TUS TUS Temel Tıp Bilimleri Ekosistem ve Çevre Sorunları Testi #2

İçme sularında dışkı (fekal) kirlenmesinin en güvenilir ve standart indikatörü Escherichia coli'dir. Termotoleran (fekal) koliform grubunda yer alır ve 44,5 derecede laktozdan gaz ve asit oluşturabilmesiyle çevresel non-fekal koliformlardan ayrılır. Doğru cevap A şıkkıdır.

Legionella pneumophila, su sistemlerinde serbest amiplerin (Acanthamoeba, Hartmannella) vakuolleri içinde endosimbiyont/fakültatif intraselüler olarak çoğalır. Biyofilm tabakası içinde klorlamaya direnç kazanır ve soğutma kulelerinden yayılan aerosollerin inhalasyonuyla Lejyoner hastalığına yol açar. Doğru cevap C şıkkıdır.

Mikrosistinler (Microcystin), ötrofik tatlı sularda mavi-yeşil alglerin (siyanobakteriler) ürettiği siklik heptapeptit yapıda güçlü hepatotoksinlerdir. Hepatositlerde protein fosfataz 1 ve 2A enzimlerini inhibe ederek hücre iskeletini bozar, masif karaciğer nekrozu ve intrahepatik kanamalara neden olur. Doğru cevap B şıkkıdır.

Clostridium tetani, toprakta spor formunda uzun yıllar canlı kalan zorunlu anaerop bir basildir. Toprakla kirlenmiş yaralarda vejetatif hale geçerek tetanospazmin toksini üretir. Toksin retrograd aksonal taşınmayla medulla spinalise ulaşır ve glisin/GABA salınımını engelleyerek spastik felce (tetanoz) yol açar. Doğru cevap D şıkkıdır.

Alcanivorax borkumensis, petrol kirliliği olan deniz ortamlarında hızla çoğalan ve petrol hidrokarbonlarını (özellikle doymuş alkanları) karbon ve enerji kaynağı olarak kullanan özelleşmiş bir 'hidrokarbonoklastik' bakteridir. Biyoremediasyon uygulamalarında temel mikrobiyal ajan olarak görev alır. Doğru cevap A şıkkıdır.

Cryptosporidium parvum (ve C. hominis), dış ortamda dört adet sporozoit içeren kalın duvarlı oosistleri ile bulunur. Standart konsantrasyondaki klorlamaya dirençlidir. Su arıtma tesislerinde filtrasyon bariyerini aştığında büyük çaptaki toplumsal su kaynaklı ishal salgınlarının başlıca etkenidir. Doğru cevap B şıkkıdır.

Saksitoksin (Saxitoxin), dinoflagellatlar (Alexandrium, Gymnodinium) tarafından üretilen ve kontamine çift kabuklu deniz yumuşakçalarında biriken güçlü bir nörotoksindir. Nöronal voltaj kapılı sodyum kanallarını bloke ederek parestezi, ataksi ve solunum felcine (Paralytic Shellfish Poisoning / PSP) yol açar. Doğru cevap E şıkkıdır.

Aflatoksin B1, Aspergillus flavus ve A. parasiticus küfleri tarafından nemli depolanan tarım ürünlerinde üretilir. Karaciğerde CYP3A4 ile reaktif epoksit metabolitine dönüşür. p53 tümör baskılayıcı geninin 249. kodonunda spesifik G->T transversiyon mutasyonu oluşturarak hepatoselüler karsinom riskini belirgin şekilde artırır. Doğru cevap C şıkkıdır.

Aedes aegypti ve Aedes albopictus (Asya kaplan sivrisineği), küresel ısınma ve kentleşmeyle coğrafi yayılım alanını hızla genişleten gündüz aktif sivrisineklerdir. Dang, Zika, Chikungunya ve Sarı humma virüslerinin başlıca bulaştırıcısıdır. Anopheles sıtmayı, Culex ise Batı Nil virüsünü taşır. Doğru cevap A şıkkıdır.

Coccidioides immitis (ve C. posadasii), Kuzey ve Güney Amerika'nın kurak çöl bölgelerinde (Sonoran çölü) toprakta yaşar. Rüzgar ve inşaat kazılarıyla havaya karışan artrokonidyumların solunmasıyla 'vadi humması' (San Joaquin Valley Fever) yapar; akciğer dokusunda endosporlarla dolu kalın duvarlı 'sferül' (spherule) formuna dönüşür. Doğru cevap D şıkkıdır.

Vibrio cholerae, kirli sulardan fekal-oral yolla bulaşan virgül şeklinde Gram-negatif basildir. Polar tek kamçısıyla 'kayan yıldız' benzeri çok hareketlidir. Toksini ile enterositlerde cAMP'yi artırarak lümene masif su ve elektrolit sekresyonuna (pirinç suyu dışkı) ve hipovolemik şoka yol açar. Doğru cevap B şıkkıdır.

Acinetobacter baumannii, hastane çevre yüzeylerinde ve tıbbi cihazlarda kuruluğa olağanüstü dayanıklılık göstererek aylarca kolonize kalabilen non-fermentatif bir bakteridir. Biyofilm oluşturma yeteneği ve taşıdığı direnç genleri ile günümüzde en korkulan nozokomiyal salgın etkenlerindendir. Doğru cevap A şıkkıdır.

Cryptococcus neoformans, özellikle güvercin dışkısıyla zenginleşmiş çevre topraklarında bolca bulunur. Toprakta dış ortamda küçük kapsülsüz formdayken alveollere solunur; dokuda kalın glukuronoksilomannan kapsülünü oluşturarak fagositozdan kaçar ve immünsüprese bireylerde subakut menenjit tablosu geliştirir. Doğru cevap E şıkkıdır.

Sucul dip tortularındaki anaerop sülfat indirgeyici bakteriler (Desulfovibrio), inorganik cıvayı kobalamin bağımlı metilasyonla 'Metilcıva'ya (CH3Hg+) dönüştürür. Lipofilik olan metilcıva balıklarda biyobirikime uğrar; kontamine balıkları tüketen insanlarda santral sinir sistemi hasarı ve körlükle karakterize Minamata hastalığına yol açar. Doğru cevap C şıkkıdır.

Coxiella burnetii, Q ateşinin etkenidir. Zorunlu hücre içi bir bakteri olmasına rağmen dış ortamda spor benzeri son derece dirençli küçük hücre varyantı (small cell variant / SCV) formuna geçer. Enfekte hayvanların doğum materyalleriyle toprağa ve toza karışır; kilometrelerce uzaktan rüzgar aerosolleriyle bulaşabilir. Doğru cevap B şıkkıdır.

Aspergillus fumigatus, çürüyen bitkisel atıklarda, toprakta ve inşaat tozlarında bolca bulunan termotoleran (37-45 derecede rahat üreyen) bir küftür. Hastane tadilatlarında havaya yayılan küçük konidyumları (2-3 mikrometre) alveollere ulaşarak nötropenik hastalarda anjiyoinvaziv aspergilloza neden olur. Doğru cevap A şıkkıdır.

Borrelia burgdorferi, Lyme hastalığının etkeni olan mikroaerofil bir spirokettir. Ormanlık ekosistemlerde Ixodes keneleri (I. scapularis, I. ricinus) aracılığıyla kemirgenler ile geyikler arasında taşınır ve kene ısırmasıyla insana bulaşarak kene ısırık yerinde hedef tahtası benzeri eritema kronikum migrans lezyonu oluşturur. Doğru cevap D şıkkıdır.

Geobacillus stearothermophilus (eski adı Bacillus stearothermophilus), yüksek sıcaklığa olağanüstü dayanıklı endosporlara sahip termofilik bir bakteridir. Bu nedenle otoklavların (nemli doymuş buhar sterilizatörlerinin) etkinliğini denetlemede uluslararası standart biyolojik indikatör olarak kullanılır. Kuru ısı ve etilen oksit için ise Bacillus atrophaeus kullanılır. Doğru cevap B şıkkıdır.

Leptospira interrogans, kemirgen idrarıyla kontamine olmuş sularda ve ıslak toprakta haftalarca canlı kalabilen çengelli uçlu ince bir spirokettir. Sel felaketleri veya tatlı su aktiviteleri sonrasında hasarlı ciltten girer; vaskülit, hepatik nekroz ve renal yetmezlikle seyreden ağır Weil sendromuna neden olur. Doğru cevap C şıkkıdır.

Bacillus thuringiensis, sporlanma evresinde kristal yapıda protein yapılı delta-endotoksinler (Bt toksinleri / Cry toksinleri) üreten bir toprak bakterisidir. Böcek larvaları tarafından yutulduğunda bağırsak alkali ortamında aktifleşip epitel hücre membranında porlar açarak larvaları öldürür; kimyasal pestisitlere alternatif güvenli biyolojik mücadele ajanıdır. Doğru cevap A şıkkıdır.