YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) Şiir Bilgisi & Edebi Sanatlar #1

Dize sonlarındaki kelimeler: 'en-g-ine doğru', 'zen-g-ine doğru', 'ken-d-ine doğru'. Kökler: engin, zengin, kendi. Ekler: '-(n)e doğru' ifadesindeki yönelme durumu eki ve 'doğru' edatı her üç dizede de aynı görev ve anlamdadır, dolayısıyla '-(n)e doğru' kısmı rediftir. Geriye kalan kök sesler: 'eng-in', 'zeng-in', 'kend-i'. Köklerde ve redif öncesinde ortak olan sesler sadece 'in' sesleridir (2 ses benzerliği = tam kafiye). Ancak köklerin sonuna bakıldığında eng-in, zeng-in, kend-i sözcüklerinde ortak olan sesler 'in' değil; kelimelerin yapısı incelendiğinde: engin-e doğru (kök: engin) zengin-e doğru (kök: zengin) kendi-(n)e doğru (kök: kendi) 'engin' ve 'zengin'de '-in' ortakken 'kendi' kelimesinde kök 'kendi'dir, kaynaştırma 'n' ve yönelme 'e' almıştır. Dolayısıyla redif sadece '-e doğru' (yönelme eki ve edat) olup ortak kalan harfler 'engin', 'zengin', 'kendin' kelimelerinde son iki ses olan 'in' sesleridir. İki ses benzerliği 'tam kafiye' oluşturur. Sonuç: B şıkkı.

Bir kelimenin birden fazla gerçek anlamı olup bu anlamların dize içerisinde hepsiyle birden anlam ilgisi kurularak kullanılması sanatına 'tevriye' adı verilir. Kinayede ise biri gerçek biri mecaz iki anlam olup mecaz kastedilir. Burada 'el' sözcüğünün iki anlamı da gerçektir. Sonuç: C şıkkı.

Doğal bir olayın meydana gelişini gerçek sebebinin dışında, hayali, şiirsel ve güzel bir sebebe bağlama sanatına 'hüsn-i talil' (güzel nedene bağlama) adı verilir. Sonuç: A şıkkı.

'a - b - a - b' çapraz kafiye, 'a - b - b - a' sarma kafiye, 'a - a - a - b' ise düz kafiyedir. Sonuç: D şıkkı.

Geçmişte yaşanmış tarihsel bir olaya, efsaneye, peygambere veya bilinen bir kıssaya işaret etme, anımsatma sanatına 'telmih' denir. Sonuç: E şıkkı.

Kahramanlık, savaş, yiğitlik, cesaret ve mertlik temalarını işleyen coşkulu şiirlere 'epik şiir' denir. Dörtlükte Köroğlu'nun meydandaki savaşı ve yiğitliği anlatılmaktadır. Sonuç: B şıkkı.

Şairin bildiği bir durumu bilmezlikten gelerek soru veya şaşkınlık yoluyla aktarmasına 'tecahül-i arif' (bilip de bilmezden gelme) denir. Sonuç: C şıkkı.

Birinci ve sonuncu dizedeki 'bağ' sözcüğü; üzüm bağı (bahçe anlamında bağ) ve bağlamak (ip, bağ) anlamında olmak üzere yazılışları aynı, anlamları tamamen farklı iki sözcüktür. Yazılışı ve okunuşu aynı, anlamı farklı olan sözcüklerle yapılan kafiyeye 'cinaslı kafiye' denir. Sonuç: A şıkkı.

Benzetmenin temel ögelerinden sadece birisi (burada kendisine benzetilen olan 'kar') kullanılarak yapılan mecazlı benzetmeye 'istiare' (eğretileme) denir. Sadece kendisine benzetilen kullanıldığı için 'açık istiare' örneğidir. Sonuç: D şıkkı.

Aralarında ilgi bulunan iki şeyden zayıf olanın güçlü olana benzetilmesi sanatına 'teşbih' (benzetme) denir. Dörtlükte 'gibi' edatıyla açık teşbihler kurulmuştur. Sonuç: B şıkkı.

Birbirine karşıt kavramların, durumların veya zıt anlamlı kelimelerin bir arada kullanılmasına 'tezat' (karşıtlık) sanatı denir. Sonuç: E şıkkı.

Aralarında anlamca ilgi bulunan (karşıtlık dışında) kelimelerin bir arada kullanılması sanatına 'tenasüp' (uygunluk) denir. Sonuç: C şıkkı.

Kafiyeyi oluşturan sözcüklerden birinin diğer dize sonundaki sözcüğün içinde harfiyen yer alması durumuna 'tunç kafiye' adı verilir (Tunç kafiye en az 3 ses benzerliği taşıdığı için zengin kafiyenin özel bir çeşididir). Sonuç: A şıkkı.

İnsan dışındaki varlıklara insani özellikler yükleme sanatına 'teşhis' (kişileştirme) denir. Sonuç: D şıkkı.

İnsan dışındaki varlıkların insan gibi konuşturulması sanatına 'intak' (konuşturma) denir. Her intakta mutlaka teşhis de bulunur. Sonuç: B şıkkı.

Savaş, yiğitlik, ordu ve mertlik gibi kahramanlık duygularını coşkun bir söyleyişle işleyen şiirler 'epik şiir'dir. Sonuç: E şıkkı.

Bir olayı, niteliği veya duyguyu inandırıcılık sınırlarının çok ötesinde büyüterek ya da küçülterek anlatma sanatına 'mübalağa' (abartma) denir. Sonuç: C şıkkı.

Şiirde ses uyumu ve ahenk sağlamak amacıyla aynı ünsüz seslerin tekrar edilmesine 'aliterasyon', aynı ünlü seslerin tekrar edilmesine ise 'asonans' denir. Sonuç: A şıkkı.

Okuyucuya ahlaki, felsefi, dinî veya pratik öğütler vermek, bilgi aktarmak amacıyla kaleme alınan öğretici şiirlere 'didaktik şiir' denir. Sonuç: B şıkkı.

Sözcükleri inceleyelim: uzak-tır (kök: uzak, ek: -tır) tuzak-tır (kök: tuzak, ek: -tır) kucak-tır (kök: kucak, ek: -tır) Her üç kelimede '-tır' bildirme eki aynı görev ve anlamda kullanıldığı için 'redif'tir. Geriye kalan kökler: 'uzak', 'tuzak', 'kucak'. Köklerdeki ortak sesler: 'u', 'z', 'a', 'k' harflerinden 'uzak' ve 'tuzak'ta dördü ortakken 'kucak' kelimesinde 'z' yoktur. Üç kelimede birden ortak olan sesler sondaki '-ak' sesleridir (2 ses benzerliği). İki ses benzerliği kural olarak 'tam kafiye' oluşturur. Sonuç: D şıkkı.