YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) Türkiye'nin Yer Şekilleri, Dağlar ve Platolar #3

Türkiye'deki dağların genel olarak doğu-batı yönlü uzanmasının temel sebebi, ülkenin güneydeki Afrika-Arabistan levhaları ile kuzeydeki Avrasya levhası arasında sıkışarak kıvrılması ve orojenez sürecidir. Sonuç: C şıkkı.

Ege Bölgesi'ndeki kırıklı dağlar Madra, Yunt, Bozdağlar, Aydın ve Menteşe dağlarıdır. Bey Dağları ise Akdeniz Bölgesi'nde yer alan kıvrım dağlarından biridir. Sonuç: D şıkkı.

Ağrı (Ağrı Dağı), Van (Süphan ve Nemrut), Kayseri (Erciyes Dağı) illerinde volkanik dağlar bulunur. Antalya ilinde ise volkanik dağ yer almaz, karstik şekiller yaygındır. Sonuç: B şıkkı.

Obruk, Haymana, Cihanbeyli ve Bozok platoları yatay duruşlu tabaka düzlüğü platolarıdır. Çatalca-Kocaeli aşınım platosu, Erzurum-Kars lav platosudur. Sonuç: A şıkkı.

Akdeniz Bölgesi'nde kalkerli yapısıyla bilinen karstik platolar Tekke ve Taşeli platolarıdır. Sonuç: E şıkkı.

Erzurum-Kars platosu volkanik lav örtüleriyle kaplıdır, yaz yağışlarına bağlı gür çayır örtüsüne sahip olduğu için büyükbaş mer'a hayvancılığı (ve buna bağlı süt/et üretimi) yaygındır. Sonuç: C şıkkı.

Dağların kıyıya paralel uzandığı yerlerde iç kesimlerle ulaşım zordur, deniz etkisi iç kesimlere sokulamaz ve falezler yaygındır. Ancak Ege'de dağlar dik uzandığı için deniz etkisi iç kesimlere kadar sokulur. Ortak sonuçlar arasında deniz turizm süresi veya kıyı girinti çıkıntısı farklılık gösterir. Soru mantığında paralel uzanan yerlerle dik uzanan yerlerin zıt sonuçları sorulmaktadır: Karadeniz ve Akdeniz'de kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşım geçitlerle (tünellerle) sağlanır; Ege'de ise dik uzandığı için ulaşım kolaydır ve kıyı girinti çıkıntısı fazladır. Sonuç: B şıkkı.

Akarsuların yatak eğiminin fazla, akış hızlarının yüksek ve denge profilinden uzak olması Türkiye'nin yakın jeolojik zamanda toptan yükselmeye (orojenez/epirojenez) uğramış genç bir ülke olduğunun kanıtıdır. Sonuç: D şıkkı.

Doğu Anadolu'nun yüksek ve engebeli olmasının temel sebebi Alp orojenezi sırasında kıvrılarak yükselmiş olması ve son dönemdeki volkanik örtülerle kaplanmasıdır. Sonuç: A şıkkı.

İç Anadolu'daki platoların derin bir şekilde yarılmasında ve şekillenmesinde akarsuların aşındırma faaliyetleri temel etkendir. Sonuç: C şıkkı.

Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin genel yapısı platolar ve ovalardan oluşur; batısı (Gaziantep platosu) engebeli ve dağ etekleriyle kesikliyken, orta ve güney kesimleri geniş düzlükler ve ovalar (Şanlıurfa, Harran ovası) şeklindedir. Sonuç: B şıkkı.

Marmara Bölgesi alçak olmasına karşın yükseltisi az, platolar, ovalar ve eşikler (Çatalca-Kocaeli) barındıran geçit niteliğinde bir bölgedir; yer şekilleri sadedir. Sonuç: E şıkkı.

Canik dağlarının kıyıdan geride olması, deniz etkisinin iç kesimlere sokulmasını kolaylaştırmış ve Bafra ile Çarşamba gibi devasa delta ovalarının (ve geniş kıyı ovalarının) oluşmasına zemin hazırlamıştır. Sonuç: A şıkkı.

Torosların kıyıya paralel uzanması, deniz etkisinin iç kesimlerdeki Göller Yöresi veya İç Anadolu'ya geçmesini engellemiş, kıyı ile iç kesimler arasında iklim ve ulaşım engelleri yaratmıştır. Sonuç: D şıkkı.

Graben ovaları verimli tarım topraklarına sahip olmalarının yanı sıra aktif fay hatları üzerinde yer aldıkları için birinci derece deprem kuşaklarıdır. Sonuç: B şıkkı.

İstanbul ve Çanakkale boğazları ria tipi kıyılara, Haliç ise Haliç tipi kıyılara örnektir. Sonuç: C şıkkı.

Dağların kıyıya dik uzandığı yerlerde kıyıya paralel adaların oluştuğu kıyı tipi 'Dalmaçya tipi kıyı'dır (Kaş-Finike arasında görülür). Sonuç: E şıkkı.

Türkiye genç oluşumlu bir ülkedir; bu nedenle ortalama yükseltisi fazladır, engebelidir, akış hızları yüksektir ve hidrografik enerji potansiyeli fazladır. Sonuç: D şıkkı.

Erzurum-Kars platosu adından da anlaşılacağı üzere Erzurum ve Kars illerinde yer alan volkanik lav platosudur. Sonuç: A şıkkı.

Türkiye'nin bugünkü dağları, platoları ve genel engebeli yapısı büyük ölçüde 3. jeolojik dönemin sonu ile 4. jeolojik dönemin başında (Alp orojenezi ve toptan yükselme - epirojenez ile) şekillenmiştir. Sonuç: B şıkkı.