KPSS KPSS Ön Lisans Osmanlı Kültür ve Medeniyeti (Divan & Toprak) Testi #1

Nişancı, Osmanlı Devleti'nde Kalemiye sınıfının önemli bir temsilcisidir. Padişahın yazılarına tuğra çekmek, fethedilen arazileri tahrir defterlerine kaydetmek, dirlik topraklarının dağıtımını yapmak ve örfi hukukun kurallarını bilerek Divan'a bilgi vermek onun başlıca görevleridir. Sonuç: B şıkkı.

Kazasker (Kadıasker), Divan-ı Hümayun'da adalet ve eğitim işlerinden sorumlu olan İlmiye sınıfı üyesidir. Kadıların ve müderrislerin (öğretmenlerin) atamalarını, tayinlerini ve görevden alınmalarını sağlar. Divan'a yansıyan önemli davalara bakar. Sonuç: C şıkkı.

Mülkiyeti devlete ait olan miri toprakların, vergi gelirlerine göre ayrılarak devlet görevlilerine maaş veya hizmet karşılığı tahsis edilmesine genel olarak 'Dirlik' adı verilir. Dirlik toprakları da gelirlerine göre Has, Zeamet ve Tımar olmak üzere üçe ayrılır. Sonuç: D şıkkı.

Fatih Sultan Mehmet dönemine kadar Divan toplantılarına padişahlar başkanlık ederdi. Fatih'ten itibaren padişahlar Divan'a başkanlık etmeyi bırakmış, bu görevi sadrazamlara (Veziriazam) devretmişlerdir. Padişahlar toplantıları 'Kasr-ı Adl' denilen pencereden izlemeye başlamıştır. Bu durum sadrazamın otoritesini artırmıştır. Sonuç: C şıkkı.

Mukataa, geliri dirlik sahiplerine verilmeyip doğrudan devlet hazinesine giren topraklardır. Bu toprakların vergileri 'iltizam' sistemiyle toplanır ve devletin nakit ihtiyacının karşılanmasında önemli bir rol oynardı. Sonuç: E şıkkı.

Divan üyeleri Seyfiye (Askeri/İdari), İlmiye (Din/Hukuk/Eğitim) ve Kalemiye (Bürokrasi/Maliye) olmak üzere üç sınıfa ayrılır. Sadrazam ve Vezirler Seyfiye'dir. Kazasker ve Şeyhülislam İlmiye'dir. Defterdar, Nişancı ve Reisülküttap ise Kalemiye sınıfındandır. Sonuç: A şıkkı.

Vakıf toprakları, gelirleri hayır kurumlarına ve kamu hizmetlerine ayrılan topraklardır. Bu araziler alınıp satılamaz, miras bırakılamaz ve padişah tarafından müsadere edilemezdi. Böylece sosyal devlet anlayışı gelişmiş ve bayındırlık faaliyetleri yürütülmüştür. Sonuç: C şıkkı.

Şeyhülislam (Müfti), Divan'ın asli (oy veren) üyesi olmamakla birlikte, alınan kararların dine uygunluğunu denetleyen (fetva veren) en üst düzey İlmiye sınıfı yöneticisidir. Protokolde veziriazama (sadrazam) denktir. Sonuç: E şıkkı.

Tımar sistemi ile hazineden nakit para çıkmadan ordu (Cebelü) beslenir, taşrada güvenlik sağlanır ve tarımsal üretim denetim altına alınırdı. Ancak Tımar sisteminde vergi gelirleri doğrudan merkez hazinesine gitmez, tımarlı sipahiye bırakılırdı. Merkezi hazinedeki nakit parayı artıran sistem 'İltizam' usulü uygulanan 'Mukataa' topraklarıdır. Sonuç: B şıkkı.

Reisülküttap, Osmanlı'da Kalemiye sınıfına mensup katiplerin reisidir. Önceleri Nişancı'nın emrinde çalışırken, 17. yüzyıldan sonra Avrupa ile ilişkilerin (diplomasinin) yoğunlaşmasıyla Dışişleri Bakanı statüsüne yükselmiş ve Divan'ın asli üyelerinden biri olmuştur. Sonuç: C şıkkı.

Dirlik sisteminde en yüksek gelirli topraklar 'Has' arazileridir. Yıllık geliri 100.000 akçeden fazla olan bu topraklar üst düzey devlet adamlarına (padişah ve hanedan üyeleri, vezirler, beylerbeyleri) verilirdi. Zeamet orta düzey, Tımar ise daha düşük dereceli memur ve askerlere verilirdi. Sonuç: B şıkkı.

Osmanlı'da kale muhafızlarına ve tersane giderlerine ayrılan topraklara 'Ocaklık' denirdi. Yurtluk sınır boylarındaki akıncılara, Paşmaklık padişahın kadınlarına, Malikane ise devlete üstün hizmet gösterenlere (veya iltizamın ömür boyu verildiği kişilere) verilirdi. Sonuç: D şıkkı.

Saraydaki kadınların (padişahın annesi, kızları ve eşleri) masrafları için ayrılan miri arazilere 'Paşmaklık' adı verilirdi. Sonuç: A şıkkı.

Kaptan-ı Derya (Kaptan Paşa), Osmanlı donanmasının başkomutanıdır. Önceleri vezir rütbesinde olmadığı için Divan'ın asli üyesi değildi; ancak Kanuni Sultan Süleyman döneminde Barbaros Hayreddin Paşa'nın vezir rütbesiyle bu göreve atanmasından sonra Kaptan-ı Deryalar Divan'ın doğal üyesi haline gelmiştir. Sonuç: B şıkkı.

Devletin acil nakit para ihtiyacını karşılamak için merkeze uzak eyaletlerdeki mukataa topraklarının vergi gelirlerini ihaleyle ve peşin bedelle şahıslara sattığı sisteme 'İltizam' denir. Bu sistemi kazanan ve vergiyi toplayan kişiye ise 'Mültezim' adı verilirdi. Sonuç: E şıkkı.

Müsadere sistemi, Osmanlı padişahlarının merkezi otoriteyi korumak ve devlet memurlarının özel mülkiyet yoluyla aşırı güçlenip hanedana rakip bir soylu sınıfı (aristokrasi) oluşturmasını engellemek için onların mallarına el koyması usulüdür. II. Mahmut döneminde büyük ölçüde kaldırılmıştır. Sonuç: C şıkkı.

İltizam sistemi başlangıçta 1 ila 3 yıllığına verilirdi. Ancak mültezimlerin toprağı hor kullanıp halka baskı yapması ve devletin sıcak para krizine girmesi nedeniyle 1695'ten itibaren vergi toplama hakkının kişilere ömür boyu verildiği 'Malikane Sistemi'ne geçilmiştir. Sonuç: A şıkkı.

Elçilerin kabulü ve yeniçerilerin üç aylık ulufe maaşlarının dağıtımı sırasında devletin ihtişamını ve gücünü göstermek amacıyla düzenlenen görkemli Divan toplantısına 'Galebe Divanı' denirdi. İkindi Divanı sadrazam konağında eksik kalan işler için, Ayak Divanı ise olağanüstü durumlarda padişahın halkın veya askerin karşısına çıkarak ayakta dert dinlediği divandır. Sonuç: C şıkkı.

Osmanlı'da şahıslara ait mülk araziler ikiye ayrılır: Müslümanlara ait olanlara 'Öşri' toprak (öşür vergisi alınır), gayrimüslimlere ait olanlara ise 'Haraci' toprak (haraç vergisi alınır) denirdi. Has, Zeamet ve Tımar ise miri (devlet) arazilerdir. Sonuç: B şıkkı.

Klasik dönem Osmanlı kurumlarını kaldırarak yerine modern kurumlar inşa eden padişah II. Mahmut'tur. II. Mahmut, merkezi otoriteyi güçlendirmek amacıyla Divan-ı Hümayun'u kaldırmış ve yerine günümüzdeki bakanlıkların temeli olan Nazırlıklar (Heyet-i Vükela) sistemini kurmuştur. Sonuç: B şıkkı.