YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) Ekosistem ve Çevre Sorunları #1

1. Besin piramidinde üreticilerden üst basamaklara (tepe tüketicilere) doğru çıkıldıkça her basamakta enerji kaybı (%90) yaşandığı için toplam biyokütle, aktarılan enerji ve birey sayısı düzenli olarak azalır. Sonuç: A şıkkı.

1. Denitrifikasyon bakterileri, topraktaki azotlu bileşikleri (nitrat vb.) ayrııştırarak serbest azot gazına ($N_2$) dönüştürür ve azotu atmosfere geri kazandırır. Sonuç: C şıkkı.

1. Biyolojik birikim (konsantrasyon) besin piramidinin alt basamaklarından üst basamaklarına doğru gidildikçe artar. En üst basamakta yer alan etçil balıklar veya kuşlar (tepe tüketiciler) en yüksek birikime sahip olur. Sonuç: E şıkkı.

1. Küresel ısınma buzulların erimesine, deniz seviyelerinin yükselmesine, kuraklıkların artmasına ve biyoçeşitliliğin tehlikeye girmesine yol açar. 2. Kutup buzullarının artması veya deniz seviyelerinin alçalması küresel ısınmanın bir sonucu değildir; tam tersi deniz seviyeleri yükselir. Sonuç: B şıkkı.

1. Ötrofikasyonda aşırı mineral birikimi alg patlamasına (su çiçeklenmesine) neden olur, ardından algler ölerek dibe çöker ve ayrıştırıcılar oksijeni tüketerek balık ölümlerine yol açar. Sonuç: A şıkkı.

1. Komensalizm, bir türün yarar gördüğü, diğer türün ise ne yarar ne de zarar gördüğü ilişkidir (+/0). 2. Köpekbalığı ile ona tutunarak yaşayan remora (vantuzlu) balıkları komensalizme örnektir (köpekbalığı etkilenmez, remora besin artıklarından yararlanır). Sonuç: D şıkkı.

1. Asit yağmurları toprak yapısındaki yararlı mineralleri (kalsiyum, magnezyum vb.) yıkayarak bitki örtüsüne zarar verir, suların asitliğini artırarak sucul yaşamı tehlikeye atar ve tarihi yapıları aşındırır. 2. E seçeneğinde 'Topraktaki ağır metallerin çözünürlüğünü azaltarak bitkiler için yarayışlı hale getirmesi' ifadesi yanlıştır; asitlik artınca alüminyum gibi toksik ağır metaller çözünerek bitkiler için zehirli hale gelir, azaltmaz artırır. Sonuç: E şıkkı.

1. Evsel ve endüstriyel atık suların arıtma tesislerinden geçirilmeden doğrudan akarsu ve göllere verilmesi su kirliliğini artırır, olumlu bir tedbir değildir. Sonuç: A şıkkı.

1. Ozon tabakasını delen ana kimyasallar kloroflorokarbonlar (KFK / CFC gazları) ve aerosol spreylerde kullanılan klörlü bileşiklerdir. Sonuç: B şıkkı.

1. Doğal kirleticilerin canlılar (mikroorganizmalar veya bitkiler) aracılığıyla temizlenmesi yöntemine biyoremediasyon (biyolojik arıtım) denir. Sonuç: C şıkkı.

1. Ayrıştırıcılar organik atıkları inorganik maddelere çevirerek madde döngülerini sağlar. Faaliyetleri durursa ölü organizmalar birikir ve inorganik madde eksikliğinden dolayı üreticiler besin üretemez, ekosistem çöker. Sonuç: A şıkkı.

1. Sürdürülebilir kalkınma, gelecek nesillerin ihtiyaçlarını tehlikeye atmadan bugünkü neslin ihtiyaçlarının karşılanması ve doğal kaynakların dengeli kullanılmasıdır. Sonuç: D şıkkı.

1. Pestisitlerin aşırı kullanımı, plastik atıklar ve ağır metaller toprak kirliliğine yol açar. Ağaçlandırma (erozyonu önleme ve toprağı koruma) ise toprak kirliliğini önleyen olumlu bir faaliyettir. Sonuç: E şıkkı.

1. Biyoçeşitliliğin azalmasındaki en büyük etken insan faaliyetleri nedeniyle doğal yaşam alanlarının tahrip edilmesi ve parçalanmasıdır (örneğin ormansızlaşma, sulak alanların kurutulması). Sonuç: B şıkkı.

1. Fosfor döngüsünün en belirgin özelliği atmosferik evresinin (gaz halinin) bulunmamasıdır; döngü kayaçlar, su ve canlılar arasında karasal ve sucul yollarla gerçekleşir. Sonuç: C şıkkı.

1. Ekosistemlere sonradan gelip yerli türleri tehdit eden yabancı türlere istilacı türler denir. Sonuç: A şıkkı.

1. Güneş, rüzgar, jeotermal ve hidrolik enerji yenilenebilir kaynaklardır. Kömür, petrol ve doğalgaz ise fosil yakıttır ve yenilenemez/tükenebilir enerji kaynaklarıdır. Sonuç: D şıkkı.

1. Radyoaktif ışınlar (iyonlaştırıcı radyasyon) hücredeki DNA molekülünün yapısını bozarak kalıcı mutasyonlara ve kansere yol açar. Sonuç: B şıkkı.

1. İnsan faaliyetlerinin doğa üzerindeki yükünü ölçen bu kavram ekolojik ayak izi olarak adlandırılır. Sonuç: C şıkkı.

1. Ozon tabakası Güneş'ten gelen zararlı morötesi (ultraviyole / UV) ışınları süzerek yeryüzüne ulaşmasını engeller. Ozon tabakasının incelmesi deride cilt kanseri oranlarının artmasına ve göz rahatsızlıklarına yol açar. Sonuç: A şıkkı.