TUS TUS Temel Tıp Bilimleri Hücre Bölünmeleri (Mitoz & Mayoz) Testi #3

Vinkristin ve vinblastin gibi vinka alkaloidleri, tübülin dimerlerine bağlanarak mikrotübüllerin polimerizasyonunu engeller. Bu durum mitoz iğ ipliklerinin oluşamamasına ve hücrelerin mitoz (M) fazında, özellikle metafaz evresinde takılı kalmasına (mitotik arrest) yol açar. Doğru cevap E şıkkıdır.

IL-2 gibi mitojenik sinyaller T lenfositte G1 fazı ilerlemesini tetikler. Bu süreçte öncelikle Siklin D eksprese edilerek CDK4 ve CDK6 ile kompleks oluşturur. Bu kompleks retinoblastoma (Rb) proteinini kısmen fosforilleyerek E2F transkripsiyon faktörünün serbest kalmasını ve hücrenin G1'den S fazına geçişini başlatır. Doğru cevap A şıkkıdır.

Profaz I alt evreleri şöyledir: - Leptoten: Kromatin ipliklerin yoğunlaşmaya başlaması. - Zigoten: Homolog kromozomların yan yana gelmesi (sinapsis başlangıcı). - Pakiten: Sinaptonemal kompleksin tam kurulduğu ve krossing-over'ın (rekombinasyon) gerçekleştiği evre. - Diploten: Sinaptonemal kompleksin çözüldüğü, kiyazmaların görünür hale geldiği evre. - Diyakinez: Homologların iyice ayrıldığı, çekirdek zarının eridiği evre. Doğru cevap C şıkkıdır.

Germinal merkezin karanlık zonunda hızla mitozla çoğalan B lenfoblastlarına 'sentroblast' denir. Sentroblastlar çok yüksek mitotik indekse sahiptir ve bu evrede AID enzimi aracılığıyla somatik hipermutasyon geçirirler. Daha sonra açık zona (light zone) geçerek 'sentrosit' adını alırlar ve antijene afinite seleksiyonuna tabi tutulurlar. Doğru cevap B şıkkıdır.

Şizogoni (merogoni), apikompleksa grubu protozoonlarda (Plasmodium, Toxoplasma) görülen bir multipl fisyon (çoklu mitoz) şeklidir. Trofozoit önce çekirdeğini art arda mitozla böler (şizont oluşur), ardından sitoplazma her çekirdeğin etrafında eş zamanlı bölünerek tek seferde onlarca merozoit meydana gelir. Gametogoni ve sporogoni ise eşeyli döngüye aittir. Doğru cevap D şıkkıdır.

p53 proteini 'genomun koruyucusu' olarak bilinir. DNA hasarı olduğunda ATM kinaz p53'ü fosforiller, p53 birikerek bir transkripsiyon faktörü olarak p21 (CIP1/WAF1) proteininin sentezini artırır. p21 ise Siklin E-CDK2 ve Siklin D-CDK4 komplekslerini inhibe ederek hücreyi G1 fazında tutar ve DNA onarımına olanak sağlar. Doğru cevap A şıkkıdır.

Mitozda metafazdan anafaza geçişte Anafaz Teşvik Edici Kompleks (APC/C), sekürin proteinini ubikitilleyerek parçalar. Sekürinin baskısından kurtulan serbest 'separaz' enzimi aktifleşir ve kardeş kromatitleri bir arada tutan kohezin protein kompleksini keser; böylece kromatitler anafazda kutuplara çekilir. Doğru cevap B şıkkıdır.

Trizomi 21 (Down Sendromu), vakaların yaklaşık %95'inde maternal mayoz I bölünmesindeki nondisjunction (kromozomların ayrılamaması) nedeniyle 21. kromozomun fazlalığından kaynaklanır. Down sendromlu hastalarda doğal ve edinsel bağışıklık fonksiyonları zayıftır; timus hipoplazisi, T hücre lenfopenisi ve erken lösemi gelişimi riski yüksektir. Doğru cevap C şıkkıdır.

Dişi germ hücrelerinde primer oositler fetal dönemde mayoz I'e başlar ve profaz I'in 'diploten' evresinde (diktiyoten evresi olarak da bilinir) bölünmeyi durdurur. Bu duraklama ergenlikte LH piki ile oosit ovüle olana kadar devam eder. Ovülasyondan sonra mayoz I tamamlanır ve metafaz II'de sperm döllenmesine kadar tekrar bekler. Doğru cevap D şıkkıdır.

Fitohemaglütinin (PHA) ve Konkanavalin A (ConA), T lenfositleri spesifik antijenden bağımsız olarak poliklonal aktive eden güçlü mitojenlerdir. Lenfosit proliferasyon testlerinde T hücrelerinin mitoz yanıtını ölçmekte kullanılır. Lipopolisakkarit (LPS) ve EBV ise B hücre mitojenidir. Doğru cevap A şıkkıdır.

Ovüle olan sekonder oosit mayoz I'i tamamlamış, mayoz II'ye başlamış durumdadır. Ancak bölünme 'Metafaz II' evresinde sitostatik faktör (CSF) etkisiyle durur. Fertilizasyon sırasında spermin oosit zarıyla kaynaşması hücre içi kalsiyum dalgası yaratarak metafaz II blokajını çözer ve mayoz II tamamlanarak ikinci kutup cisimciği atılır. Doğru cevap B şıkkıdır.

FtsZ proteini, ökaryotlardaki tübülinin bakteriyel homologudur. Bakteri hücresinin tam ortasında GTP hidrolizi ile 'Z halkası' (Z-ring) oluşturarak bölünme septumunu organize eder ve hücre duvarı sentez enzimlerini (PBP'ler) bu bölgeye toplayarak ikiye bölünmeyi sağlar. Doğru cevap C şıkkıdır.

İğ İpliği Birleşme Kontrol Noktası (Spindle Assembly Checkpoint / SAC / M kontrol noktası), kinetokorların mikrotübüllere doğru bağlanmasını denetler. Eğer tek bir kinetokor bile boşta kalırsa Mad2 ve BubR1 proteinleri APC/C kompleksini inhibe ederek separazın aktifleşmesini ve anafaza geçişi durdurur; bu sayede anöploidi engellenir. Doğru cevap E şıkkıdır.

Mayoz I bölünmesinde anafaz I evresinde homolog kromozom çiftleri ayrılır; kardeş kromatitler ise sentromerlerinden henüz ayrılmaz (sentromer ayrılması ve kromatit ayrılması mayoz II'nin anafaz II evresinde gerçekleşir). Mitozun anafazında ise kardeş kromatitler ayrılır. Bu nedenle mayoz I anafazında kardeş kromatitlerin ayrıldığını iddia eden ifade yanlıştır. Doğru cevap D şıkkıdır.

Sentrozom, birbirine dik iki sentriyolden ve etrafındaki perisentriyolar materyalden oluşan ana mikrotübül organize edici merkezdir (MTOC). S fazında replike olur ve profazda motor proteinler (kinezin-5) yardımıyla zıt kutuplara hareket ederek mitotik iğ aygıtını kurar. Doğru cevap A şıkkıdır.

Hayvan hücrelerinde sitokinez, plazma zarının hemen altında ekvator düzleminde kurulan bir 'aktin-miyozin kasılma halkası' ile gerçekleşir. F-aktin iplikleri ve polarize miyozin II motor proteinlerinin kaymasıyla zar içeriye doğru boğumlanarak hücre ikiye bölünür. Doğru cevap B şıkkıdır.

Aktif MPF (Maturation Promoting Factor / Siklin B-CDK1 kompleksi), çekirdek zarının iç yüzeyini destekleyen nükleer lamin proteinlerini (Lamin A, B, C) doğrudan fosforiller. Lamin ağının hiperfosforilasyonu lamin tetramerlerinin çözülmesine ve nükleer zarfın veziküllere ayrılarak erimesine yol açar. Doğru cevap C şıkkıdır.

Maya mantarlarında tipik eşeysiz çoğalma yolu 'tomurcuklanma'dır (budding / blastogenez). Ana hücrenin zarı dışa doğru bir kabartı (tomurcuk) oluşturur; mitoz geçiren çekirdeğin bir kopyası tomurcuğa aktarılır ve septum oluşumuyla yavru blastokonidyum (blastospor) meydana gelir. Doğru cevap A şıkkıdır.

Kondensin protein kompleksi, hücre profaza girdiğinde Siklin B-CDK1 tarafından fosforillenerek aktive edilir. ATP hidroliz enerjisini kullanarak DNA sarmalları arasında halkalar oluşturur ve kromatini yaklaşık 10.000 kat sıkıştırarak rijit ve yoğun metafaz kromozomları haline getirir. (Kohezin kromatitleri tutar, kondensin ise tek bir kromatitin kıvrılmasını sağlar). Doğru cevap D şıkkıdır.

Karyotip analizi için kromozomların en yoğun (kondanse) olduğu ve yan yana en belirgin görüldüğü evre 'metafaz'dır. Kolşisin, mikrotübül polimerizasyonunu engelleyerek hücrelerin metafazdan anafaza geçmesini önler ve kültürdeki hücreleri metafaz evresinde dondurur. Bu sayede kromozomlar mikroskop altında sayısal ve yapısal olarak incelenebilir. Doğru cevap B şıkkıdır.