KPSS KPSS Ortaöğretim (Lise) Türkiye'nin Yer Şekilleri, Dağlar ve Platolar Testi #2

Toros Dağları kuşağında yer alan Bey, Bolkar, Geyik ve Aladağlar kıvrılma sonucu oluşmuş kıvrım dağlarıdır. Hatay civarında yer alan Nur (Amanos) Dağları ise graben sahası olan Amik Ovası'nın kenarında faylanma ile yükselmiş bir horst kütlesidir. Sonuç: D şıkkıdır.

Volkanik dağların belirli bir hat boyunca art arda sıralanması, yer kabuğundaki zayıf direnç hatlarını oluşturan fay hatları ile doğrudan ilişkilidir. Magma, yer kabuğunun kırık olduğu bu fay hattını takip ederek yüzeye çıkmış ve dağları aynı hat üzerinde oluşturmuştur. Sonuç: B şıkkıdır.

Kaçkar (3932 m), Cilo (4135 m), Erciyes (3917 m) ve Bolkar (3524 m) dağları buzul aşınım ve birikim şekillerinin net olarak görüldüğü yüksek dağlardır. Marmara Bölgesi'ndeki Yıldız (Istranca) Dağları ise yaklaşık 1031 metre yükseltiye sahip olup hiçbir dönemde kalıcı kar ve buzul sınırına ulaşamamıştır. Sonuç: E şıkkıdır.

Teke ve Taşeli platoları verimli tarım arazilerine sahip değildir; aksine karstik erimeler nedeniyle taşlık, kayalık ve engebeli bir yapıya sahiptir. Suyun tabana sızması yüzünden kurak bir yüzeye sahip olan bu platolar Türkiye'nin nüfus yoğunluğu en seyrek alanları arasındadır. Sonuç: E şıkkıdır.

Erzurum-Kars ve Ardahan platoları yaklaşık 1800-2000 metre yükseltide yer alır; kışlar çok sert ve uzun, yazlar ise kısa ve serin geçer. Don olaylarının ve kar örtüsünün uzun sürdüğü bu platolarda kış ılıklığı isteyen zeytin veya yüksek sıcaklık isteyen pamuk tarımı kesinlikle yapılamaz. Sonuç: E şıkkıdır.

Çatalca-Kocaeli Platosu yaklaşık 100-200 metre ortalama yükseltisiyle Türkiye'nin yükseltisi en az olan platosudur. Düz ve ulaşıma elverişli yapısı, boğazlara komşu olması sayesinde Türkiye'nin sanayi, ticaret ve nüfus yoğunluğunun en yüksek olduğu sahadır. Sonuç: A şıkkıdır.

Haymana, Cihanbeyli, Bozok, Obruk ve Uzunyayla platoları İç Anadolu Bölgesi'nde yer alan yatay duruşlu (tabaka düzlüğü) platolarıdır. Taşeli Platosu ise Akdeniz Bölgesi'nde yer alan karstik kökenli bir platodur. Sonuç: E şıkkıdır.

Dağların denize dik uzandığı kıyılarda kıyı sığdır, kıta sahanlığı geniştir ve dalgalar enerjisini kıyıya varmadan kaybeder. Bu nedenle falezler (yalıyarlar) Ege kıyılarında oldukça azdır. Falezler, dağların kıyıya paralel ve dik bir şekilde hemen denizden başladığı Karadeniz ve Akdeniz kıyılarında yaygındır. Sonuç: D şıkkıdır.

Antalya'yı Göller Yöresi'ne bağlayan geçit Çubuk Geçidi'dir. Gülek Geçidi Adana'yı İç Anadolu'ya, Sertavul Geçidi Mersin/Silifke'yi Karaman ve Konya'ya, Belen Geçidi ise İskenderun'u Hatay/Amik Ovası'na bağlar. Zigana ise Karadeniz'dedir. Sonuç: C şıkkıdır.

Doğu Karadeniz Dağları üzerinde yer alan ve Trabzon'u Gümüşhane-Bayburt üzerinden Erzurum'a ve İran transit ticaret yoluna bağlayan geçit Zigana (Kalkanlı) Geçidi'dir. Ilgaz ve Ecevit geçitleri Batı Karadeniz'de, Çubuk Akdeniz'de yer alır. Sonuç: A şıkkıdır.

Elmalı, Tefenni, Acıpayam ve Kestel ovaları Göller Yöresi ve Toroslar kuşağında yer alan tipik karstik polye ovalarıdır (TAKKEM kodlaması). Çukurova ise Seyhan ve Ceyhan nehirlerinin taşıdığı alüvyonları denize döküldüğü yerde biriktirmesiyle oluşmuş bir delta ovasıdır. Sonuç: C şıkkıdır.

Falez (yalıyar), kıyının çok derin olduğu ve dalga aşındırmasının çok güçlü olduğu yerlerde meydana gelir. Bir yerde falez oluşumu yaygınsa orası birikime uygun değildir. Delta oluşumu için kıyının sığ olması, kıta sahanlığının geniş olması ve falez oluşumunun bulunmaması gerekir. Sonuç: E şıkkıdır.

Marmara Denizi güneyindeki Kapıdağ Yarımadası (Balıkesir) ile Karadeniz'deki Sinop İnceburun Yarımadası, daha önce adayken kıyı kordonlarının birikmesiyle karaya bağlanmış Türkiye'deki en tipik iki tombolo örneğidir. Sonuç: B şıkkıdır.

Ege Bölgesi'nde yer alan Manisa-Kula yöresi, IV. Jeolojik Zaman'da oluşmuş Türkiye'nin en genç volkan sahasıdır. 'Yanık Ülke' (Katakekaumene) olarak da bilinen bu alan, Türkiye'nin ilk ve tek UNESCO tescilli Küresel Jeoparkıdır. Sonuç: B şıkkıdır.

Peribacalarının oluşumunda vadileri yaran ve tüfleri aşındıran birincil dış kuvvet akarsular ve sel sularıdır. Rüzgârlar ise aşınan malzemeyi süpüren ve yüzey şekillendirmesinde dolaylı (ikincil) etkiye sahip bir kuvvettir. Vadileri derinleştiren temel etken rüzgâr değildir. Sonuç: D şıkkıdır.

Doğu ve Batı Karadeniz kıyıları ile Antalya ve Teke Yarımadası kıyılarında dağlar kıyıdan hemen başlar ve deniz aniden derinleşir; bu nedenle buralarda falezler çok yaygındır. Çukurova ise akarsuların alüvyon biriktirdiği dev bir delta ovasıdır; kıyı son derece sığ olduğundan dalgalar kıyıya ulaşmadan enerjisini kaybeder ve falez oluşamaz. Sonuç: D şıkkıdır.

Köprülü Kanyon (Antalya), Ihlara Vadisi (Aksaray), Valla Kanyonu (Kastamonu) ve Göksu Kanyonu (Mersin) Türkiye'nin ünlü kanyon vadileridir. Çarşamba Ovası ise Orta Karadeniz'de Yeşilırmak'ın taşıdığı alüvyonlarla oluşmuş bir delta ovasıdır; vadi biçiminde bir kanyon değildir. Sonuç: E şıkkıdır.

Marmara Bölgesi'nde yer alan Büyükçekmece, Küçükçekmece ve Terkos (Durusu) gölleri birer kıyı set gölüdür (lagün). Nemrut krater gölü, Beyşehir tektonik-karstik göl, Çıldır lav seti gölü, Abant ise heyelan set gölüdür. Sonuç: A şıkkıdır.

Rüzgârın aşındırma ve biriktirme yapabilmesi için yer şekillerinin açık, toprağın gevşek taneli, iklimin kurak ya da yarı kurak ve bitki örtüsünün cılız (bozkır) olması gerekir. İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bu özelliklere sahip olduğu için rüzgâr faaliyetleri en fazladır. Sonuç: C şıkkıdır.

Karacadağ'dan püsküren bazaltik karakterli lavlar silis oranı düşük, akışkanlığı ise çok yüksek lavlardır. Bu akıcı lavlar bacanın etrafında hemen katılaşmak yerine onlarca kilometre uzaklara yayılmış ve dik bir volkan konisi yerine basık, geniş bir kalkan volkan oluşturmuştur. Sonuç: A şıkkıdır.