DGS DGS (Dikey Geçiş Sınavı) Sözcükte Anlam ve Söz Öbekleri Testi #4

'Ağır' sözcüğü tartıda çok çeken, kütlesi fazla olan anlamında kullanıldığında gerçek (temel) anlama gelir. A şıkkında çuvalların, B şıkkında kutunun, D şıkkında demir kapının, E şıkkında ise valizin kütlesinin fazla olmasından bahsedilmiştir; bu nedenle bu seçeneklerde gerçek anlamdadır. Ancak C şıkkında 'ağır sözler' ifadesinde kelime kütlesel bir ağırlığı değil, kırıcı, incitici, katlanılması güç olma durumunu (mecaz anlamı) ifade etmektedir. Sonuç: C şıkkı.

Metinde kişinin bir projeyi bitirmek için gece gündüz demeden çalıştığı ve çok az bir vakti kaldığı anlatılmaktadır. Bu yoğun ve telaşlı çalışmayı, çabalamayı ifade eden deyim 'etekleri tutuşmak' veya 'kılı kırk yarmak' değildir. 'İpe un sermek' bahane bulmaktır. 'İşini sağlama almak' tedbirli olmaktır. 'Dört elle sarılmak' ise bir işe büyük bir önem vererek, bütün gücüyle, sıkı sıkıya sarılıp yapmak demektir. İşleri yetiştirmek için bütün gücüyle çalışmak, yani dört elle sarılmak anlamı metnin akışına en uygunudur. Ancak 'telaş içinde acele etmek' anlamındaki deyimler de uyabilir. Fakat şıklardaki en uygun ve olumlu yoğun çaba deyimi 'dört elle sarılmak'tır. Sonuç: B şıkkı.

'Kabuğunu kırmak' dışa açılmak, yeniliklere açık olmak, kendini aşmak anlamlarına gelir. 'Kabuğunu kıramama' ise alışılmış sınırların dışına çıkamama, kendini tekrar etme, yeni bir tarz veya düşünce geliştirememe durumudur. Metinde de 'sürekli aynı temalar etrafında dönmesi' ve 'yeniliklerden uzak durması' ifadeleri bu anlamı desteklemektedir. A şıkkı yeteneksizlikten, B şıkkı anlaşılmaz olmaktan, C şıkkı eleştirilere kapalılıktan, E şıkkı ise toplumsal konulardan uzaklıktan bahseder. D şıkkı ise kendini aşamayarak hep aynı sınırlarda (çizgide) kalmasını ifade eder. Sonuç: D şıkkı.

'Çekmek' sözcüğünün farklı anlamları vardır. A şıkkında 'film çekmek' kaydetmek anlamındadır. B şıkkında 'çile çekmek' katlanmak, dayanmak anlamındadır. C şıkkında 'ilgi çekmek' üzerine toplamak anlamındadır. E şıkkında 'parayı çekmek' bankadan para almak anlamındadır. Ancak D şıkkında 'ipinden çekmek' ifadesi, bir nesneyi tutarak kendine doğru hareket ettirmek (fiziksel kuvvet uygulamak) anlamını tam olarak karşılamaktadır. Sonuç: D şıkkı.

Bir sözcüğün cümleden çıkarıldığında anlamın bozulmaması veya daralmaması için o cümlede aynı anlamı taşıyan (eş veya yakın anlamlı) başka bir sözcüğün bulunması (gereksiz sözcük kullanımı) gerekir. A şıkkında 'henüz' ve 'hâlâ' kelimeleri aynı anlama gelir (zaman zarfı). İkisinin bir arada kullanılması anlatım bozukluğudur. Birinin çıkarılması anlamı bozmaz. B şıkkında 'farklı' çıkarılırsa görüşlerin niteliği değişir. C şıkkında 'sessizce' çıkarılırsa eylemin nasıl yapıldığı eksilir. D şıkkında 'eski' çıkarılırsa binanın niteliği eksilir. E şıkkında 'hızlı' çıkarılırsa adımların niteliği eksilir. Sonuç: A şıkkı.

'Süslü bir ambalajın içindeki boş bir kutu' mecazında 'süslü ambalaj' eserin dış görünüşünü, biçimini, dilini, üslubunu temsil ederken; 'boş kutu' eserin içindeki mesajı, anlamı, konuyu, içeriği temsil etmektedir. Metindeki ikinci cümlede bu durum "biçim kusursuzluğunu yakalamak... ancak aktaracak duygu ya da düşünce (içerik) bulamamak" şeklinde açıklanmıştır. A şıkkı içerik zenginliğinden bahseder (tam tersi). B şıkkı biçim ve içeriğin uyumlu olduğunu söyler (zıttır). C şıkkı, dış görünüş (biçim/üslup) olarak çok gösterişli olmasına rağmen konu ve anlam (içerik) bakımından yetersiz olduğunu ifade eder ki bu tam olarak mecazın karşılığıdır. D şıkkı anlaşılmazlıktan, E şıkkı geleneksellikten bahseder. Sonuç: C şıkkı.

A şıkkında 'acısıyla' ve 'tatlısıyla' zıt anlamlıdır. B şıkkında 'gece' ve 'gündüz' zıt anlamlıdır. C şıkkında 'siyah' ve 'beyaz' zıt anlamlıdır. E şıkkında 'ileri' ve 'geri' zıt anlamlıdır. Ancak D şıkkında 'Büyük hedeflere ulaşmak için bazen küçük adımlarla yola çıkmak gerekir.' (büyük ve küçük) zıt anlamlıdır. Görünen o ki tüm şıklarda zıt anlam var. Seçenekleri düzenlememiz gerekiyor. A: acı - tatlı (zıt) B: gece - gündüz (zıt) C: yalan - yanlış (zıt değil, yakın anlamlı/ikilemedir). D: büyük - küçük (zıt) E: ileri - geri (zıt) C şıkkını zıt anlamlı olmayacak şekilde düzenleyelim: 'Yalan yanlış bilgilerle insanları yönlendirmek doğru bir davranış değildir.' Bu cümlede 'yalan' ve 'yanlış' zıt anlamlı değildir. Sonuç: C şıkkı.

Somutlama, gözle görülemeyen, elle tutulamayan (soyut) bir kavramın, beş duyu organından biriyle algılanabilen (somut) bir sözcükle ifade edilmesidir. A şıkkında sevgi (soyut), sadece tanımlanmıştır, somut bir şeye benzetilmemiştir. B şıkkında 'Korku, insanın içine sızan ve onu yavaş yavaş donduran soğuk bir rüzgârdır.' cümlesinde 'korku' (soyut), 'soğuk bir rüzgâr' (somut) ile anlatılmış ve dokunma/hissetme duyusuna hitap edilerek somutlaştırılmıştır. C şıkkında mutluluğun yüzdeki gülümseme olduğu söylenmiş ama bu doğrudan bir sonuçtur, mecazi bir somutlama (benzetme) sanatından çok durum anlatımıdır. D şıkkında adalet kavramının önemi vurgulanmıştır. E şıkkında özgürlüğün değeri anlatılmıştır. Sonuç: B şıkkı.

Atasözlerinin taşıdığı ana mesajı (konuyu) inceleyelim. A) 'Damlaya damlaya göl olur.' - Tutumluluk, birikim, küçük şeylerin zamanla büyümesi. B) 'Sakla samanı gelir zamanı.' - Tutumluluk, israf etmemek, ileriyi düşünerek birikim yapmak. C) 'Ak akçe kara gün içindir.' - Tutumluluk, zor zamanlar için maddi birikim yapmak. D) 'Üzüm üzüme baka baka kararır.' - Çevre etkisi, etkileşim, kötü huyun bulaşması. E) 'Güvenme varlığa, düşersin darlığa.' - Tutumluluk olmasa da savurganlığın zararları, varlığa aldanıp israf etmemek (tutumlu olmanın önemine atıf). A, B ve C şıkları doğrudan tutumluluk ve birikim ile ilgilidir. E şıkkı da yine mal varlığı ve tutumluluk bağlamındadır. D şıkkı ise çevresel etkileşim, arkadaş kurbanı olma (toplumsal etkileşim) ile ilgilidir. Diğerlerinden tamamen farklı bir temadadır. Sonuç: D şıkkı.

Parçanın birinci boşluğunda, pasif bir şekilde kabullenmenin zıttı olan aktif bir katılım aranmalıdır. Yazarla girişilen zihinsel bir 'çatışma', 'mücadele' veya 'etkileşim' olabilir. Ancak 'pasif'in tersi olarak okurun sürece katılması en iyi 'etkileşim' veya 'mücadele' ile ifade edilir. İkinci boşlukta ise okurun kendi deneyimleriyle metni yeniden ürettiği (özelleştirdiği) belirtildiğinden metne kendi 'rengini', 'imzasını', 'yorumu'nu katması uygun düşer. Şıkları inceleyelim: A) etkileşim / rengini. Bu çok uygun. Zihinsel bir etkileşimdir ve okur metne kendi rengini (katkısını) katar. B) kabulleniş (pasifliğe zıt değil) / dünyasını. C) ayrılık / doğrusunu. D) rekabet / gizemini. E) çatışma / sonunu. En anlamlı ve edebi bütünlüğü sağlayan kelime çifti A şıkkıdır. Sonuç: A şıkkı.

'Kendi kelime haritalarını çizmek' ifadesi mecazlıdır. Harita çizmek, bir yol, bir güzergah, bir rehber oluşturmaktır. Kendi haritasını çizmek, başkasının haritasını kullanmamak, yani özgün olmak, kendi üslubunu ve dilini yaratmak anlamına gelir. Ustaların açtığı yollardan geçmeyi reddetmek de bu özgünlüğü destekler. A şıkkı eski kelimeleri unutmaktan bahseder. B şıkkı sadece biçimsel yenilikten bahseder. C şıkkı 'Kendine özgü ve orijinal bir şiir dili, anlatım tarzı oluşturmak' diyerek bu mecazı tam olarak açıklar. D şıkkı kural tanımamaktan bahseder. E şıkkı okuyucu kitlesini yönlendirmekten bahseder. Sonuç: C şıkkı.

'Açmak' sözcüğünün çeşitli anlamları vardır. A şıkkında 'radyoyu açmak' çalıştırmak anlamındadır. B şıkkında 'havanın açması' bulutların dağılması, güneşin çıkması anlamındadır. C şıkkında 'paketi açmak' içindekini çıkarmak, ambalajı çözmek anlamındadır. D şıkkında 'kolları açmak' kolları birbirinden uzaklaştırmak, aralarında mesafe bırakmak anlamında kullanılmıştır. E şıkkında 'yeni şube açmak' kurmak, faaliyete geçirmek anlamındadır. Sonuç: D şıkkı.

Terim anlam, bir sözcüğün bilim, sanat, spor veya meslek dalına ait özel bir kavramı karşılamasıdır. A şıkkında 'dekor' ve 'perde' tiyatro terimleridir. B şıkkında 'meridyen' ve 'paralel' coğrafya terimleridir. C şıkkında 'ofsayt' ve 'penaltı' futbol (spor) terimleridir. D şıkkında 'köprü' ve 'dolgu' dişçilik (tıp) terimleridir. E şıkkında ise 'Yazarın son kitabındaki akıcı üslup, okuyucuyu ilk sayfadan itibaren içine çekiyor.' cümlesinde sanat/edebiyat kavramı gibi dursa da 'üslup' veya 'kitap' sözcükleri o dala özgü teknik/özel terimler olmaktan ziyade genel edebi anlatım sözcükleridir. 'Ölçü, uyak, redif' gibi teknik terimler yoktur. Sonuç: E şıkkı.

Deyimlerin anlamlarını inceleyelim. A) Ağzında bakla ıslanmamak: Hiç sır saklayamamak, duyduğu her şeyi hemen başkalarına anlatmak. (Açıklama doğrudur) B) Gözden düşmek: Birine karşı olan sevgi ve güveni yitirmek, değerini kaybetmek. (Açıklama doğrudur) C) Pabucu dama atılmak: Kendisinden daha üstün birinin gelmesiyle gözden düşmek, eski önemini yitirmek. (Açıklama doğrudur) D) Etekleri zil çalmak: Çok sinirlenmek, büyük bir öfkeye kapılmak. (Yanlıştır. 'Etekleri zil çalmak' deyimi, bir olay veya haber karşısında aşırı sevinmek, çok mutlu olmak anlamında kullanılır. Sinirlenmek için 'etekleri tutuşmak' veya 'küplere binmek' kullanılır.) E) Çam devirmek: Karşısındakini farkında olmadan kı\fracak, incitecek pot kırmak, yersiz söz söylemek. (Açıklama doğrudur) Sonuç: D şıkkı.

Birinci boşluk için: Cümlede ağacın yaprağının düşüp yok olmadığı, toprağa karıştığı, böceklere yuva olduğu ve yeni bir filize kaynaklık ettiği anlatılıyor. Yani hiçbir şeyin boşuna, nedensiz veya anlamsız olmadığı vurgulanıyor. 'Boşuna', 'nedensiz' veya 'iz bırakmadan' kelimeleri gelebilir. İkinci boşluk için: "Her bitiş, aslında yeni bir..." ifadesi, düşen yaprağın yeni bir filiz doğurmasıyla paralel olmalıdır. Bitişin zıttı veya yeni bir hayatın başlangıcı olmalıdır. 'Başlangıcın', 'doğuşun', 'hayatın' kelimeleri uygundur. Şıkları inceleyelim: A) tesadüfen / karmaşanın (İkinci boşluk uyumsuz) B) tek başına / sonun (İkinci boşluk uyumsuz, bitiş sonun müjdecisi olmaz) C) nedensiz / çöküşün (İkinci boşluk uyumsuz) D) boşuna / başlangıcın (Birinci boşluk: Doğada hiçbir şey boşuna var olmaz. İkinci boşluk: her bitiş, aslında yeni bir başlangıcın müjdecisidir. Anlam bütünlüğü mükemmeldir.) E) sonsuza dek / felaketin (Her ikisi de uyumsuz) Sonuç: D şıkkı.

Duyu aktarımı, bir duyu organıyla algılanabilen bir özelliğin başka bir duyu organına aitmiş gibi kullanılmasıdır. A) 'Kırmızı, sıcak bir renktir.' ifadesinde 'sıcak' dokunma duyusu iken 'renk' görme duyusuna aittir ancak bu çok yerleşmiş bir ifadedir. Daha belirgin bir kullanım arayalım. B) 'Dışarıdan gelen acı bir çığlık herkesi korkuttu.' cümlesinde 'acı' normalde tat alma duyusuyla algılanır. Ancak burada işitme duyusuyla (çığlık) ilgili olarak kullanılmıştır (Tat almadan işitmeye aktarım). Bu tam bir duyu aktarımıdır. C) 'Yumuşacık kazak' (Dokunma -> Dokunma, aktarım yok). D) 'Keskin bıçak' (Dokunma -> Dokunma, aktarım yok). E) 'Mis gibi koku' (Koklama -> Koklama, aktarım yok). Sonuç: B şıkkı.

Soyut bir kavramın görünür, dokunulur vb. somut bir varlığa benzetilmesi gerekir. A) Sevgi (soyut) saf bir duygu olarak tanımlanmış, somutlama yok. B) 'Korku' (soyut), 'soğuk bir rüzgâr' (somut) olarak düşünülüp dokunma duyusuyla hissedilen bir varlığa benzetilmiştir. Burada tam bir somutlama vardır. C) Adalet (soyut) ilke olarak tanımlanmış, somutlama yok. D) Özgürlük (soyut) hak olarak tanımlanmış, somutlama yok. E) Hoşgörü (soyut) anahtar kelime olarak verilmiş ama somut bir nesneye benzetilmemiş. Sonuç: B şıkkı.

'Kendi yolunu balta girmemiş ormanlarda açan bir kâşif' ifadesi, metnin hazır sunulmadığını, zorlu, karmaşık ve daha önce çözülmemiş bir yapıya sahip olduğunu (balta girmemiş orman), okurun ise pasif bir şekilde yönlendirilmek yerine kendi çabasıyla, düşünsel emeğiyle anlamı bulması, çözmesi (kendi yolunu açan kâşif) gerektiğini anlatmaktadır. A) Eserin içeriğine körü körüne inanması (Zıttır). B) Metnin anlamını yazarın yönlendirmesi olmadan, kendi çabası ve yorumuyla ortaya çıkarması. (Mecazın tam karşılığıdır: yazarın yönlendirmesi yok, kendi çabasıyla yol açıyor). C) Romanı okurken dış dünyayla tüm bağlarını koparması (İlgisizdir). D) Eserdeki eksiklikleri tespit edip eleştirel bir gözle bakması (Eleştiriden ziyade anlamı bulma vurgusu vardır). E) Yazarın ne demek istediğini sormadan eseri yarım bırakması (Zıttır). Sonuç: B şıkkı.

İkilemelerin oluşum şekillerini (aynı, yakın, zıt, biri anlamlı biri anlamsız, ikisi de anlamsız vb.) inceleyelim. A) 'İyi kötü' -> Zıt anlamlı sözcüklerle kurulmuş. B) 'Aşağı yukarı' -> Zıt anlamlı sözcüklerle kurulmuş. C) 'İleri geri' -> Zıt anlamlı sözcüklerle kurulmuş. D) 'Er geç' -> Zıt (erken/geç) anlamlı sözcüklerle kurulmuş. E) 'Eş dost' -> Yakın anlamlı sözcüklerle kurulmuş. A, B, C ve D seçeneklerindeki ikilemeler zıt (karşıt) anlamlı sözcüklerden oluşurken, E seçeneğindeki ikileme yakın anlamlı sözcüklerden oluşmuştur. Sonuç: E şıkkı.

Birinci boşluk: Metinde yazarın popüler akımlardan kaçınması ve kendi iç sesini dinlemesi övülüyor. Popüler akımlara uymamayı ifade edecek bir kelime gelmeli: 'direnerek', 'kapılmayarak', 'boyun eğmeyerek' uygundur. İkinci boşluk: Eğer kalıplara hapsolursa eseri sadece o dönemde satar ama 'geleceğin raflarında' (kalıcılıkta) var olamaz. 'yer edinemez', 'unutulur gider', 'tutunamaz' gibi ifadeler gelmelidir. A) ayak uydurarak / baş tacı edilir -> (İlk boşluk anlama ters). B) sırt çevirerek / tozlanmaya mahkûm olur -> (İkinci boşluk mantıklı ama tozlanmak unutulmak demektir, bu uyumlu. İlk boşluk sırt çevirmek de uyumlu. Ancak bakalım daha iyisi var mı?) C) boyun eğmeyerek / kendine yer bulamaz -> ('boyun eğmeyerek' popüler akımlara direnmeyi ifade eder. 'kendine yer bulamaz' da gelecekte unutulacağını ifade eder. Bu çok uyumludur.) D) teslim olarak / klasikleşir -> (İlk boşluk ve ikinci boşluk anlama ters). E) aldırış etmeden / el üstünde tutulur -> (İkinci boşluk anlama ters, gelecekte tutunamaz olmalı). Sonuç: C şıkkı.