YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) Türkiye'nin Coğrafi Konumu ve Etkileri #3

Türkiye'nin matematik konumunun sonuçları arasında orta kuşakta yer alması, dört mevsimin belirgin yaşanması, kuzeyinden esen rüzgarların sıcaklığı düşürmesi ve batısı ile doğusu arasında 76 dakikalık yerel saat farkı olması yer alır. Üç tarafının denizlerle çevrili olması özel konumun sonucudur. Sonuç: C şıkkı.

Özel konum, bir yerin kıtalara, denizlere, okyanuslara, geçitlere ve yer şekillerine göre konumudur. Türkiye'nin ortalama yükseltisinin batıdan doğuya doğru artması, üç tarafının denizlerle çevrili olması, transit ticaret yollarında olması ve zengin maden yataklarına sahip olması özel konumun sonucudur. Ancak yıl içinde kuzeyden esen rüzgarların sıcaklığı düşürmesi matematik konumun (kuzey yarım kürede yer almanın) sonucudur. Sonuç: E şıkkı.

En doğu meridyeni (45) ile en batı meridyeni (26) arasındaki boylam farkı: 45 - 26 = 19 derecedir. Her meridyen arası 4 dakika olduğuna göre, 19 * 4 = 76 dakika (1 saat 16 dakika) fark eder. Sonuç: B şıkkı.

Türkiye'de yaz-kış saat uygulaması sabitlenmiş olup yıl boyunca 45 derece Doğu meridyeninin (Iğdır'ın boylamının) yerel saati ortak saat olarak kullanılmaktadır. Sonuç: D şıkkı.

Türkiye 36-42 kuzey paralellerinde, yani Yengeç Dönencesi'nin kuzeyinde yer alır. Bu nedenle güneş ışınları hiçbir zaman dik gelmez ve öğle vakti güneş daima güneyde bulunur; gölge ise her zaman kuzeyi gösterir. Sonuç: A şıkkı.

Enlem etkisine göre güneyden kuzeye gidildikçe sıcaklık düşer. Ancak yükselti, bakı, karasallık gibi özel konum faktörleri bu kuralı bozabilir. Örneğin Toros Dağları'nın kuzey yamaçları güney yamaçlarına göre daha soğuktur; ancak Erzurum-Kars gibi doğudaki illerin enlem olarak daha güneyde olmasına rağmen İç Anadolu veya Akdeniz kıyısından çok daha soğuk olması yükselti (özel konum) etkisine örnektir. Sonuç: C şıkkı.

Çizgisel hız Ekvator'a en yakın olan yerde (en güneyde) en fazladır; en uzak olan yerde (en kuzeyde) en azdır. Türkiye'nin en güneyi Hatay (36 derece), en kuzeyi ise Sinop'tur (42 derece). Sonuç: D şıkkı.

Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarının birbirine en çok yaklaştığı noktada bulunması (köprü konumunda olması) jeopolitik konumunu belirleyen temel etkendir. Sonuç: B şıkkı.

21 Haziran'da Kuzey Yarım Küre'de kuzeye gidildikçe gündüz süresi uzar. Bu nedenle Sinop'ta yaşanan gündüz süresi Hatay'dan daha uzundur. Sonuç: E şıkkı.

Kısa mesafelerde iklim değişikliklerinin görülmesi yer şekillerinin engebeli ve dağların kıyıya paralel uzanması, yükseltinin kısa mesafede değişmesi gibi özel (göreceli) konum şartlarının sonucudur. Sonuç: A şıkkı.

Kuzeyden esen rüzgarlar kutup yönünden (soğuk sahadan), güneyden esen rüzgarlar ise ekvator yönünden (sıcak sahadan) geldiği için sıcaklığı etkiler; bu durum Türkiye'nin Kuzey Yarım Küre'de ve orta kuşakta yer almasının sonucudur. Sonuç: C şıkkı.

Türkiye'nin en uzun kara sınırı Suriye ile olan sınırıdır. Sonuç: B şıkkı.

En batı 26 derece Doğu, en doğu 45 derece Doğu meridyenindedir. Aradaki boylam farkı 19 derecedir. 19 * 4 = 76 dakika fark eder. Sonuç: D şıkkı.

Karadeniz ve Akdeniz'in enlem dereceleri farklıdır (Akdeniz daha güneyde, Karadeniz daha kuzeydedir); bu durum sıcaklık, buharlaşma ve deniz tuzluluğunu etkileyen temel enlem faktörüdür. Sonuç: A şıkkı.

Boğazlar, zengin enerji kaynaklarına (Orta Doğu ve Kafkaslar) yakınlık ve kıtalar arası köprü konumu jeopolitik önemi artırır. Ancak yüz ölçümünün küçük olması jeopolitik önemi artıran bir unsur değildir (Türkiye orta büyüklükte bir ülkedir). Sonuç: E şıkkı.

21 Aralık'ta güneş ışınları Oğlak Dönencesi'ne dik düşer ve Kuzey Yarım Küre'ye en eğik açıyla gelir. En eğik açıyla geldiği yer (gölgenin en uzun olduğu yer) en kuzeydeki ilimiz olan Sinop'tur. Sonuç: C şıkkı.

Türkiye'de dağların genellikle doğu-batı doğrultusunda uzanması, kuzey-güney ulaşımını zorlaştırır; ancak doğu-batı yönlü geçişlerde de yükseltinin ve dağlık engellerin batıdan doğuya artması maliyetleri artırır. Dağların doğu-batı uzanışı genel yer şekli özelliğidir. Sonuç: B şıkkı.

Türkiye'nin güneyinden kuzeyine gidildikçe güneş ışınlarının düşme açısı daralır. Tropikal kuşakta yer almadığı için güneş ışınları hiçbir zaman (yılın hiçbir gününde) dik açıyla düşmez. Sonuç: A şıkkı.

36-42 kuzey paralellerinde yer alması nedeniyle yıl boyunca batı rüzgarları kuşağında yer alır ve cephesel yağışlar etkilidir. Sonuç: D şıkkı.

Aynı anda farklı iklimlerin yaşanmasında yükselti, dağların uzanışı ve denizcilik/karasallık (özel konum) etkilidir. Ülkenin meridyen boylamı (boylam derecesi) ise eş zamanlı yerel saatleri belirler, aynı anda farklı iklimlerin yaşanmasında en az etkiye sahiptir. Sonuç: E şıkkı.