YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) Afetler ve Çevre #1

Heyelan (toprak kayması) jeomorfolojik ve yerin iç/dış yapısıyla (jeolojik/jeomorfolojik) ilgili bir süreçtir; ancak kuraklık, fırtına, kasırga ve çığ/sel olayları genellikle klimatolojik/hidrolojik kökenlidir. Seçenekler arasında kasırga ve hortum klimatolojik, kuraklık klimatolojik, sel hidrolojik, deprem ise tamamen jeolojik ve tektonik kökenlidir. Soru genelinde afetlerin kökenleri ayrıldığında, seçenekler arasından deprem jeolojik kökenli olmasıyla ayrılır (veya diğerleri klimatolojik/hidrolojik olabilir). Soru tasarımında kuraklık, kasırga ve sel atmosfer kökenli (klimatolojik/hidrolojik) iken deprem yerin yapısından kaynaklanan jeolojik bir afettir. Sonuç: D şıkkı.

Pasifik deprem kuşağı, Alp-Himalaya kuşağı ve Atlantik sırtı aktif deprem alanlarıdır. Avustralya kıtasının orta ve iç kısımları ile yaşlı masif alanlar (örneğin Kanada kalkanı ve Sibirya platformu) levha sınırlarından uzak olduğu için deprem riskinin en az olduğu yerlerdir. Sonuç: C şıkkı.

Karadeniz bölgesinde ilkbaharda karların erimesi ve yoğun yağışların toprağın kil yapısını suya doyurması, eğimli yamaçlarda heyelanı tetikleyen en önemli faktördür. Sonuç: B şıkkı.

Küresel ısınma buzulların erimesine, deniz seviyelerinin yükselmesine, kuraklıkların artmasına ve aşırı hava olaylarına yol açar. Ancak atmosferdeki ozon tabakasının kalınlaşması küresel ısınmanın sonucu değildir; ozon seyrelmesi başka bir çevre sorunudur. Sonuç: E şıkkı.

Japonya, Endonezya ve Şili okyanus kıyısında ve aktif levha sınırlarında yer aldığı için tsunami riski çok yüksektir. Almanya ise kıyısı olduğu Kuzey Denizi ve Baltık Denizi sığ ve kapalı deniz özellikleri taşıdığından ve levha sınırında olmadığından tsunami riski en az olan ülkelerdendir. Sonuç: D şıkkı.

Tarlaları eğim yönünde sürmek su akış hızını artırarak erozyonu şiddetlendirir; erozyonu önlemek için tarlalar eğime dik sürülmelidir. Sonuç: A şıkkı.

Akdeniz iklim bölgesinde yaz aylarının kurak, sıcak ve buharlaşmanın çok yüksek olması, bitki örtüsünün (makiliklerin ve ormanların) kurumasına ve yangın riskinin artmasına yol açar. Sonuç: C şıkkı.

Sahra Çölü çevresi (Sahel bölgesi) ve iç kesimlerdeki kurak alanlar çölleşme tehlikesinin en yüksek olduğu yerlerdir. Amazon havzası ise nemli ekvatoral bölgedir. Sonuç: B şıkkı.

Doğu Anadolu bölgesinin engebeli, dağlık olması, kar örtüsünün yerde kalış süresinin uzunluğu ve kar kalınlığının fazla olması çığ riskini artırır. Sonuç: D şıkkı.

Sanayi atıklarının arıtılmadan akarsulara verilmesi, tarımda aşırı gübre kullanımı ve evsel atıklar su kirliliğine yol açar. Ağaçlandırma çalışmaları ise toprağı ve suyu koruyan olumlu bir faaliyettir. Sonuç: E şıkkı.

Volkanik patlamalarla atmosfere yayılan devasa kül bulutları güneş ışınlarını engelleyerek kısa süreli küresel soğumalara (sıcaklık düşüşlerine) neden olabilir. Sonuç: A şıkkı.

Türkiye'de Tuz Gölü ve civarı, Konya bölgesi (İç Anadolu'nun güneyi) ile Doğu Karadeniz kıyıları (örneğin Artvin-Rize arası birinci dereceden olmayan veya daha güvenli masif alanlar) deprem riskinin nispeten daha az olduğu yerler arasındadır (Mardin-Kızıltepe çevresi de güneydoğu masifidir). Seçenekler arasında en belirgin az riskli alan Konya ve çevresidir. Sonuç: C şıkkı.

Betonlaşma yağmur sularının toprağa sızmasını engeller ve yüzeysel akışı artırarak ani sel ve taşkınların şiddetini artırır. Sonuç: B şıkkı.

Sanayi atıkları ve gazların suyla birleşerek oluşturduğu zararlı yağışlara asit yağmurları denir. Sonuç: D şıkkı.

İklim değişiklikleri, kuraklıklar ve ekolojik dengenin bozulması çekirge gibi zararlıların üreme ve yayılma koşullarını elverişli hale getirir. Sonuç: E şıkkı.

Afet öncesi hazırlık çalışmaları arasında deprem yönetmeliklerine uygun binalar yapmak, halkı bilinçlendirmek, acil durum planları hazırlamak ve erken uyarı sistemleri kurmaktır. Çadırkent kurmak veya arama kurtarma yapmak afet anı ve sonrasına girer. Sonuç: A şıkkı.

Çernobil nükleer kazası 1986 yılında o zamanki Sovyetler Birliği sınırları içinde yer alan Ukrayna'da gerçekleşmiştir. Sonuç: C şıkkı.

Geri dönüşüm hammadde tasarrufu sağlar, enerji tüketimini azaltır ve atık depolama alanlarının dolmasını önler. Ancak enerji tüketimini artırmak yerine azaltır. Sonuç: B şıkkı.

Şiddetli fırtınalar, kasırgalar, don olayları ve aşırı kuraklık klimatolojiktir. Tsunami ise yer altındaki tektonik hareketler (deprem vb.) sonucu oluştuğu için jeolojik/hidrolojik kökenlidir, meteorolojik değildir. Sonuç: D şıkkı.

Toprak kirliliğini artıran temel beşeri faktör bilinçsiz ve aşırı tarım ilacı (pestisit) ve kimyasal gübre kullanımıdır. Ağaç dikimi ve organik tarım kirliliği önler. Sonuç: E şıkkı.