DGS DGS (Dikey Geçiş Sınavı) Dil Bilgisi (Sözcük Türleri & Ögeler) Testi #4

Sözcük türleri; isim, sıfat, zamir, zarf, edat, bağlaç, ünlem ve fiildir. A şıkkındaki '*Yalnız* adam bütün gün parkta oturdu.' cümlesinde 'yalnız' sözcüğü 'adam' ismini nitelediği için sıfattır. B şıkkındaki '*Yalnız* yaşamak bazen insanı yorabilir.' cümlesinde 'yalnız' sözcüğü 'yaşamak' fiilimsinin nasıl yapıldığını belirttiği için zarftır. C şıkkındaki 'Seninle sinemaya gelirim *yalnız* dönüşte beni eve bırakırsın.' cümlesinde 'yalnız' sözcüğü 'ama, fakat' anlamında kullanıldığı için bağlaçtır. D şıkkındaki 'Sorunu *yalnız* o çözebilir.' cümlesinde 'yalnız' sözcüğü 'sadece' anlamında kullanıldığı için edattır. E şıkkındaki 'Evin *yalnız* odası burasıydı.' gibi bir kullanım hatalı olur, E şıkkını şöyle düzeltelim: 'Onun bu dünyada tutunacak *tek* dalı bendim.' (Burada altı çizili değil, tüm seçeneklerde 'yalnız' kelimesinin türünü sormak daha mantıklı). Yeni Şıklar: A) *Yalnız* insanlar genellikle sessizliği tercih eder. B) Toplantıya katılabilirsin *yalnız* hiçbir şeye karışmayacaksın. C) Sana bu sırrı veririm *yalnız* kimseye söylemeyeceksin. D) Benimle gelebilirsin *yalnız* dönüşte taksiyle dönersin. E) O günkü tartışmada ona hak veren *yalnız* bendim. A şıkkında 'Yalnız' (sıfat), B, C ve D şıklarında 'yalnız' (ama, fakat anlamında bağlaç), E şıkkında 'yalnız' (sadece anlamında edat). Üç farklı tür çıktı. Soruyu baştan kuralım. Soru: Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük zarf (belirteç) görevinde kullanılmıştır? A) Derin düşüncelere dalmış, camdan dışarıyı izliyordu. B) Sıcak çayını yudumlarken yüzünde bir tebessüm belirdi. C) Zor günlerinde her zaman ailesinin yanında olmak isterdi. D) Yaşlı adam, merdivenleri ağır adımlarla çıkmaya başladı. E) Konuşmacı kürsüye geldiğinde herkes sessizce onu dinledi. Çözüm: A'da 'Derin' (sıfat), B'de 'Sıcak' (sıfat), C'de 'Zor' (sıfat), D'de 'Ağır' (sıfat). E'de 'sessizce' kelimesi 'dinledi' fiilini niteleyerek eylemin nasıl yapıldığını belirtir ve durum zarfıdır. Sonuç: E şıkkı.

Cümleyi ögelerine ayıralım: Yüklem: 'düşüyordu'. (Düşen ne?) Özne: 'Sonbahar rüzgârlarının sararttığı yapraklar'. Dolaylı Tümleç (Yer Tamlayıcısı): 'Nereye düşüyordu?' $\rightarrow$ 'yorgun sokağın kaldırımlarına'. Zarf Tümleci: 'Nasıl düşüyordu?' $\rightarrow$ 'usulca'. Öge dizilişi: Özne - Dolaylı Tümleç - Zarf Tümleci - Yüklem şeklindedir. Sonuç: C şıkkı.

Belirtili isim tamlaması, hem tamlayanın ilgi ekini (-ın, -in, -un, -ün) hem de tamlananın iyelik ekini (-ı, -i, -u, -ü, -sı, -si vb.) aldığı tamlamalardır. A şıkkında 'evin kapısı' belirtili isim tamlamasıdır. B şıkkında 'çocuğun gözleri' belirtili isim tamlamasıdır. C şıkkında 'masa örtüsü' belirtisiz isim tamlamasıdır ('masanın örtüsü' olsaydı belirtili olurdu). Ayrıca 'akşam yemeği' de belirtisizdir. Cümlede belirtili isim tamlaması yoktur. D şıkkında 'yolun sonu' belirtili isim tamlamasıdır. E şıkkında 'okulun bahçesi' belirtili isim tamlamasıdır. Sonuç: C şıkkı.

Fiil cümlelerinde vurgu, yüklemden hemen önceki ögededir. A şıkkında 'Misafirleri kapıda güleryüzle *karşıladı*.' Vurgu: 'güleryüzle' (Zarf Tümleci). B şıkkında 'Aradığın kitabı dünkü toplantıda *Ahmet* aldı.' Vurgu: 'Ahmet' (Özne). C şıkkında 'Elindeki kalın dosyayı büyük bir hızla *okudu*.' Vurgu: 'büyük bir hızla' (Zarf Tümleci). D şıkkında 'Çocuklar bütün öğleden sonra *parkta* oynadılar.' Yüklem: 'oynadılar'. Yüklemden önceki öge: 'parkta'. 'Nerede oynadılar?' sorusunun cevabı dolaylı tümleçtir. Vurgulanan öge dolaylı tümleçtir. E şıkkında 'Yeni projenin detaylarını herkese *yarın* anlatacak.' Vurgu: 'yarın' (Zarf Tümleci). Sonuç: D şıkkı.

İşaret zamiri, isimlerin yerini işaret yoluyla tutan sözcüklerdir (bu, şu, o, bunlar, şunlar, onlar vb.). Bu sözcükler bir ismin önünde yer alıp onu niteler veya belirtirse işaret sıfatı olurlar. A şıkkında '*Bu* kitap sana çok şey katacak.' (Hangi kitap? Bu kitap $\rightarrow$ İşaret sıfatı) B şıkkında '*O* evi geçen sene satılığa çıkarmışlardı.' (Hangi evi? O evi $\rightarrow$ İşaret sıfatı) C şıkkında '*Şu* adam dünden beri buralarda dolaşıyor.' (Hangi adam? Şu adam $\rightarrow$ İşaret sıfatı) D şıkkında 'Bütün itirazlara rağmen *bunu* oraya yerleştirecek.' (Neyi? Bunu $\rightarrow$ Bir ismin yerini işaret yoluyla tuttuğu için işaret zamiridir.) E şıkkında '*Öteki* mahalledeki maç oldukça çekişmeli geçti.' (Hangi mahalle? Öteki mahalle $\rightarrow$ İşaret sıfatı) Sonuç: D şıkkı.

İsim-fiil (-ma, -ış, -mak), Sıfat-fiil (-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş), Zarf-fiil (-ken, -alı, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça vb.) A) 'Gülerek (zarf-fiil) yanıma geldi ve elindeki dosyayı bıraktı.' (İsim-fiil ve sıfat-fiil yok) B) 'Konuşmasını (isim-fiil) bitirince (zarf-fiil) salondaki herkes ayağa kalktı.' (Sıfat-fiil yok) C) 'Buraya gelip (zarf-fiil) çalışmak (isim-fiil) onun en büyük hayaliydi.' (Sıfat-fiil yok. 'gelip' zarf-fiil, 'çalışmak' isim-fiil. 'hayaliydi' ek fiil almış isimdir.) D) 'Ağlayan (sıfat-fiil) çocuğu susturmak (isim-fiil) için yanına giderek (zarf-fiil) ona oyuncak verdi.' (Ağlayan $\rightarrow$ sıfat-fiil, susturmak $\rightarrow$ isim-fiil, giderek $\rightarrow$ zarf-fiil. Üçü de vardır.) E) 'Bekleyen (sıfat-fiil) misafirleri içeri almayı (isim-fiil) unuttuğunu fark etti (fiil).' (Zarf-fiil yok) Sonuç: D şıkkı.

Belirtili nesne, yükleme sorulan 'Neyi?', 'Kimi?' sorularının cevabıdır ve ismin belirtme hâl ekini (-i, -ı, -u, -ü) alır. A) 'Dün akşam hep beraber güzel bir *film* izledik.' (Ne izledik? -> güzel bir film / Belirtisiz Nesne) B) 'Son günlerde durmadan eski *günleri* anıyordu.' (Neyi anıyordu? -> eski günleri / Belirtili Nesne) C) 'Yağmur yağınca herkes saçak altlarına kaçıştı.' (Neyi/Kimi kaçıştı? Cevap yok. Nesne yok) D) 'Dolabın içinden bana temiz bir *havlu* getirir misin?' (Ne getirir misin? -> temiz bir havlu / Belirtisiz Nesne) E) 'Çocukluk arkadaşını görünce çok sevindi.' (Kimi sevindi? Cevap yok. Kimi görünce -> 'Çocukluk arkadaşını görünce' Zarf Tümleci grubunun içindedir. Yüklemin nesnesi yoktur.) Sonuç: B şıkkı.

'İle' kelimesi cümlede 've' anlamında kullanılırsa bağlaç, 've' anlamı dışında (vasıta, araç, birliktelik, durum) kullanılırsa edattır. A) 'Babası *ile* alışverişe çıkmak için hazırlanıyordu.' (Babası ve alışverişe... anlamsız. Birliktelik edatı) B) 'O koca çiviyi duvara küçük bir çekiç *ile* çaktı.' (...çekiç ve çaktı... anlamsız. Araç/Vasıta edatı) C) 'Duyduğu acı haber *ile* bir anda gözyaşlarına boğuldu.' (...haber ve bir anda... anlamsız. Neden edatı) D) 'Bu zor işi ancak sabır *ile* çözebileceğini biliyordu.' (...sabır ve çözebileceğini... anlamsız. Durum edatı) E) 'Şiir *ile* müzik ruhun derinliklerine inen iki önemli sanattır.' (Şiir *ve* müzik... anlamlı. Bağlaçtır) Sonuç: E şıkkı.

(I) Eski: 'bir köşk' ismini nitelediği için sıfattır (Niteleme sıfatı). (II) tek başına: 'yürürken' fiilimsinin nasıl yapıldığını belirttiği için zarftır (Durum zarfı). (III) kurumuş: 'yapraklar' ismini nitelediği için sıfattır (Sıfat-fiil yoluyla sıfat). (IV) hüzünlü: 'ses' ismini nitelediği için sıfattır. (V) kulak verdim: eylem bildirdiği için fiildir. Sıralama: Sıfat - Zarf - Sıfat - Sıfat - Fiil. Şıkları daha spesifik yapalım, altı çizili 5 sözcük. (I) Eski (Sıfat) (II) tek başına (Zarf) (III) kurumuş (Sıfat) (IV) hüzünlü (Sıfat) (V) kulak (İsim) -> 'kulak vermek' deyimdir ama sözcük bazında bakılırsa 'kulak' isimdir. Şıkları daha net belirlemek için altı çizili sözcükleri tek kelime seçelim: (I) Eski (Sıfat) (II) yalnız (Zarf) (III) kurumuş (Sıfat) (IV) hüzünlü (Sıfat) (V) kulak verdim (Fiil). Şıkları şöyle dizelim: A) Sıfat - İsim - Sıfat - Zarf - Fiil B) Sıfat - Zarf - Sıfat - Sıfat - Fiil C) Zarf - Sıfat - İsim - Sıfat - Fiil D) Sıfat - Zarf - İsim - Zarf - Fiil E) İsim - Zarf - Sıfat - Sıfat - Fiil Doğru sıralama B şıkkıdır. Sonuç: B şıkkı.

Ögelere ayırma kuralı: Tamlamalar, deyimler, ikilemeler ve birleşik fiiller bölünemez. A) Dışarıda lapa lapa yağan kar, / izleyenlere / çocukluk anılarını / hatırlatıyordu. Özne: Dışarıda lapa lapa yağan kar (Doğru) Dolaylı Tümleç: izleyenlere (Doğru) Belirtili Nesne: çocukluk anılarını (Doğru) Yüklem: hatırlatıyordu (Doğru) B) Uzun yıllar yaşadığı bu şehri / hiçbir zaman / unutmayacakmış. Belirtili Nesne: Uzun yıllar yaşadığı bu şehri (Doğru) Zarf Tümleci: hiçbir zaman (Doğru) Yüklem: unutmayacakmış (Doğru) C) Dün sabah / toplantıya yetişmek için / aceleyle / evden çıktı. Zarf Tümleci: Dün sabah (Doğru) Zarf Tümleci: toplantıya yetişmek için (Doğru) Zarf Tümleci: aceleyle (Doğru) Dolaylı Tümleç ve Yüklem: evden / çıktı. Fakat C şıkkında 'evden çıktı' bitişik ayrılmışsa yanlıştır. Şıkları kendi içimde / ile böleceğim. Örnek C: Dün sabah / toplantıya yetişmek için / aceleyle evden / çıktı. ('aceleyle' zarftır, 'evden' yer tamlayıcısıdır. Birlikte alınamaz.) Yanlış ayrılmıştır. D) Göz kamaştıran bir manzaraya sahip olan tepe, / ziyaretçilerin / akınına uğradı. Burada 'ziyaretçilerin akınına uğradı' bir isim tamlaması ve deyimleşmiş kalıptır, birlikte alınmalıdır. 'akınına uğradı' bölünemez. Eğer 'ziyaretçilerin / akınına uğradı' şeklinde bölünmüşse yanlıştır. E) Yaşlı adam, / bahçesindeki kuruyan ağaçları / hüzünle / kesti. Özne / Belirtili Nesne / Zarf Tümleci / Yüklem. (Doğru) Seçenekleri düzenleyelim, D şıkkını doğru bir şekilde sunup C'yi bariz yanlış yapalım. C Şıkkı: Masanın üzerindeki / kırmızı kapaklı kalın kitabı / bana / uzattı. (Bu doğru). Şöyle yapalım: A) Ozan, / şiirlerini okurken / sesinin tonunu / ustalıkla / ayarlıyordu. (Doğru) B) Yaşlı çınar ağacının altı, / mahallelinin en sevdiği toplanma yeriydi. (Doğru, özne / yüklem. Tamlamalar bölünmez). C) Bu eski ve yorgun şehir, / her sokağında / ayrı bir hatıra / barındırıyor. (Doğru) D) Dün akşamki yoğun kar yağışı, / köy yolunu / tamamen / ulaşıma kapattı. (Doğru) E) Arkadaşımın / yeni aldığı kırmızı arabası, / sokağın başında / bozulmuş. ('Arkadaşımın yeni aldığı kırmızı arabası' sıfatla araya girmiş bir isim tamlamasıdır ve öznedir. Bölünemez.) Sonuç: E şıkkı.

Ek fiilin iki görevi vardır: 1. İsim veya isim soylu sözcüklere gelerek onları yüklem yapmak (güzel-di, öğrenci-ymiş, var-dır vb.). 2. Basit zamanlı fiillere gelerek birleşik zamanlı fiil yapmak (geliyor-du, okumuş-sa, yapar-mış vb.). A) 'Evin bahçesindeki kurumuş ağaçlar oldukça *bakımsızdı*.' (bakımsız-idi $\rightarrow$ isim soylu sözcük yüklem olmuş, ek fiil var.) B) 'Eğer akşamları erken *uyursan* sabahları dinç uyanırsın.' (uyur-ise-n $\rightarrow$ geniş zamanın şartı, basit zamanlıyı birleşik zamanlı yapmış, ek fiil var.) C) 'Yıllardır görmediği dostunu karşısında görünce çok *sevindi*.' (sevin-di $\rightarrow$ sevinmek fiili bilinen geçmiş zaman (-di) eki almış. Basit zamanlıdır. İkinci bir zaman eki yoktur. İsim cümlesi de değildir. Ek fiil YOKTUR.) D) 'Burası, şehrin gürültüsünden uzak, huzurlu bir *kasabaymış*.' (kasaba-imiş $\rightarrow$ isim soylu sözcük yüklem olmuş, ek fiil var.) E) 'Çocukken her pazar sabahı babamla balığa *çıkardık*.' (çıkar-idi-k $\rightarrow$ geniş zamanın hikayesi, birleşik zamanlı, ek fiil var.) Sonuç: C şıkkı.

Niteleme sıfatları isme sorulan 'Nasıl?' sorusuna cevap verir. Belirtme sıfatları ise işaret, sayı, belgisiz ve soru sıfatlarından oluşur. Bir ismin her iki sıfat türünü de alması gerekir. A) 'Kırmızı arabasıyla hızlıca uzaklaştı.' ('Kırmızı' niteleme sıfatı, belirtme sıfatı yok.) B) 'O adamı daha önce buralarda hiç görmemiştim.' ('O' işaret sıfatı, niteleme sıfatı yok.) C) 'Bazı zor sorular sınavda öğrencileri epeyce terletti.' ('sorular' ismine bakalım: Nasıl sorular? 'zor' (Niteleme sıfatı). Hangi sorular? 'Bazı' (Belgisiz sıfat, yani belirtme sıfatı). 'sorular' ismi hem niteleme hem belirtme sıfatı almıştır.) D) 'Güzel günlerin geleceğine olan inancını hiç kaybetmedi.' ('Güzel' niteleme sıfatı, belirtme sıfatı yok.) E) 'İki kardeş yıllar sonra aynı şehirde bir araya geldi.' ('İki' sayı sıfatı, niteleme sıfatı yok.) Sonuç: C şıkkı.

Özne-yüklem ilişkisine göre fiiller; etken, edilgen, dönüşlü ve işteş olarak dörde ayrılır. Etken fiillerde işi yapan gerçek bir özne vardır (-l veya -n yapım eki almaz). Edilgen fiillerde işi yapan belli değildir, sözde özne vardır (fiil -l veya -n eki alır). Dönüşlü fiillerde özne işi hem yapar hem de etkilenir (fiil -l veya -n eki alır, kendi kendine yapma anlamı vardır). A) 'Hırsızlar polis tarafından kısa sürede *yakalandı*.' (Yakalanan kim? Hırsızlar. Yakalayan kim? Polis tarafından (örtülü özne) ancak yüklem '-n' eki alıp edilgen yapılmıştır. Gerçek özne yüklemin bildirdiği işi kendisi yapmamıştır. Edilgen çatılıdır.) B) 'Okulun bahçesindeki kuruyan ağaçlar hafta sonu *kesildi*.' (Kesen kim? Belli değil. Sözde özne: kuruyan ağaçlar. Edilgen çatılıdır.) C) 'Yeni yapılan hastane önümüzdeki ay büyük bir törenle *açılacak*.' (Açan kim? Belli değil. Sözde özne: hastane. Edilgen çatılıdır.) D) 'Küçük çocuk annesinin arkasına gizlenerek *saklandı*.' (Saklanan kim? Küçük çocuk. Kendi kendine mi saklandı? Evet. Yüklem '-n' eki almıştır ve işi yapan da etkilenen de öznedir. Dönüşlü çatılıdır.) E) 'Hırsızlığa karşı tüm pencerelere demir parmaklık *takıldı*.' (Takan kim? Belli değil. Sözde özne: demir parmaklık. Edilgen çatılıdır.) A, B, C ve E şıklarındaki fiiller 'edilgen' iken, D şıkkındaki fiil 'dönüşlü'dür. Sonuç: D şıkkı.

Bağlı cümle, birden fazla bağımsız (yüklemi olan) cümlenin birbirine 've, veya, ama, fakat, lakin, çünkü' gibi bağlaçlarla bağlandığı cümlelerdir. A) 'Dışarı çıktım (1. yüklem) *ve* temiz havayı derin derin içime çektim (2. yüklem).' İki ayrı cümle 've' bağlacıyla bağlandığı için bağlı cümledir. B) 'Havalar ısınınca hep birlikte köye gideriz.' Tek yüklemi var ('gideriz'), içinde zarf-fiil ('ınınca') olduğu için girişik birleşik cümledir. C) 'Ödevlerini bitirmeden bilgisayarla oynayamazsın.' Tek yüklemi var ('oynayamazsın'), içinde fiilimsi ('bitirmeden') olduğu için girişik birleşik cümledir. D) 'Seninle sinemaya gelirim *ama* önce işlerimi bitirmeliyim.' İki yüklem var ('gelirim', 'bitirmeliyim'), aradaki 'ama' bağlacı iki cümleyi bağlamıştır. Bu da bağlı cümledir. Soruda iki tane doğru şık oluştu. Şıkları düzenleyelim. A) 'Güneş yavaş yavaş batıyor, (virgül) etrafı kızıl bir sessizlik kaplıyordu.' (İki cümle virgülle bağlanmış $\rightarrow$ Sıralı cümle) B) 'Havalar ısınınca hep birlikte köye, dedemin yanına gideriz.' (Fiilimsi var $\rightarrow$ Girişik birleşik cümle) C) 'Ödevlerini zamanında bitiren öğrenciler dışarı çıkıp oynayabilir.' (Fiilimsiler var $\rightarrow$ Girişik birleşik cümle) D) 'Seninle sinemaya gelmeyi çok isterdim *fakat* akşam için başka planlarım var.' ('isterdim' ve 'var' iki ayrı yüklem. 'Fakat' bağlacıyla bağlandığı için bağlı cümledir.) E) 'Kitabı bir solukta okudu (virgül) hemen ardından yenisine başladı.' (Sıralı cümle) Sonuç: D şıkkı.

Cümleyi ögelerine ayıralım: Yüklem: 'derin bir nefes aldırıyordu'. Özneyi bulmak için yükleme 'Derin bir nefes aldıran ne?' veya 'Kim?' sorusunu sorarız. Cevap: 'Geniş ovalardan esen serin rüzgârlar' Özne, sıfat fiil grubu ile oluşmuş bir söz öbeğidir ve bölünemez. Sonuç: B şıkkı.

Yapım ekleri, eklendiği sözcüğün anlamını veya türünü değiştiren eklerdir. A) '*Sözlük* okumak kelime dağarcığını geliştirir.' (Söz-lük: İsimden isim yapım eki almış. Basit değil, türemiş.) B) 'Bu kitap *yazara* büyük bir ün kazandırdı.' (Yaz-ar-a: Yazmaktan yazar olmuş, fiilden isim yapım eki almış. Türemiş.) C) '*Sevgisi* her geçen gün biraz daha artıyordu.' (Sev-gi-si: Sevmekten sevgi olmuş, fiilden isim yapım eki almış. Türemiş.) D) 'Masadaki *kitapları* rafa dizdi.' (Kitap-lar-ı: -lar çoğul eki (çekim eki), -ı belirtme hâl eki (çekim eki). Anlam değişmemiştir, yapım eki almamıştır. Basit sözcüktür.) E) '*Gözlemci* maçın raporunu federasyona iletti.' (Göz-le-m-ci: Gözden gözlemek, gözlem, gözlemci. Birden fazla yapım eki almış. Türemiş.) Sonuç: D şıkkı.

Miktar zarfları fiillerin, fiilimsilerin, sıfatların veya kendi türünden kelimelerin (zarfların) miktarını belirten sözcüklerdir (çok, az, en, daha, pek vb.). Sorusu 'Ne kadar?'dır. A) 'Dün yağan yağmur yolları göle çevirdi.' (Zaman zarfı var, miktar yok) B) 'Konuşmacı kürsüde *çok* heyecanlı görünüyordu.' ('görünüyordu' fiil, 'heyecanlı' durum zarfı. 'Ne kadar heyecanlı?' -> 'çok'. 'Çok' kelimesi burada zarfın miktarını belirten miktar zarfıdır.) C) 'Misafirler içeri yavaşça girdiler.' (Durum ve yer-yön zarfı var, miktar yok) D) 'Sınav sonuçları yarın açıklanacak.' (Zaman zarfı var, miktar yok) E) 'Kitabını evde unuttuğu için üzüldü.' (Neden-sonuç/durum zarfı var, miktar yok) Sonuç: B şıkkı.

Anlam (zaman) kayması, fiilin çekimlendiği kipin veya zamanın, cümlenin bildirdiği gerçek zamanla uyuşmaması durumudur. Genellikle şimdiki zaman kipi veya geniş zaman kipi başka zamanların yerine kullanılır. A) 'Her sabah kahvaltıdan önce bir saat *yürür*.' ('Her sabah' geniş zamanı ifade eder, fiil de geniş zaman kipi (-ür) ile çekimlenmiştir. Kayma yok.) B) 'Yarın akşamki toplantıya müdürümüz de *katılacak*.' ('Yarın akşam' gelecek zamandır, fiil de gelecek zaman kipi (-acak) almıştır. Kayma yok.) C) 'Fatih Sultan Mehmet, 1453 yılında İstanbul'u *fethediyor*.' ('1453 yılında' geçmiş zamanda olan bir olaydır ancak fiil şimdiki zaman kipiyle (-iyor) çekimlenmiştir. Aslında 'fethetti' veya 'fethetmiş' olmalıydı. Geçmiş zaman yerine şimdiki zaman kullanılmıştır. Anlam kayması vardır.) D) 'Misafirler dün akşamüstü şehre *vardı*.' ('dün' geçmiş zamandır, fiil de geçmiş zaman kipi (-dı) almıştır. Kayma yok.) E) 'Şu anda mutfakta hepimiz için harika bir yemek *hazırlıyor*.' ('Şu anda' şimdiki zamandır, fiil de şimdiki zaman kipi (-iyor) almıştır. Kayma yok.) Sonuç: C şıkkı.

Cümleyi ögelerine ayıralım: Yüklem: taşıyordu. (Taşıyan ne?) Özne: Güneşin altın sarısı ışıkları. Dolaylı Tümleç: Nereye taşıyordu? -> odanın karanlık köşelerine. Belirtisiz Nesne: Ne taşıyordu? -> umut. Altı çizili olan 'Güneşin altın sarısı ışıkları' ifadesi cümlenin öznesidir. Sonuç: A şıkkı.

Girişik birleşik cümle, tek bir yüklemi olan ve içinde en az bir tane fiilimsi (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil) barındıran cümledir. A) 'Kapıyı hızla kapattı ve kimseye hiçbir şey söylemeden oradan ayrıldı.' (İki yüklem var: 'kapattı', 'ayrıldı'. 've' bağlacıyla bağlandığı için bağlı cümledir.) B) 'Havalar güzelleşirse hafta sonu ailecek göl kenarına pikniğe gideceğiz.' (Şart kipi 'güzelleşir-se' var, bu nedenle şartlı birleşik cümledir.) C) 'Kitap okumayı alışkanlık hâline getirenler, hayata daha farklı bir pencereden bakarlar.' (Tek yüklem: 'bakarlar'. İçinde fiilimsi var mı? 'okuma-yı' isim-fiil, 'getiren-ler' sıfat-fiil. Tek yüklem ve fiilimsiler olduğu için girişik birleşik cümledir.) D) 'Hızlıca içeri girdi, çantasını masanın üzerine fırlattı.' (İki yüklem var: 'girdi', 'fırlattı'. Virgülle bağlandığı için sıralı cümledir.) E) 'Biliyorsun ki onunla bir daha asla aynı projede çalışmam.' ('ki' bağlacıyla bağlandığı için 'ki'li birleşik cümledir.) Sonuç: C şıkkı.