TUS TUS Temel Tıp Bilimleri Kalıtım ve Genetik Esaslar Testi #3

MHC genleri kodominant (eş baskın) olarak kalıtılır ve ifade edilir. Hem anne hem de babadan gelen HLA alelleri (örneğin HLA-A, B, C veya HLA-DR, DQ, DP) lenfosit ve diğer çekirdekli hücre yüzeylerinde tam ve eşit olarak sentezlenir. Bu durum doku reddi ve antijen sunum kapasitesini en üst düzeye çıkarır. Doğru cevap B şıkkıdır.

Bir bakteri hücresinde F plazmidi sitoplazmada serbest bulunursa bu hücre F(+) olarak adlandırılır. Eğer F plazmidi bakteri kromozomuna kovalent olarak entegre olursa, bu hücre 'Hfr' (High frequency of recombination) adını alır. Hfr hücreleri konjugasyon sırasında kromozomal genleri çok yüksek frekansta alıcı hücreye aktarır. Doğru cevap D şıkkıdır.

Transpozonlar ('sıçrayan genler'), kendi transpozaz enzimlerini kodlayan ve uçlarındaki ters tekrarlar (IR) sayesinde genom içinde, plazmidden kromozoma ya da kromozomdan plazmide yer değiştirebilen genetik elemanlardır. Kompozit transpozonlar sıklıkla çoklu antibiyotik direnç kasetlerini taşır. Doğru cevap A şıkkıdır.

X'e bağlı agamaglobulinemi (Bruton hastalığı), X kromozomunda yer alan ve B hücre reseptör sinyal iletiminde kritik rol oynayan BTK (Bruton tirozin kinaz) gen mutasyonu sonucu gelişir. Pro-B hücre evresinden pre-B hücre evresine geçiş durur; dolaşımda olgun B hücresi ve antikor bulunmaz. Doğru cevap C şıkkıdır.

Bakterilerin dış ortamdan serbest DNA'yı hücre içine alarak genetik yapısını değiştirmesi sürecine 'transformasyon' denir. Bakterinin dış ortamdaki yabancı DNA'yı tanıyıp içeri alabilme fizyolojik kapasitesine ise 'doğal kompetans' (competence) adı verilir. Griffith deneyi ile kapsülsüz suşların kapsüllü hale gelmesi bunun klasik örneğidir. Doğru cevap E şıkkıdır.

Faj konversiyonu ile kodlanan klasik toksinler: - Difteri toksini (Corynebacterium diphtheriae - beta profajı) - Eritrojenik / Pirojenik ekzotoksin A ve C (Streptococcus pyogenes - T12 profajı) - Botulinum toksini C ve D (Clostridium botulinum) - Shiga benzeri toksin (EHEC - Stx-1 ve Stx-2 fajları) - Kolera toksini (CTX-phi fajı) Clostridium tetani toksini (tetanospazmin) ise faj kaynaklı değil, büyük bir plazmid üzerinde kodlanır. Doğru cevap B şıkkıdır.

AIRE (Autoimmune Regulator) geni mutasyonları, otozomal resesif geçiş gösteren APECED (Otoimmün Poliendokrinopati-Kandidiyazis-Ektodermal Distrofi / APS Tip 1) sendromuna neden olur. Hastalarda hipoparatiroidizm, adrenal yetmezlik ve kronik mukokutanöz kandidiyazis klasik triad olarak izlenir. Doğru cevap A şıkkıdır.

Genelleşmiş transdüksiyonda (generalized transduction), litik faj partikülü içine kaza eseri bakteri genomunun herhangi bir parçası paketlenir. Bu sayede bakterinin tüm genleri eşit olasılıkla yeni bir konak bakteriye taşınabilir. Özelleşmiş transdüksiyonda ise (specialized transduction) profajın entegre olduğu bölgenin hemen yanındaki spesifik genler taşınır. Doğru cevap C şıkkıdır.

FOXP3 geni X kromozomunda yer alır ve düzenleyici T hücrelerinin (Treg) ana regülatörüdür. Mutasyonunda Treg hücreleri oluşamaz ve periferik tolerans çöker. Bu durum X'e bağlı resesif geçen IPEX (Immune dysregulation, Polyendocrinopathy, Enteropathy, X-linked) sendromuna yol açar. Doğru cevap B şıkkıdır.

İntegronlar, kendi bünyelerinde taşıdıkları integraz (intI) geni aracılığıyla serbest dolaşan gen kasetlerini yakalayıp bünyesine katan mobil genetik platformlardır. Yakalanan kasetler integronun ortak promotörü tarafından eksprese edilir. Nozokomiyal Gram-negatif basillerde çoklu ilaç direncinin (MDR) hızlı yayılmasında kilit rol oynar. Doğru cevap D şıkkıdır.

Otoimmün Lenfoproliferatif Sendrom (ALPS), genellikle Fas (TNFRSF6), daha nadiren FasL veya Kaspaz-10 genlerindeki mutasyonlar nedeniyle gelişir. Aktivasyonla uyarılmış apoptoz gerçekleşemediği için CD4-CD8- çift negatif T lenfositler (DNT) birikir ve masif lenfoproliferasyon ile otoimmünite görülür. Doğru cevap A şıkkıdır.

Restriksiyon-Modifikasyon (R-M) sistemi bakterilerin ilkel bağışıklık sistemidir. Bakteri metiltransferaz enzimiyle kendi genomundaki spesifik palindromik dizilerdeki adenin veya sitozin bazlarını metiller (korur). Hücreye giren fajın metillenmemiş yabancı DNA'sı ise restriksiyon endonükleazları tarafından kesilerek parçalanır. Doğru cevap E şıkkıdır.

HLA-B27 aleli, Ankilozan Spondilit ile en güçlü ilişkili HLA tipidir (Ankilozan spondilitli hastaların %90-95'i HLA-B27 pozitiftir ve göreceli risk yaklaşık 90 kat artmıştır). Ayrıca Reaktif artrit, Psöriyatik artrit ve İnflamatuvar bağırsak hastalığı ilişkili seronegatif spondiloartropatilerle de ilişkilidir. Doğru cevap C şıkkıdır.

CRISPR-Cas sistemi (Clustered Regularly Interspaced Short Palindromic Repeats), bakterilerin edinsel bağışıklık sistemidir. Geçirilmiş faj enfeksiyonlarının DNA parçaları CRISPR dizisine kaydedilir. Tekrar enfeksiyonda crRNA transkribe edilerek Cas nükleazına (örneğin Cas9) rehberlik eder ve hedef faj DNA'sını çift zincir kesiği yaparak yok eder. Doğru cevap A şıkkıdır.

Alelik dışlama (allelic exclusion), bir B lenfositin maternal veya paternal alellerden yalnızca birini kullanarak fonksiyonel immünoglobülin zinciri sentezlemesi, bu sırada diğer alelin susturulmasıdır. Bu sayede her bir lenfosit yalnızca tek bir antijenik özgüllüğe (klonaliteye) sahip olur. Doğru cevap D şıkkıdır.

Kompleman sistemindeki neredeyse tüm protein eksiklikleri otozomal resesif olarak kalıtılırken, Properdin eksikliği istisnadır ve X'e bağlı resesif (X-linked) olarak kalıtılır. Properdin eksikliği olan erkek hastalarda Neisseria meningitidis sepsisi ve menenjiti riski dramatik olarak artmıştır. Doğru cevap B şıkkıdır.

Plazmidler bakterinin temel yaşam fonksiyonları (hücresel solunum, temel metabolizma, protein sentezi vb.) için ZORUNLU DEĞİLDİR. Bakterinin normal koşullarda hayatta kalması için kromozomal DNA yeterlidir. Plazmidler antibiyotik direnci, toksin üretimi, virülans faktörleri gibi selektif avantaj sağlayan ek özellikleri kodlar. Doğru cevap C şıkkıdır.

X'e bağlı SCID tablosu, IL-2, IL-4, IL-7, IL-9, IL-15 ve IL-21 reseptörlerinin yapısında ortak olarak bulunan 'ortak gama zincirini' (common gamma chain / gamma-c / IL2RG) kodlayan gendeki mutasyonla oluşur. IL-7 sinyali alamayan T lenfositler ve IL-15 alamayan NK hücreleri gelişemez (T-NK-); B lenfositler var olsa da T hücresi desteği olmadığı için fonksiyon dışıdır (T-B+NK-). Doğru cevap A şıkkıdır.

X'e bağlı Hiper-IgM Sendromu (Tip 1), aktive T hücrelerinde bulunan CD40L (CD154) gen mutasyonudur. T hücresi B hücresine kostimülatuvar sinyal veremediği için B hücreleri IgM'den IgG, IgA ve IgE'ye sınıf değişimi yapamaz. Serumda normal/yüksek IgM bulunurken diğer antikorlar yoktur; ayrıca Pneumocystis jirovecii gibi fırsatçı enfeksiyonlar sıktır. Doğru cevap E şıkkıdır.

Operon, bakterilerde ilişkili enzim genlerinin tek bir regülatör kontrolü altında toplandığı fonksiyonel birimdir (örneğin lac operonu, trp operonu). Operonun transkripsiyonu sonucunda birden çok proteinin kodlandığı tek bir 'polisistronik mRNA' molekülü sentezlenir. Doğru cevap B şıkkıdır.