KPSS KPSS Ortaöğretim (Lise) Türkiye'de İklim ve Bitki Örtüsü Testi #2

İzlanda Dinamik Alçak Basıncı, kış aylarında Türkiye'yi etkilediğinde okyanusal nemi taşıyarak havanın ılık ve bol yağışlı geçmesini sağlar. Sibirya Termik Yüksek Basıncı aşırı soğuk ve ayaz getirir. Asor Dinamik Yüksek Basıncı yaz kuraklığını belirler. Basra Termik Alçak Basıncı ise yaz aylarında güneydoğudan aşırı sıcak ve kuru hava taşır. Sonuç: A şıkkıdır.

Güneydoğudan esen Samyeli (Keşişleme), çöl bölgelerinden geldiği için çok sıcak ve kurudur. Güneydoğu Anadolu'da şiddetli kuraklığa ve buharlaşmaya neden olur. Lodos güneybatıdan nemli ve ılık eser. Poyraz kuzeydoğudan soğuk eser. Karayel kuzeybatıdan soğuk ve kar getirir. Etezyen ise Ege'de yazın kuzeyden eser. Sonuç: D şıkkıdır.

Ege Denizi ve kıyılarında yaz aylarında kuzey ve kuzeybatı yönlerinden düzenli olarak esen kuru ve serinletici rüzgâra 'Etezyen' adı verilir. Fön rüzgârı dağları aşarak ısınan havadır. Lodos güneybatıdan, Bora Hırvatistan kıyılarından, Sirokko ise Kuzey Afrika'dan İtalya'ya esen rüzgârlardır. Sonuç: B şıkkıdır.

Mutlak nem hem yüksek sıcaklık hem de geniş su yüzeyi gerektirir. Yaz aylarında Akdeniz kıyılarında (Antalya, Mersin, Adana kıyı kuşağı) deniz suyu sıcaklığı ve hava sıcaklığı çok yüksek olduğundan buharlaşan su buharı miktarı (mutlak nem) Türkiye'nin en yüksek değerine ulaşır. Karadeniz'de bağıl nem yüksek olsa da sıcaklık Akdeniz kadar yüksek olmadığından mutlak nem yazın daha azdır. Güneydoğu'da ise sıcaklık çok yüksek olmasına rağmen su kütlesi yetersizdir. Sonuç: C şıkkıdır.

Rize ve Trabzon (Doğu Karadeniz Dağları), Muğla-Menteşe Yöresi (Menteşe Dağları) ve İskenderun çevresinde (Nur Dağları) denizden gelen nemli hava dağ yamaçlarına çarparak bol miktarda orografik yağış bırakır. Şanlıurfa ise düz bir plato ve ova sahasıdır; deniz kıyısında bulunmadığı ve orografik bir dağ engeli olmadığı için yamaç yağışları görülmez. Sonuç: E şıkkıdır.

Isınan havanın hafifleyip dikey doğrultuda yükselmesiyle soğuyup yoğunlaşması sonucu oluşan yağışlara 'Konveksiyonel (Yükselim) yağışlar' adı verilir. İç Anadolu'da ilkbaharda görülen kırkikindi yağışları konveksiyonel kökenlidir. Sonuç: B şıkkıdır.

Türkiye'de kış sıcaklıklarının en yüksek olduğu, kar yağışı ve don olaylarının en nadir görüldüğü yer Akdeniz kıyı kuşağıdır (Antalya, Mersin, Adana ve Hatay kıyıları). Bu durum seraların ısıtma masraflarını en aza indirerek seracılığın burada yoğunlaşmasını sağlamıştır. Sonuç: C şıkkıdır.

Bir bölgede ormanların deniz seviyesinden itibaren başlayabilmesi için kıyı kuşağında kurak dönemin bulunmaması ve yıl boyunca bol nem ile yağışın olması gerekir. Karadeniz kıyılarında her mevsimin yağışlı ve bağıl nemin yüksek olması, ağaçların doğrudan deniz kıyısından itibaren yetişmesini sağlamıştır. Sonuç: A şıkkıdır.

Karadeniz kıyılarındaki gür ormanların tahrip edildiği alanlarda oluşan yalancı maki topluluklarına 'Psödomaki' denir. Gerçek maki Akdeniz iklimine özgüdür ve kışın yaprak dökmez. Garig maki tahribiyle oluşur. Antropojen bozkır ise iç bölgelerdeki orman tahribiyle meydana gelir. Sonuç: B şıkkıdır.

Kalkerli araziler üzerinde Akdeniz iklim şartlarında oluşan kırmızı renkli topraklara 'Terra Rossa' denir. Çernezyom sert karasal iklimde çayırlar altında, Podzol soğuk-nemli iğne yapraklı ormanlarda, Vertisol eski göl tabanlarındaki killi arazilerde, Moren ise buzulların taşıdığı malzemelerde oluşur. Sonuç: C şıkkıdır.

İnsan müdahalesi ve tahribatı sonucunda ormanların yerine geçen ikincil bozkır alanlarına 'Antropojen bozkır' adı verilir. İç Anadolu ve Ergene'de yerleşim tarihinin çok eskilere dayanması sebebiyle geniş alanlar antropojen bozkıra dönüşmüştür. Sonuç: D şıkkıdır.

İç Anadolu'daki ılıman karasal iklimde en fazla yağış ilkbaharda düşer ve yazlar şiddetli kuraktır. Erzurum-Kars sert karasal ikliminde ise yıllık yağışın önemli bir bölümü yaz başlarında konveksiyonel olarak düşer ve yaz kuraklığı belirgin değildir. Bu durum gür çayırların yetişmesini sağlar. Sonuç: B şıkkıdır.

Maki örtüsünün tahrip edilmesiyle oluşan kısa boylu ve cılız çalı topluluklarına 'Garig' (Frigana) adı verilir. Psödomaki Karadeniz'de, Bozkır iç kesimlerde, Alpin çayır ise yüksek dağlarda görülür. Sonuç: C şıkkıdır.

Sarıçam, soğuğa en dayanıklı çam türüdür. Erzurum, Kars (Sarıkamış) ve Ardahan platolarının yüksek dağ yamaçlarında 2000 metrenin üzerinde ormanlar oluşturur. Kızılçam sıcağı sever ve Akdeniz'dedir. Fıstıkçamı Ege ve Akdeniz kıyılarında, Sedir Toroslar'da yetişir. Kayın ise geniş yapraklı nemcil bir ağaçtır. Sonuç: B şıkkıdır.

Muğla-Köyceğiz çevresindeki Sığla (Günlük) ağacı III. Jeolojik Zaman'dan kalma bir relikt bitkidir. Amanos Dağları'ndaki kayın ormanları, Karadeniz vadilerindeki zeytinlikler ve Kazdağı göknarı iklim değişimlerinden kalmış relikt türlerdir. Geven ise İç ve Doğu Anadolu'daki kurak karasal iklimin genel ve baskın otsu bozkır türüdür, relikt bir sığınak bitkisi değildir. Sonuç: D şıkkıdır.

Güneydoğu Anadolu Bölgesi, enlemin etkisi ve yaz aylarında Asor ile Basra basınçlarının yarattığı açık ve bulutsuz gökyüzü sebebiyle Türkiye'de yıllık güneşlenme süresinin en fazla olduğu bölgedir (yılda 3000 saati aşar). Doğu Karadeniz ise her mevsim yağışlı ve bulutluluk oranı çok yüksek olduğu için güneşlenme süresinin en az olduğu sahadır (yılda yaklaşık 1700 saat). Sonuç: A şıkkıdır.

Rize gerisinde aniden yükselen Kaçkar Dağları'nı aşarak vadi boyunca kıyıya doğru alçalan hava kütleleri fön etkisi kazanarak ısınır. Ayrıca yüksek dağlar kuzeyden gelen soğuk hava dalgalarını kırarak kıyıda bir kış ılıklığı koridoru oluşturur. Bu fön karakterli sıcak hava mandalina ve portakalın yetişmesine olanak tanır. Sonuç: C şıkkıdır.

Türkiye'de kurak mevsimi bulunmayan, her mevsimi yağışlı ve dolayısıyla yağış rejimi düzenli olan tek iklim Karadeniz İklimi'dir. Bu iklimin doğal bitki örtüsü zengin, gür ve karışık ormanlardır. Akdeniz ve karasal iklimlerde belirgin bir yaz kuraklığı olduğundan yağış rejimleri düzensizdir. Sonuç: D şıkkıdır.

Ege Bölgesi'nde dağlar (horstlar) kıyı çizgisine dik uzandığı için aralarındaki graben vadileri denizden gelen nemli havanın iç kesimlere kadar rahatça sokulmasını sağlar. Karadeniz ve Akdeniz'de ise sıradağlar kıyıya paralel ve yüksek bir duvar gibi uzandığı için deniz etkisinin iç kısımlara geçmesini tamamen engeller. Sonuç: A şıkkıdır.

Orman üst sınırını sıcaklık belirler. Doğu Anadolu Bölgesi'nde şiddetli karasallık ve geniş dağ kütlelerinin yaz mevsiminde yoğun güneş radyasyonu ile aşırı ısınması sayesinde ağaçlar 2700-2800 metreye kadar yetişebilmektedir. Nemli ve bulutlu Karadeniz'de ise orman üst sınırı daha alçakta (2000-2200 m) sona erer. Sonuç: E şıkkıdır.