TUS TUS Temel Tıp Bilimleri Hücre Yapısı & Organeller Testi #3

Bakterilerde zarla çevrili mitokondri gibi organeller bulunmaz. Sitoplazmik zarın içeriye doğru yaptığı kıvrımlar olan 'mezozomlar', solunum enzimlerini ve elektron taşıma zincirini barındırır; ayrıca hücre bölünmesi sırasında bakteriyel kromozomun bağlanarak iki yavru hücreye eşit dağıtılmasında rol oynar. Doğru cevap B şıkkıdır.

MHC Sınıf I antijen sunum yolağında sitozolde sentezlenen endojen proteinler (viral proteinler veya anormal tümör proteinleri) ubikitin ile işaretlenir. Bu proteinler proteazom (immünoproteazom) kompleksinde 8-11 amino asitlik peptitlere parçalanır ve TAP-1/TAP-2 aracılığıyla granüllü endoplazmik retikulum lümenine taşınarak MHC-I moleküllerine yüklenir. Doğru cevap A şıkkıdır.

Eksojen antijenler endositoz/fagositoz yoluyla hücreye alınır. Erken ve geç endozomların lizozomla kaynaşması sonucu oluşan asidik, asit hidrolazlar içeren endolizozomal veziküller (MIIC kompartımanı) içinde eksojen antijenler parçalanır. Burada değişmeyen zincir (invariant chain) CLIP'e dönüştürülüp HLA-DM aracılığıyla çıkarılır ve eksojen peptit MHC Sınıf II'ye bağlanır. Doğru cevap C şıkkıdır.

Bakteriyel ribozom 70S büyüklüğündedir ve iki alt birimden oluşur: - Küçük alt birim (30S): 16S rRNA ve 21 protein içerir. - Büyük alt birim (50S): 23S rRNA, 5S rRNA ve 31 protein içerir. Ökaryotik ribozom ise 80S olup 40S (18S rRNA) ve 60S (28S, 5.8S, 5S rRNA) alt birimlerinden meydana gelir. Doğru cevap D şıkkıdır.

Bakteri endosporunun protoplastında (kor bölgesinde) su oranı çok düşüktür (%10-25) ve sporun kuru ağırlığının yaklaşık %10-15'ini 'Kalsiyum dipikolinat' (dipikolinik asit-Ca şelatı) oluşturur. Bu bileşik DNA'yı ve enzim proteinlerini termal denatürasyona karşı koruyarak sporun ısıya ve radyasyona dayanıklılığını sağlar. Doğru cevap A şıkkıdır.

Mycobacterium tuberculosis, fagozom içine girdikten sonra lizozomla kaynaşmayı engelleyerek hayatta kalır. Bu engellemede hücre duvarındaki kord faktörü (trehaloz-6,6-dimikolat) ve sülfatidler (sülfolipitler) fagozom-lizozom füzyonunu inhibe ederek bakteriyi intrafagozomal litik enzimlerden korur. Doğru cevap E şıkkıdır.

Listeria monocytogenes, listeriyolizin O ile fagozom zarını eritip sitoplazmaya geçer. Sitoplazmada yüzey proteini ActA aracılığıyla konak hücresinin aktin filamentlerini polimerize eder; bu aktin kuyruğu (aktin roketi) sayesinde hücre membranını parmaksı çıkıntılarla iterek komşu hücreye hücre dışına çıkmadan doğrudan geçer. Shigella flexneri de benzer aktin mekanizmasını (IcsA) kullanır. Doğru cevap B şıkkıdır.

Periplazmik aralık (periplazma), sadece Gram-negatif bakterilerde belirgin olan bir kompartımandır. İç zar ile dış zar arasında uzanır, ince peptidoglikan tabakasını içerir. Besin yakalama proteinleri, şaperonlar ve antibiyotikleri hidroliz eden enzimler (örneğin beta-laktamazlar) burada yoğunlaşır. Doğru cevap D şıkkıdır.

İntrinsik apoptozda Bax ve Bak proteinlerinin oligomerizasyonu sonucu mitokondri dış zar geçirgenliği (MOMP) bozulur. Zarlar arası alandan sitoplazmaya salınan Sitokrom c, sitozolde Apaf-1 ve pro-kaspaz-9 ile birleşerek 'apoptozom' tekerlek benzeri kompleksini kurar ve kaspaz-9 aktivasyonu üzerinden apoptozu yürütür. Doğru cevap A şıkkıdır.

Salgı proteinleri ve antikorların polipeptit zincirleri granüllü endoplazmik retikulum (GER) ribozomlarında sentezlenip ER lümenine aktarılır. ER lümeninde BiP (Grp78), kalnekzin ve kalretikulin gibi şaperonlar proteinlerin doğru katlanmasını sağlar ve disülfit izomeraz (PDI) ile bağ oluşumunu yönetir. Doğru cevap C şıkkıdır.

Golgi aygıtı, ER'den gelen proteinlerin post-translasyonel modifikasyonlarının (O-glikozilasyon, kompleks N-glikozilasyon, sülfatlanma) tamamlandığı ve proteinlerin gidecekleri adreslere göre (hücre zarı, salgı granülü veya lizozom) paketlendiği merkezdir. Lizozomal hidrolazların cis-Golgi'de mannoz-6-fosfat ile etiketlenmesi I-cell hastalığında bozulur. Doğru cevap B şıkkıdır.

Ökaryotik siller/kamçılar mikrotübül yapısında olup ATP ve dinein ile çalışırken; bakteriyel kamçı (flagellin proteini) helikal bir çubuktur ve bazal gövdesi ATP harcamaz. Bakteri sitoplazmik zarı boyunca kurulan 'proton-motif gücü' (proton gradyanı, H+ iyonlarının Mot proteinlerinden içeri akışı) bazal gövdeyi bir elektrik motoru gibi çevirir. Doğru cevap A şıkkıdır.

Polisakkarit kapsül, bakterinin hücre duvarı ve dış membranındaki antijenik bileşenleri örter. Özellikle kompleman aktivasyonunda oluşan C3b opsonininin bakteri yüzeyine kovalent bağlanmasını ve nötrofil/makrofajların C3b reseptörleri (CR1) ile fagositoz yapmasını sterik olarak engeller. Doğru cevap C şıkkıdır.

Chediak-Higashi sendromu, mikrotübül ve lizozomal vezikül trafiğini yöneten LYST gen defektidir. Nötrofillerde anormal genişlemiş dev azurofilik granüller görülür. Fagozom ile lizozom birleşemediği için fagositoz sonrası hücre içi öldürme bozulur ve tekrarlayan piyojenik bakteriyel enfeksiyonlar görülür. Doğru cevap B şıkkıdır.

Granülsüz (düz) endoplazmik retikulum (SER), üzerinde ribozom bulundurmaz. Temel fonksiyonları: lipid ve steroid hormon biyosentezi, glikojen yıkımı (glukoz-6-fosfataz içerir), hücre içi Ca2+ depolanması (kasta sarkoplazmik retikulum) ve karaciğerde sitokrom P450 enzimleri ile ilaç detoksifikasyonudur. Doğru cevap D şıkkıdır.

Peroksizomlar (mikrocisimcikler), moleküler oksijeni kullanarak organik substratlardan hidrojen ayıran ve H2O2 üreten flavin oksidazları barındırır. Açığa çıkan toksik H2O2 ise peroksizom içindeki katalaz tarafından suya ve oksijene dönüştürülür. Ayrıca çok uzun zincirli yağ asitlerinin (VLCFA) oksidasyonu ve plazmalojen sentezi burada gerçekleşir (Zellweger sendromunda peroksizom biyogenezi bozuktur). Doğru cevap E şıkkıdır.

Volutin granülleri (Babes-Ernst cisimcikleri veya metakromatik cisimcikler), Corynebacterium diphtheriae'de karakteristik olan inorganik polifosfat polimerleridir. Bakteri için yüksek enerjili fosfat ve enerji deposudur. Toluidin mavisi veya metilen mavisi gibi bazik boyalarla boyandığında polimerik yapısı nedeniyle boyanın renginden farklı (mor/kırmızımtırak) metakromazi gösterir. Doğru cevap A şıkkıdır.

Porinler (OmpF, OmpC, OprD vb.), Gram-negatif bakterilerin dış membranında trimerik yapıda silindirik kanallar oluşturan transmembran proteinleridir. Molekül ağırlığı yaklaşık 600 Da altındaki hidrofilik moleküllerin, besinlerin ve beta-laktam antibiyotiklerin pasif difüzyonla içeri girmesine izin verir. Örneğin Pseudomonas aeruginosa'da OprD porin kaybı izole karbapenem (imipenem) direncine neden olur. Doğru cevap C şıkkıdır.

T lenfositi hedef hücre ile temas edip TCR uyarısı aldığında hücre iskeletinde hızlı bir polarizasyon gerçekleşir. Mikrotübül organize edici merkez (MTOC / sentrozom), mikrotübüller ve motor proteinler (dinein) aracılığıyla doğrudan immünolojik sinaps bölgesine doğru yer değiştirir. Bu sayede perforin ve granzim içeren litik granüller hedef hücreye yönlendirilir. Doğru cevap B şıkkıdır.

Lipid salları (lipid rafts), plazma membranında yüksek oranda doymuş sfingolipidler ve kolesterol içeren, sıvı-düzenli (liquid-ordered) faza sahip dinamik mikroalanlardır. TCR, BCR ve Fc reseptörleri antijenle bağlandığında bu lipid salları içine toplanır; Src ailesi kinazlar (Lck, Lyn vb.) burada yoğunlaşarak hücre içi fosforilasyon kaskadını tetikler. Doğru cevap D şıkkıdır.