YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) Tanzimat ve Servet-i Fünun Dönemi #1

1860 yılında Agâh Efendi ile Şinasi'nin çıkardığı ilk özel Türk gazetesi Tercümân-ı Ahvâl'dir. Şinasi'nin bu gazetede yayımladığı 'Mukaddime', Türk edebiyatındaki ilk makale örneğidir. Takvim-i Vekayi ilk resmî gazete, Ceride-i Havadis ilk yarı resmî gazetedir. Tasvir-i Efkâr ise 1862'de Şinasi tarafından çıkarılmıştır. Sonuç: B şıkkı.

Namık Kemal'in yazdığı ve 1880 yılında yayımlanan 'Cezmi', Türk edebiyatındaki ilk tarihî roman kabul edilir. İntibah ilk edebî roman, Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat ilk yerli roman, Sergüzeşt realizme geçiş romanı, Karabibik ise ilk köy romanıdır. Sonuç: C şıkkı.

Ahmet Vefik Paşa, Fransız komedya yazarı Moliere'den yaptığı manzum ve mensur tiyatro çevirileri ve başarılı adaptasyonlarıyla (uyarlamalarıyla) Türk tiyatrosunun kurucu isimlerinden olmuştur; Bursa valiliği sırasında da ilk tiyatro binasını açtırmıştır. Sonuç: A şıkkı.

Ziya Paşa, Londra'da Hürriyet gazetesinde yayımladığı 'Şiir ve İnşa' makalesinde halk şiirini ve hece veznini savunurken; daha sonra hazırladığı 'Harâbât' antolojisinin ön sözünde bu görüşlerinden dönerek divan edebiyatını yüceltmiştir. Bu tezat üzerine Namık Kemal onu 'Tahrib-i Harâbât' ve 'Takip' ile sert biçimde eleştirmiştir. Dolayısıyla Ziya Paşa daima halk edebiyatını ve heceyi savunmamış, tam tersine derin bir ikilem (tezat) yaşamıştır. Sonuç: D şıkkı.

Halkı eğitmek için çok sayıda popüler roman, hikâye ve makale yazan, 'Hace-i Evvel' ve 'yazı makinesi' olarak anılan sanatçı Ahmet Mithat Efendi'dir. Sonuç: E şıkkı.

Şemsettin Sami; 'Kâmûs-ı Türkî' ve 'Kâmûs-ı Fransevî' gibi lügatleriyle dilbilim alanında çığır açmış, ilk telif roman olan 'Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat'ı yazmıştır. Sonuç: A şıkkı.

Sâmipaşazâde Sezâi'nin 'Küçük Şeyler' adlı eseri, Türk edebiyatında Batılı anlamda realist ilk kısa hikâye mecmuası kabul edilir. Letaif-i Rivayat Ahmet Mithat'ın, Muhsin Bey Ekrem'in, Müsameretnâme ise Emin Nihat'ın eseridir. Sonuç: C şıkkı.

'Güzel olan her şey şiirin konusu olabilir' tezini savunan, 'Zemzeme' ön sözünde ve 'Talim-i Edebiyat' adlı edebiyat kuramı kitabında yenilikçi edebiyatı savunan şair Recaizâde Mahmut Ekrem'dir. Sonuç: B şıkkı.

Tanzimat II. Döneminde siyasal şartlar ve İstibdat yönetimi nedeniyle tiyatroların sahnelenmesi kısıtlanmış; özellikle Abdülhak Hâmit Tarhan eserlerini sahnelenmek için değil, sadece 'okunmak için' aruz ve heceyle yazmıştır. Dolayısıyla tiyatrolar sahne tekniğine uygun olmaktan uzaklaşıp okunmak maksadıyla yazılmıştır. Sonuç: E şıkkı.

Göz için kafiye anlayışını savunan, Recaizâde'ye karşı 'Demdeme'yi kaleme alan, ayrıca 'Ateşpâre', 'Şerâre' ve anı türündeki 'Ömer'in Çocukluğu' eserlerinin sahibi Muallim Naci'dir. Sonuç: D şıkkı.

Ahmet İhsan Tokgöz'ün çıkardığı fen dergisinin başına Recaizâde Mahmut Ekrem'in önerisiyle Mekteb-i Sultani'den öğrencisi Tevfik Fikret getirilmiş ve bu olay Servet-i Fünun topluluğunun başlangıcı olmuştur. Sonuç: A şıkkı.

Cümlenin dize sonunda bitmeyip sonraki dizelere kayması, dize kırılmaları oluşturması tekniğine 'anjambman' (enjambement) denir. Bu teknik şiiri nesre yaklaştırmıştır. Sonuç: B şıkkı.

'Bülbül-i nâlân' (inleyen bülbül), klasik divan şiirinde yüzyıllardır kullanılan geleneksel ve alışıldık bir mazmundur. Oysa 'saat-i semenfâm' (yasemin renkli saatler), 'berf-i zerrîn' (altın kar), 'hâb-ı lezîz' ve 'şigrf-i hayâl' gibi tamlamalar Cenap Şahabettin ve Servet-i Fünuncuların sembolist duyarlılıkla türettiği yeni ve alışılmamış bağdaştırmalardır. Sonuç: C şıkkı.

Aşk-ı Memnu'da yazar, realizmin ve natüralizmin ilkelerine bağlı kalarak olay örgüsüne kesinlikle müdahale etmemiş, kendi kişiliğini gizlemiş ve roman kişilerinin psikolojilerini objektif gözlemlerle yansıtmıştır. Olayın akışını kesip okuyucuya ders veren yaklaşım Tanzimat I. Dönemine (Ahmet Mithat tarzına) aittir. Sonuç: D şıkkı.

Tevfik Fikret, 'Sis' şiirinde İstanbul'u 'fahişe-i dehr' olarak nitelendirip lanetlerken, Yahya Kemal Beyatlı ona bir cevap niteliğinde 'Siste Söyleniş' şiirini yazarak İstanbul'un tarihî asaletini savunmuştur. Sonuç: A şıkkı.

Servet-i Fünuncuların Yeni Zelanda'ya veya Manisa'daki çiftliğe sığınma girişimleri, eserlerinde görülen yoğun 'hayal-hakikat çatışması' ve 'kaçış' (melankoli, hayal kırıklığı) temasının temel kaynağını oluşturur. Sonuç: B şıkkı.

Hüseyin Rahmi Gürpınar, natüralizmin ve pozitivizmin ilkelerinden hareketle cin, peri, hortlak ve büyü gibi halk arasında yaygın olan batıl inançların ve hurafelerin içyüzünü ortaya çıkarıp bunları mizahi bir dille akıl yoluyla aydınlatmayı amaçlamıştır. Sonuç: E şıkkı.

Servet-i Fünun'da tablo altına şiir yazma (pitoresk şiir) modası doğmuştur. Tevfik Fikret'in ressam Recaizâde Ekrem'in oğlu Nejad'ın veya ressam dostlarının tabloları altına yazdığı şiirler vardır. Bunların en meşhurlarından biri ressam Şevket Dağ'ın tablosu üzerine Tevfik Fikret'in yazdığı 'Aveng-i Şuhur' veya 'Balıkçılar' gibi resim altı şiirleridir. Şiirde tablo çizme sanatına 'pitoresk' denir. Sonuç: C şıkkı.

İstanbul'un İtilaf Devletleri tarafından işgali üzerine Hâdisât gazetesinde 'Kara Bir Gün' makalesini yayımlayan ve Malta'ya sürgün edilen coşkulu ve vatanperver Servet-i Fünun sanatçısı Süleyman Nazif'tir. Sonuç: D şıkkı.

İntibah romanının başkahramanı Ali Bey'dir (ve Mahpeyker ile Dilaşub). Bihruz Bey ise Recaizâde Mahmut Ekrem'in 'Araba Sevdası' romanının alafranga mirasyedi başkahramanıdır. Sonuç: A şıkkı.