda Moğolları (İlhanlıları) tarihi bir yenilgiye uğratmıştır. Ardından Sultan Baybars dönemindeki Elbistan Savaşı'yla da Moğolların yenilmezlik efsanesi tamamen yıkılmış, İslam dünyası büyük bir yıkımdan kurtarılmıştır. Sonuç: C şıkkı.

İslamiyet öncesi Orta Asya Türk çadırlarının mimariye yansımış hali olan, alt katında cenazelik (mumyalık) bulunan ve üst katı mescit veya ziyaret alanı olarak kullanılan çadır formundaki anıt mezarlara 'Kümbet' denir. Türbeden farklı olarak çatıları genellikle konik veya piramidaldir. Sonuç: B şıkkı.

Gaznelilerde başlayıp Selçuklularda çok sistematik bir hale gelen 'Gulam Sistemi', savaş esiri veya köle çocukların 'Gulamhane' denilen yerlerde (özellikle askeri ve idari konularda) eğitilerek sultana bağlı maaşlı (bistegani) muhafız ordusu (Gulaman-ı Saray) yapılmasıdır. Bu sistem Osmanlı'daki Devşirme ve Kapıkulu sistemlerinin atasıdır. Sonuç: B şıkkı.

Harzemşahlar (Harezmşahlar), Büyük Selçukluların coğrafyasında kurularak kendilerini onların devamı kabul etmişlerdir. Ancak Harzemşah valisi İnalcık'ın Otrar şehrine gelen Moğol ticaret kervanını casusluk bahanesiyle yağmalatıp kılıçtan geçirmesi (Otrar Faciası), Cengiz Han'ın büyük bir yıkımla Batı'ya doğru sefere çıkmasına neden olmuştur. Sonuç: C şıkkı.

İlk çağ Yunan felsefesini İslam dünyasına taşıyan, Aristo'yu (Birinci Öğretmen) en iyi yorumlayan ve sistematize eden kişi olduğu için 'Muallim-i Sani' (İkinci Öğretmen) unvanıyla anılan, aynı zamanda İhsa'ül Ulum ve El-Medinetü'l Fazıla gibi eserlerin sahibi olan Türk-İslam bilgini Farabi'dir. Sonuç: D şıkkı.

Karahanlılar Devleti'nin kurucusu Bilge Kül Kadir Han'dır. Ancak devletin İslamiyet'i resmi din olarak kabul etmesi, hükümdar Satuk Buğra Han döneminde gerçekleşmiştir. Satuk Buğra Han Müslüman olduktan sonra 'Abdülkerim' adını almış ve gayrimüslim Türklere karşı cihat ettiği için El-Mücahit unvanı almıştır. Sonuç: B şıkkı.