YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) Türkiye'nin Yer Şekilleri, Dağlar ve Platolar #4

Türkiye'de Alp-Himalaya orojenezi sırasında sert masif kütlelerin bulunduğu alanlar yan basınçlara uğradığında kıvrılamamış ve kırılarak fay hatları boyunca yükselen horstları ile çöken grabenleri meydana getirmiştir. Buna göre, aşağıda verilen dağlardan hangisi bu kırılma hareketi sonucunda yükselen bir 'horst' kütlesi değildir?

Kalker, jips ve kaya tuzu gibi suda kolay çözünebilen eriyebilen kayaçların yaygın olduğu alanlarda akarsuların yüzeyi aşındırmasıyla oluşan karstik platolarda yüzey suları düdenlerle yeraltına sızdığı için tarımsal sulama imkanları kısıtlıdır ve kıl keçisi yetiştiriciliği ön plana çıkar. Yukarıda özellikleri belirtilen karstik plato çifti aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

İç Anadolu Bölgesi'nde yer alan volkanik dağlar, yer kabuğunun zayıf dirençli bir kırık hattı boyunca lavların yüzeye çıkıp üst üste birikmesiyle güneybatı-kuzeydoğu doğrultusunda bir hat üzerinde sıralanmıştır. Aşağıdaki dağlardan hangisi bu doğrultuda uzanan İç Anadolu volkanik dağları arasında yer almaz?

Erzurum-Kars ve Ardahan platoları, III. Jeolojik Zaman sonu ve IV. Jeolojik Zaman başında meydana gelen şiddetli volkanizma faaliyetleri sonucunda lavların geniş alanlara yayılmasıyla oluşmuş lav örtüsü (bazalt) platolarıdır. Bu platoların Türkiye'nin diğer platolarından ayrılan en belirgin coğrafi özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye arazisi II. Jeolojik Zaman'da (Mezozoik) büyük ölçüde aşınarak peneplen (yontukdüz) haline gelmiş, III. Zaman sonu ve IV. Zaman başında (Senozoik) ise toptan yükselmeye (epirojenez) uğramıştır. Türkiye'de görülen aşağıdaki yer şekli özelliklerinden hangisi bu toptan yükselmenin doğrudan bir kanıtı değildir?

Marmara Bölgesi'nde yer alan Çatalca-Kocaeli Platosu, aşınarak deniz seviyesine kadar alçalmış dalgalı düzlüklerin akarsular tarafından yarılmasıyla oluşmuş bir aşınım platosudur. Çatalca-Kocaeli Platosu'nun Türkiye'deki diğer platolara kıyasla en ayırt edici beşerî ve ekonomik özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'deki dağların büyük kısmı Alp-Himalaya kıvrım kuşağında yer alan esnek tortul tabakaların Tetis Denizi tabanından yan basınçlarla sıkışarak kıvrılıp yükselmesiyle oluşmuştur. Buna göre, aşağıda verilen dağ sıralarından hangisi Kuzey Anadolu'dağları (Kuzey Kıvrım Kuşağı) içerisinde yer almaz?

Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde Diyarbakır ile Şanlıurfa arasında yer alan Karacadağ, çok akıcı ve bazaltik lavların geniş bir alana yayılarak yavaşça birikmesiyle oluşmuş, kubbe benzeri basık bir profile sahip volkanik kütledir. Bu morfolojik yapısından dolayı Karacadağ, volkan konisi tiplerinden hangisinin Türkiye'deki en tipik örneğidir?

Ege Bölgesi'nde dağların kıyı çizgisine dik uzanması ile Karadeniz ve Akdeniz'de dağların kıyıya paralel uzanması farklı kıyı tiplerinin oluşmasına zemin hazırlamıştır. Buna göre, Ege kıyılarında görülen enine kıyı tipi ile Karadeniz kıyılarında görülen boyuna kıyı tipi karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde geniş yer kaplayan ve tabakaların yatay duruşlu olduğu tortul arazilerin akarsular tarafından derin vadilerle yarılması sonucu meydana gelen platolara 'tabaka düzlüğü platosu' denir. Aşağıdaki platolardan hangisi bu plato türüne örnek gösterilemez?

Türkiye, mutlak konumu itibarıyla orta kuşakta yer aldığı için deniz seviyesinde hiçbir zaman örtü buzulları oluşmamıştır. Ancak yüksek dağlık kütlelerin zirvelerinde IV. Zaman'daki (Kuvaterner) buzul çağlarının izleri olan sirk gölleri, buzul vadileri ve moren depoları bulunmaktadır. Buna göre, aşağıdaki dağların hangisinde yükseltinin yetersiz olması nedeniyle buzul aşındırma ve biriktirme şekillerine rastlanmaz?

Yer kabuğunun derinliklerindeki magmanın yüzeye çıkamadan tabakaların arasına sokularak yavaş yavaş soğuması sonucu derinlik volkanizması meydana gelir. Üstteki tabakaların zamanla dış kuvvetlerce aşındırılmasıyla alttaki sert granit kütle açığa çıkar. Türkiye'de bu şekilde derinlik volkanizması (batolit) sonucu oluşmuş ve günümüzde aşınmayla belirginleşmiş en tipik dağ kütlesi aşağıdakilerden hangisidir?

I. Jeolojik Zaman'da (Paleozoik) oluşmuş, başkalaşıma uğramış sertleşmiş yaşlı kütlelere 'masif arazi' denir. Bu alanlar genellikle genç kırık hatlarından uzaktır ve sismik hareketlilik düşüktür. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de yer alan masif kütlelerden biri değildir?

Ege Bölgesi'nde orojenez sırasında fay hatları boyunca çöken graben sahaları aynı zamanda önemli akarsuların yatağını oluşturur ve verimli tarım ovaları niteliği taşır. Aşağıdaki akarsulardan hangisi aktığı graben alanı ile yanlış eşleştirilmiştir?

Manisa il sınırlarında yer alan, IV. Zaman'da (Kuvaterner) oluşmuş ve yaklaşık 70 civarında volkan konisi, lav akıntıları ile maarları bünyesinde barındıran Türkiye'nin en genç volkanik sahası ve ilk jeopark alanı aşağıdakilerden hangisidir?

Doğu Karadeniz Bölümü'nde kıyı ile iç kesimler arasında dik yamaçlar ve yüksek dağ sıraları uzandığı için ulaşım güçlükle sağlanır ve belirli doğal geçitlerden yararlanılır. Buna göre, Trabzon limanını Gümüşhane üzerinden Erzurum ve Doğu Anadolu'ya bağlayan tarihi İpek Yolu üzerindeki ünlü geçit aşağıdakilerden hangisidir?

Akdeniz Bölgesi'ndeki Toros Dağları genel olarak kıvrım sistemi ile oluşmuş dağ sıralarından meydana gelir. Ancak bölgenin doğusunda yer alan bir dağ kütlesi, graben çöküntüsü (Amik Ovası) kenarında faylanma sonucu yükselmiş bir horst (kırık dağı) özelliği gösterir. Bahsedilen bu kırık dağı aşağıdakilerden hangisidir?

Volkanik patlamalar sırasında volkan bacasının tıkanması ve ikinci bir patlamayla çökmesi veya patlama ağzının çökmesiyle oluşan devasa çukurluklara 'kaldera' adı verilir. Bu kalderaların sularla dolmasıyla kaldera gölleri meydana gelir. Türkiye'de zirvesinde dünyanın ikinci, Türkiye'nin ise en büyük kaldera gölünü barındıran volkanik dağ aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'deki platoların doğal çevre özellikleri ile üzerinde yürütülen hâkim ekonomik faaliyetler arasında sıkı bir ilişki bulunmaktadır. Buna göre, aşağıda verilen 'Plato - Hâkim Ekonomik Faaliyet' eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Türkiye'nin yer şekilleri genel olarak incelendiğinde ortalama yükseltinin 1132 metre olduğu, batıdan doğuya doğru yükseltinin düzenli olarak arttığı ve engebenin geniş alan kapladığı görülür. Türkiye'nin sahip olduğu bu jeomorfolojik yapının sonuçları arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?