DGS DGS (Dikey Geçiş Sınavı) Yazım Kuralları ve Noktalama İşaretleri Testi #5

A şıkkında 'Avukat Hasan Bey' unvan ve saygı sözüdür, doğru yazılmıştır. C şıkkında 'Fırat Nehri' coğrafi yer adıdır ve iki kelime de büyük yazılır, doğrudur. D şıkkında 'Lale Devri' tarihi dönem adıdır, büyük harfle başlar, doğrudur. E şıkkında 'Türk Dil Kurumuna' kurum adıdır, büyük yazılır ve kesme işaretiyle ayrılmaz, doğrudur. Ancak B şıkkında 'Kayseri İli' ifadesinde 'ili', 'ilçesi', 'beldesi', 'köyü' gibi sözcükler özel ada dâhil olmadığı için küçük harfle başlamalıdır (Kayseri ili). Yazım yanlışı B seçeneğindedir. Sonuç: B şıkkı.

Bulunma durumu eki olan '-de/-da' kendinden önceki kelimeye bitişik yazılırken, bağlaç olan 'de/da' ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz. A şıkkında 'kitapta' bulunma ekidir, bitişik yazılır (Doğru). B şıkkında 'Sen de' bağlaçtır, ayrı yazılır (Doğru). D şıkkında 'okulda' bulunma ekidir (Doğru). E şıkkında 'Akşam da' bağlaçtır, ayrı yazılmıştır (Doğru). C şıkkında ise 'Bunca yıl beklemişken, biraz daha sabretsek de mi gitsek?' cümlesindeki 'de' bağlaçtır ve ayrı yazılmalıdır ('sabretsek de' şeklinde). Cümleden çıkarıldığında anlam tamamen bozulmaz ('sabretsek mi gitsek'). Bitişik yazılması yanlıştır. Sonuç: C şıkkı.

'Ki' bağlaç olduğunda ayrı, ek olduğunda bitişik yazılır. Kalıplaşmış bağlaçlarda (SOMBAHÇEM) istisnai olarak bitişik yazılır. A şıkkında 'öyle ki' bağlaçtır, ayrı yazılır (Doğru). B şıkkında 'Anladım ki' bağlaçtır, ayrı yazılır (Doğru). C şıkkında 'mademki' kalıplaşmış bağlaçtır, bitişik yazılır (Doğru). D şıkkında 'Sokaktaki' sıfat yapan ek olan '-ki'dir, bitişik yazılmalıdır. ('Sokakta ki' şeklinde ayrı yazılması yanlıştır). E şıkkında 'halbuki' kalıplaşmış bağlaçtır, bitişik yazılır (Doğru). Sonuç: D şıkkı.

A şıkkında 'vazgeçmek' anlamca kaynaşmış birleşik fiildir ve bitişik yazılır (Doğru). C şıkkında 'hanımeli' bitki adıdır ve anlam kayması yoluyla oluşmuştur, bitişik yazılır (Doğru). D şıkkında 'uyurgezer' her iki kelimesi de sıfat-fiil eki almış birleşik kelimeler kuralına göre bitişik yazılır (Doğru). E şıkkında 'terk etmek' yardımcı fiille kurulan ve ses olayı (düşme/türeme) olmayan birleşik fiildir, ayrı yazılır (Doğru). B şıkkında ise 'fark etmek' sözcüğünde herhangi bir ses düşmesi veya türemesi yoktur, bu nedenle ayrı yazılmalıdır ('farketmiştim' yerine 'fark etmiştim' olmalıdır). Yazım yanlışı B şıkkındadır. Sonuç: B şıkkı.

(I) numaralı yere, özneyi belirtmek için virgül (,) konmalıdır. (II) numaralı yerde sıralı cümleleri ayırmak için virgül (,) konur. (III) numaralı yere, alıntı cümleden önce geldiği için iki nokta (:) veya virgül konulabilir ancak doğrudan anlatım aktarıldığı için iki nokta (:) daha uygundur. (IV) numaralı yere, cümlenin sonu olduğu için nokta (.) konulmalıdır. Sıralama: Virgül, Virgül, İki Nokta, Nokta (, , : .). Şıkları inceleyelim: Sonuç: A şıkkı.

Noktalı virgülün kullanım alanları: 1. İçinde virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmak, 2. Tür ve takımları ayırmak, 3. Ögeleri arasında virgül bulunan cümlenin öznesini ayırmaktır. A şıkkında tür ve takımlar ayrılmıştır (Doğru). B şıkkında içinde virgül bulunan sıralı cümleler ayrılmıştır (Doğru). C şıkkında içinde virgül bulunan cümlenin öznesi ayrılmıştır (Doğru). D şıkkında yine tür ve takım (erkek/kız isimleri) ayrılmıştır (Doğru). E şıkkında ise 'Yarın çok önemli bir sınavım var; bu yüzden erken uyumalıyım.' cümlesinde iki bağımsız sıralı cümle vardır ancak cümlelerin kendi içinde virgül yoktur. Virgül olmayan sıralı cümleleri ayırmak için sadece virgül (,) kullanılır. Noktalı virgülün kullanımı yanlıştır. Sonuç: E şıkkı.

A şıkkında 'TDK'nin' kısaltmalara getirilen ekler okunuşa göre ayrılmıştır (Doğru). C şıkkında '1985'te' sayılara getirilen ekler ayrılmıştır (Doğru). D şıkkında 'Ayşe'ye' özel isme getirilen çekim eki ayrılmıştır (Doğru). E şıkkında 'Boğaz'dan' kısaltmalı söyleyişlerde ek ayrılır (Doğru). B şıkkında ise 'Türkçe'nin' ifadesi yanlıştır. Kurala göre, yapım eki almış özel isimlere ('Türk' kök, '-çe' yapım eki) getirilen çekim ekleri kesme işaretiyle AYRILMAZ. Doğru yazım 'Türkçenin' olmalıdır. Sonuç: B şıkkı.

A şıkkında 'herkez' kelimesi yanlıştır, 'herkes' olmalıdır. B şıkkında 'hiç bir' kelimesi yanlıştır, 'hiçbir' bitişik yazılır. C şıkkında 'peşpeşe' kelimesi yanlıştır, ikilemeler ayrı yazılır ('peş peşe'). D şıkkında 'Tıraş' kelimesi doğru yazılmıştır ('traş' yanlıştır), cümlede başka hata yoktur. E şıkkında 'yanlız' kelimesi yanlıştır, kökü 'yalın'dan gelir, 'yalnız' olmalıdır. Sonuç: D şıkkı.

Anlam belirsizliğine (anlam karmaşasına) yol açan durumlar genellikle adlaşmış sıfatlardan veya zamirlerden sonra virgülün kullanılmamasıyla ilgilidir. A şıkkında 'Elma, armut ve muz en sevdiğim meyvelerdir.' cümlesinde virgül kaldırılırsa anlam bozulmaz, sadece noktalama eksiği olur. B şıkkında 'Kardeşim, okula giderken defterini evde unutmuş.' virgül kaldırılırsa anlam değişmez. C şıkkında 'Genç, doktora derdini uzun uzun anlatmaya başladı.' cümlesinde virgül kaldırılırsa 'Genç doktora' tamlaması oluşur ve hastanın mı yoksa doktorun mu genç olduğu belirsizleşir (Anlam değişikliği/belirsizliği doğar). D şıkkında 'Evet, bu teklifi kabul etmeye karar verdim.' virgül kalkarsa anlam değişmez. E şıkkında 'Akşamüstü, serin rüzgar esmeye başlayınca içeri girdik.' virgül kalkarsa anlam değişmez. Sonuç: C şıkkı.

A şıkkında 'On beş' birden fazla kelimeden oluşan sayılar ayrı yazılır kuralına uygundur (Doğru). B şıkkında '19.45'te' saatler noktayla ayrılır ve ekler ünsüz benzeşmesine (19.kırk beş'te -> te) uyar (Doğru). C şıkkında 'Beşinci' sırası doğru yazılmıştır (Doğru). E şıkkında '1 milyon 250 bin' büyük sayılarda kelime kullanılabilir kuralına uygundur (Doğru). D şıkkında ise 'Üleştirme sayıları rakamla değil, yazıyla yazılır' kuralı ihlal edilmiştir. '5'er 5'er' yanlış bir kullanımdır, doğrusu 'beşer beşer' olmalıdır. Sonuç: D şıkkı.

Kısaltmalara getirilen ekler, kısaltmanın son harfinin okunuşuna göre (büyük harfli kısaltmalarda) veya kelimenin okunuşuna göre (küçük harfli kısaltmalarda) getirilir. A şıkkında 'TÜBİTAK'ın' kelime gibi okunan büyük harfli kısaltmadır, ek doğrudur. B şıkkında 'kg'dan' (kilogramdan) küçük harfli kısaltmadır, kelimenin okunuşuna göre ek alır, doğrudur. C şıkkında 'TBMM'de' (Te Be Me Me'de) son harfin okunuşuna göre ek alır, doğrudur. D şıkkında 'cm'yi' (santimetreyi) küçük harflidir, kelimenin okunuşuna uyar, doğrudur. E şıkkında ise 'THY'na' (Te He Ye'ne olmalıdır). 'Türk Hava Yollarına' şeklinde açık okunuşa göre ek getirmek yanlıştır. Doğrusu 'THY'ye' olmalıdır. Sonuç: E şıkkı.

Cümleyi inceleyelim: 'Sanatçı' öznesinden sonra virgül (,) gelmelidir. 'toplumun kanayan yaralarına' ifadesinden sonra bu yaraların neler olduğunu açıklayacağı/örneklendireceği için iki nokta (:) veya açıklayıcı ifadelerin önüne konan virgül/kısa çizgi de olabilir ancak eş görevli kelimeler sıralandığı için daha uygun olanı inceleyelim. Eğer 'toplumun kanayan yaralarına' ifadesi cümlenin devamıysa ve örnekler sıralanacaksa: '...yaralarına: yoksulluğa...' şeklindedir. Ancak burada 'yaralarına' ile örnekler aynı dolaylı tümlecin açıklaıyıcısı (ara söz) olabilir. 'yaralarına, yoksulluğa, eşitsizliğe ve adaletsizliğe,' şeklinde eş görevli olarak ayrılırsa cümlenin akışı bozulur. 'Yoksulluğa, eşitsizliğe ve adaletsizliğe' ifadesi 'toplumun kanayan yaralarına' tamlamasının açıklayıcısıdır. Bu nedenle ara söz/ara cümle görevindedir ve başına/sonuna virgül veya kısa çizgi konmalıdır. Yani: Sanatçı (,) eserinde toplumun kanayan yaralarına (,) yoksulluğa, eşitsizliğe ve adaletsizliğe (,) dikkat çekmek istemiş (.) Kontrol edelim: Sanatçı, eserinde toplumun kanayan yaralarına, yoksulluğa, eşitsizliğe ve adaletsizliğe, dikkat çekmek istemiş. Ya da: Sanatçı (,) eserinde toplumun kanayan yaralarına (;) yoksulluğa, eşitsizliğe ve adaletsizliğe (-) ... Hayır. Açıklayıcı ifade kullanıldığında iki nokta (:) da tercih edilebilir, ancak cümlenin yüklemine ('dikkat çekmek istemiş') bağlanıyor. Eğer şıklarda (,) (,) (,) (.) varsa en doğrusu budur. Diğer seçenek: Sanatçı (,) eserinde toplumun kanayan yaralarına (-) yoksulluğa, eşitsizliğe ve adaletsizliğe (-) dikkat çekmek istemiş (.) (Bu da doğrudur). Şıkları kontrol edeceğiz. Şıklar: A) (,) (:) (,) (.) B) (,) (-) (-) (.) C) (;) (,) (,) (.) D) (,) (,) (,) (.) E) (,) (;) (,) (.) Eğer ara söz olarak alırsak kısa çizgi veya virgül çifti uygundur. Daha net bir kurgu yapalım: Sanatçı ( , ) eserinde toplumun kanayan yaralarına ( : ) yoksulluğa, eşitsizliğe ve adaletsizliğe ( ... ) dikkat çekmek istemiş ( . ) (Yanlış, cümle bitmiyor). En uygun noktalama, ara söz belirten B seçeneğidir: ( , ) ( - ) ( - ) ( . ) Böylece cümle: Sanatçı, eserinde toplumun kanayan yaralarına -yoksulluğa, eşitsizliğe ve adaletsizliğe- dikkat çekmek istemiş. Bu kullanım TDK kurallarına uygundur. Sonuç: B şıkkı.

Seçeneklerdeki sözcükleri inceleyelim. A) 'Gökdelen' kelimesi, ikinci kelimesi sıfat-fiil eki alan kalıplaşmış birleşik kelimelerdendir ve bitişik yazılır (Doğru). B) 'Köpekbalığı' kelimesi, ikinci kelimesi anlamını yitirmediği (balık olduğu) için kurala göre ayrı yazılmalıdır ('köpek balığı'). Bitişik yazılması yanlıştır. C) 'Biçerdöver' kelimesi, her iki kelimesi veya ikinci kelimesi geniş zaman eki alan birleşik kelimelerdendir, bitişik yazılır (Doğru). D) 'Ateşböceği' ayrı yazılmalıdır (böcektir). Şıklardaki kelime D'de 'Uğurböceği' ise o da ayrıdır. Ben bu kurguyu değiştireyim. D) 'Kuşburnu' bitki adıdır, anlam kayması vardır, bitişik yazılır (Doğru). E) 'Başbakan' kelimesi 'baş' sözcüğü ile kurulan sıfat tamlamasıdır, bitişik yazılır (Doğru). Yanlışlık B seçeneğinde ('köpekbalığı' -> 'köpek balığı') yapılmıştır. Sonuç: B şıkkı.

Üç noktanın kullanım alanları: 1. Tamamlanmamış (eksiltili) cümlelerin sonuna, 2. Benzer örneklerin devam edebileceğini göstermek için, 3. Söylenmek istenmeyen veya argo sözlerin yerine konur. Cümle eğer yargı bildiriyor ve tamamlanmışsa (yüklemi varsa) nokta (.) konulmalıdır. A şıkkında 'Karşımızda uçsuz bucaksız, yemyeşil bir ova...' yüklemi olmayan (eksiltili) bir cümledir, üç nokta konur. B şıkkında 'Manavdan neler almadık ki: elma, armut, muz...' örneklerin devam ettiği anlamındadır, üç nokta konur. C şıkkında 'O kadar yorulmuştum ki bir an önce eve gidip dinlenmek istedim' cümlesi tamamlanmış bir cümledir, yüklemi ('istedim') vardır. Sonuna nokta (.) konmalıdır. D şıkkında 'Köyün girişinde bizi karşılayan o tanıdık yüzler, samimi gülüşler...' eksiltili cümledir, üç nokta konur. E şıkkında 'Sana bu konuda hak veriyorum ama...' cümlenin devamının olduğu hissettirilerek kesilmiş, üç nokta konur. Sonuç: C şıkkı.

Tarihlerin yazımı kuralı: Belli bir tarihi (gün/yıl) bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar. Araya nokta, eğik çizgi konulabilir ancak ay adı yazıyla yazılmışsa araya noktalama işareti konmaz. A şıkkında '15 Mayıs 1919'da' belirli bir tarih olduğu için 'Mayıs' büyük yazılmıştır, doğrudur. B şıkkında '29/Ekim/1923' yazımı yanlıştır. Ay adı yazıyla yazıldığında araya eğik çizgi (/) veya nokta konulmaz. Doğrusu '29 Ekim 1923' olmalıdır. C şıkkında 'Sınavımız 12.06.2024 tarihinde yapılacak.' araya nokta konulması doğrudur. D şıkkında 'Her yıl haziran ayının ikinci haftası' belirli bir gün belirtmediği için 'haziran' küçük harfle başlamıştır, doğrudur. E şıkkında 'Okullar bu yıl Eylül'ün ikinci haftası açılacak.' Belirli bir tarih olmadığı halde büyük yazılmıştır ve kesme ile ayrılmıştır. Bu da yanlıştır. İki yanlış şık oldu. E şıkkını düzelterek 'Okullar bu yıl eylülün ikinci haftası açılacak.' yapalım. Sonuç: B şıkkı.

Soru eki olan 'mı/mi/mu/mü' her zaman ayrı yazılır. Kendinden önceki kelimenin son ünlüsüne bağlı olarak ünlü uyumlarına uyar. Kendinden sonra gelen ekler ise soru ekine bitişik yazılır. A şıkkında 'geldi mi' (Zaman/şart anlamında bağlaç görevi de görse soru eki ayrı yazılır) doğrudur. B şıkkında 'Güzel mi güzel' pekiştirme anlamındadır, ayrı yazılır, doğrudur. C şıkkında 'Sende mi Brütüs?' cümlesinde 'mi' soru ekidir ayrı yazılmış (ancak 'Sende' kelimesi bağlaç olan de olduğu için 'Sen de mi' olmalıydı. Burada 'de' yanlışı var. Soruyu sadece 'mi' üzerinden kurdum. Şıkkı düzelteyim: 'Sen de mi bizimle gelmek istiyorsun?'). D şıkkında 'Bakar mısınız?' (Soru ekinden sonra gelen şahıs eki bitişik yazılır) doğrudur. E şıkkında 'Bu akşam ki maçı izleyecek misin?' cümlesinde 'misin' doğru yazılmıştır ancak 'akşam ki' yanlıştır ('akşamki' olmalıdır). Soruyu doğrudan 'mi' yanlışını içerecek şekilde düzenliyorum: 'Bunca olanlardan sonra buralardan gitmeyipte napıcaksın?' -> çok yazım yanlışı var. Yeni E şıkkı: 'Kitaptaki soruların hepsini çözebildinmi?' burada 'mi' birleşik yazılmıştır, yanlıştır. Sonuç: E şıkkı.

Soru işareti, soru bildiren cümle veya sözlerin sonuna konur. Soru sözcüğü içerse bile cümlenin bütünü soru anlamı taşımıyorsa soru işareti konmaz. A şıkkında 'Ne zaman döneceğini henüz kimseye söylemedi.' cümlesinde 'ne zaman' geçse de cümle bir bildirim cümlesidir, soru anlamı yoktur. Nokta konur. B şıkkında 'Bana neden bu kadar kızgın olduğunu bir türlü anlayamıyorum.' cümle bildirim cümlesidir. Nokta konur. C şıkkında 'Bu kadar eşyayı tek başına nasıl taşıyacaksın, inan aklım almıyor.' cümle bildirim cümlesidir. Nokta konur. D şıkkında 'Akşam yemeği için dışarıya mı çıksak diye düşünüyorduk.' cümle bildirim cümlesidir. Nokta konur. E şıkkında 'Bunca uyarıya rağmen bu hatayı nasıl tekrar yaparsın' cümlesi sözde soru cümlesi de olsa bir soru anlamı (şaşkınlık/kızgınlık içeren) taşır ve soru sormaktadır. Sonuna soru işareti konmalıdır. Sonuç: E şıkkı.

Sözcüklerin doğru yazımlarını kontrol edelim. A) 'Klavuz' yanlıştır. Doğrusu 'Kılavuz' olmalıdır. B) 'Antreman' yanlıştır. Doğrusu 'Antrenman' olmalıdır. C) 'Şöför' yanlıştır. Doğrusu 'Şoför' olmalıdır. D) 'Dinozor' doğrudur. ('Dinazor' yanlıştır). E) 'Orjinal' yanlıştır. Doğrusu 'Orijinal' olmalıdır. Sonuç: D şıkkı.

Tırnak işareti, başka bir kimseden veya yazıdan olduğu gibi aktarılan sözleri, özel olarak vurgulanmak istenen sözleri ve eser adlarını belirtmek için kullanılır. Tırnak içindeki alıntının sonunda bulunan noktalama işareti tırnak içinde kalır. A şıkkında eser adı tırnak içine alınmıştır (Doğru). B şıkkında vurgulanmak istenen kelime ('empati') tırnak içine alınmıştır (Doğru). C şıkkında alıntı cümle tırnak içinde verilmiş ve noktalama işareti tırnak içinde kalmıştır (Doğru). D şıkkında "Şairin 'Güz Rüzgarları' adlı şiiri çok beğenildi." tırnak içinde eser adı kullanımı doğrudur. E şıkkında "Öğretmenimiz: 'Yarın herkes ödevini teslim etsin'. dedi." cümlesinde, alıntı cümlenin sonundaki nokta tırnağın dışında kalmıştır. Kurala göre nokta tırnağın içinde olmalı ve 'dedi' küçük harfle devam etmelidir. (Doğrusu: Öğretmenimiz: 'Yarın herkes ödevini teslim etsin.' dedi.) Sonuç: E şıkkı.

Yön adları (doğu, batı, kuzey, güney vb.), tek başlarına veya özel isimden sonra kullanıldıklarında küçük harfle; özel isimden önce kullanıldıklarında ise büyük harfle başlarlar. Düşünce, hayat tarzı vb. anlamlarda kullanıldığında da büyük harfle başlar. A şıkkında 'Kuzey Avrupa' özel isimden önce gelmiş, büyük yazılması doğrudur. B şıkkında 'Anadolu'nun doğusu' özel isimden sonra gelmiş, küçük yazılması doğrudur. C şıkkında 'Batı kültürü' (düşünce/yaşam tarzı anlamında) büyük harfle başlaması doğrudur. D şıkkında 'Güney Doğu Anadolu' birleşik yön adları bitişik yazılır. 'Güneydoğu Anadolu' olmalıdır. Ayrı yazılması yanlıştır. E şıkkında 'kuzeye doğru' yön bildiren tek başına kelime küçük yazılır, doğrudur. Sonuç: D şıkkı.