KPSS KPSS Ön Lisans İlk Türk Devletleri Kültür ve Medeniyeti Testi #1

İlk Türk devletlerinde Kurultay'a katılan boy beyleri, hatun ve diğer devlet ileri gelenlerine 'Toygun' adı verilirdi. Aygucı vezir (hükümet başkanı), Bitikçi yazıcı/katip, Tudun vergi memuru, Yargucı ise yargıçtır. Sonuç: B şıkkı.

Eski Türk toplumunun sosyal yapısı küçükten büyüğe doğru sırasıyla; Oğuş (Aile), Urug (Sülale / Aileler Birliği), Boy (Sülaleler Birliği / Bod), Budun (Millet / Boylar Birliği) ve İl/El (Devlet) şeklinde örgütlenmiştir. Sonuç: A şıkkı.

Ölen kişilerin şahsi ve değerli eşyalarıyla (silah, at, süs eşyası vb.) birlikte 'kurgan' adı verilen mezarlara gömülmesi, onların bu eşyaları ölümden sonraki yaşamda (ahirette) kullanacaklarına inanıldığının en kesin ve güçlü kanıtıdır. Yuğ törenleri cenaze merasimidir ancak tek başına ahiret inancını kanıtlamaz. Sonuç: B şıkkı.

Töre'nin değişmez dört temel ilkesi vardır: Könilik (Adalet), Uzluk (İyilik/Faydalılık), Tüzlük (Eşitlik) ve Kişilik (İnsanlık). Bu kavramlar arasında 'Tüzlük' eşitlik anlamına gelmektedir. Sonuç: C şıkkı.

II. Göktürk (Kutluk) Devleti döneminde Yollug Tigin tarafından yazılan Orhun Abideleri sırasıyla Vezir Tonyukuk (720), Kültigin (732) ve Bilge Kağan (735) adına dikilmiştir. I. Göktürk Devleti'nin kurucusu Bumin Kağan adına dikilmiş bir anıt yoktur. Sonuç: D şıkkı.

Kut kanı babadan oğula geçtiği için hanedanın tüm erkek üyeleri taht üzerinde hak iddia edebilmiştir. Bu durum 'ülke hanedanın ortak malıdır' anlayışını doğurmuş, sık sık taht kavgaları yaşanmasına ve Türk devletlerinin kısa sürede zayıflayarak parçalanmasına neden olmuştur. Sonuç: A şıkkı.

İlk Türk devletlerinde 'Tudun' vergi memuru (tahsildar) ve sivil vali olarak görev yapardı. Tutuk askeri vali, Yargucı yargıç, Bitikçi yazıcı/katip, Aygucı ise vezir (hükümet başkanı) anlamına gelir. Sonuç: A şıkkı.

İlk Türk devletlerinin dış politikası büyük oranda ticaret yollarına hakim olmak üzerine kuruluydu. Çin, Sasani ve Bizans ile yapılan ittifakların ve savaşların temel ekonomik nedeni, Asya ile Avrupa'yı birbirine bağlayan tarihi İpek Yolu'nun denetimini ele geçirmek ve bu yoldan ekonomik kazanç sağlamaktı. Sonuç: A şıkkı.

Mezarların etrafına dikilen ve ahirette dirilerek ölene hizmet edeceğine inanılan taş heykellere 'Balbal' (bengü taş) denirdi. Uçmağ cennet, Tamu cehennem, Ongun kutsal sayılan hayvan veya bitki, Yuğ ise cenaze törenidir. Sonuç: A şıkkı.

Ölümün ardından söylenen ağıtlara sözlü edebiyatta 'Sagu' (İslami dönemdeki karşılığı Mersiye, Divan-ı Lugat-it Türk'teki meşhur örneği Alper Tunga Sagusu) adı verilirdi. Sav atasözü, Koşuk şölenlerde söylenen coşkulu şiir, Destan ise milletlerin başından geçen büyük olayları anlatan uzun epik şiirlerdir. Sonuç: B şıkkı.

İkili teşkilat sisteminde Batı kanadını iç işlerinde serbest, dış işlerinde Doğu'daki asıl kağana bağlı olarak yöneten hanedan üyesine (genellikle kağanın kardeşi) 'Yabgu' unvanı verilirdi. Şad askeri vali, Tigin hanedan üyesi prens, Tarkan ordu komutanıdır. Sonuç: C şıkkı.

Türklerin gökyüzünü inceleyerek bir yılı 365 gün 5 saat olarak hesaplamaları ve yılları hayvan isimleriyle adlandırdıkları '12 Hayvanlı Türk Takvimi'ni oluşturmaları, onların astronomi ve matematik bilimlerinde ileri seviyede olduklarının en büyük kanıtıdır. Sonuç: B şıkkı.

Mete Han'ın tahta çıkış tarihi olan M.Ö. 209, aynı zamanda Türk Kara Kuvvetleri'nin kuruluşu kabul edilir. Askerlerin onlu, yüzlü, binli ve on binli (tümen) gruplara ayrıldığı bu hiyerarşik yapıya 'Onlu Sistem' denir ve günümüzde dünya ordularının geneli tarafından kullanılmaktadır. Sonuç: D şıkkı.

Eski Türk inancına göre iyi insanların ruhları öldükten sonra 'Uçmağ' (Cennet) adı verilen yere uçar, kötü insanların ruhları ise 'Tamu' (Cehennem) adı verilen yere giderdi. Sonuç: A şıkkı.

İlk Türk devletlerinde hükümete 'Ayukı' denirdi. Hükümetin başında ise Aygucı veya Üge denilen vezirler (hükümet başkanı) bulunurdu. Toy (Kurultay/Kengeş) meclistir, Buyruk ise bakandır. Sonuç: B şıkkı.

Kendi adına madeni para bastıran ilk Türk hükümdarı Türgiş Devleti'nin lideri Baga Tarkan'dır. Bu durum Türgişlerin ekonomide ve yerleşik hayatta ileri bir düzeye ulaştıklarının göstergesidir. Sonuç: C şıkkı.

Oğuz Kağan Destanı Asya Hunlarına, Ergenekon Destanı Göktürklere, Türeyiş ve Göç destanları Uygurlara, Manas Destanı ise Kırgızlara aittir. Ancak 'Şu Destanı' ve 'Alper Tunga Destanı' Hazarlara değil, İskitlere (Sakalara) aittir. Sonuç: E şıkkı.

İslamiyet öncesi Türklerde Otağ (Hakan çadırı), Nevbet (Davul), Tuğ (Sancak/Bayrak), Kotuz (Sorguç), Yay, Kur (Kemer) ve Kama gibi bağımsızlık sembolleri kullanılırdı. Ancak 'Hutbe okutmak' İslami döneme ait bir hükümdarlık sembolüdür ve İslamiyet öncesinde kesinlikle görülmez. Sonuç: D şıkkı.

Maniheizm dini et yemeyi ve savaşmayı yasakladığı için Uygurların savaşçı özellikleri zayıflamış, tarıma yönelmişler ve yerleşik hayata geçmişlerdir. Yerleşik hayatın etkisiyle tapınak (stupa) ve ev mimarisi ile fresk (duvar resmi) sanatı gelişmiştir. Ancak coğrafi konumları gereği (Orta Asya'nın içleri) 'deniz ticaretine' yönelmeleri söz konusu olamaz. Sonuç: E şıkkı.

İlk Türk devletlerinde hukuki davalara bakan ve başkanlığını bizzat kağanın yaptığı yüksek mahkemeye 'Yargu' denirdi. Bu mahkeme genellikle devlete isyan gibi ağır siyasi suçları yargılardı. Yargucı ise bu mahkemelerdeki yargıçlara verilen isimdir. Sonuç: A şıkkı.