YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) Hücre ve Organelleri & Madde Geçişleri #1

Prokaryot ve ökaryot hücrelerin ortak özellikleri arasında hücre zarı, sitoplazma, ribozom organeli ve nükleik asitler (DNA ve RNA) yer alır. Çekirdek, zarlı organeller ve mitokondri sadece ökaryotlarda bulunur. Sonuç: C şıkkı.

Akıcı mozaik zar modelinde zar çift katlı fosfolipit tabakadan oluşur. Bu tabakaya gömülü veya yüzeyde proteinler bulunur. Dış yüzde karbonhidrat zincirleri (glikolipit, glikoprotein) yer alır. Ancak zarın yapısında selüloz bulunmaz; selüloz bitki hücre duvarının temel bileşenidir. Sonuç: E şıkkı.

Ribozom protein sentezleyen evrensel organeldir. Granüllü endoplazmik retikulum üzerinde ribozom bulundurduğu için protein sentezler. Golgi aygıtı salgı ve paketleme yapar. Lizozom ise hücre içi sindirimden sorumlu hidrolitik enzimler içeren bir organeldir, protein sentezlemez. Sonuç: D şıkkı.

Mitokondri ve kloroplast çift zarlıdır, kendilerine ait DNA, RNA ve ribozomları vardır, kendilerini eşleyebilirler ve oksidatif fosforilasyon veya fotofosforilasyon ile ATP üretirler. Ancak kloroplast sadece fotosentez yapabilen bitki ve alg hücrelerinde bulunur, bütün ökaryot hücrelerde ortak değildir (mitokondri ise solunum yapan hemen tüm ökaryotlarda bulunur). Sonuç: E şıkkı.

Pasif taşıma (difüzyon, osmoz, kolaylaştırılmış difüzyon) sırasında hücre tarafından ATP harcanmaz, maddeler çok yoğun ortamdan az yoğun ortama doğru kendi enerjiyle hareket ederler ve canlı ya da cansız tüm hücrelerde gerçekleşebilir. Sonuç: B şıkkı.

Aktif taşıma, az yoğun ortamdan çok yoğun ortama doğru enerji (ATP) harcanarak ve taşıyıcı proteinler kullanılarak yapılan geçiştir. Endositozda da ATP harcanır ancak taşıyıcı protein yerine zar cebi (kese) kullanılır. Sonuç: A şıkkı.

Bitki hücresi kendisinden daha az yoğun (hipotonik) olan saf suya konulduğunda osmoz kuralları gereği su alarak şişer (turgor durumuna geçer). Hücre içine giren su koful hacmini ve turgor basıncını artırır. Sonuç: C şıkkı.

Endositoz ve ekzositoz büyük moleküllerin taşınmasında kullanılan aktif taşıma türlerindendir; her iki olayda da ATP harcanır, koful oluşumu veya birleşmesi gözlenir ve canlı hücrelerde gerçekleşir. Sonuç: D şıkkı.

Salgı paketleme, modifikasyon yapma ve glikoprotein/glikolipit üretme görevleri Golgi aygıtına aittir. Sonuç: B şıkkı.

Lizozom enzimleri hidrolitik karakterde protein yapılı maddelerdir. Bu enzimlerin sentezi granüllü endoplazmik retikulum üzerindeki ribozomlarda gerçekleştirilir ve ardından Golgi tarafından paketlenir. Sonuç: A şıkkı.

Ökaryot hücrelerde DNA, çekirdek içerisinde çekirdek zarıyla çevrili olarak bulunur ve hücre yönetimini sağlar. Sonuç: C şıkkı.

Lökoplastlar renksiz plastitlerdir ve özellikle kök, tohum gibi ışık almayan organlarda nişasta, yağ ve protein depo ederler. Gerektiğinde ışık alarak kloroplasta dönüşebilirler. Sonuç: D şıkkı.

Hücre iskeleti mikrotübüller, mikrofilamentler ve ara filamentlerden oluşur. Ribozom ise bir organeldir, hücre iskeleti elemanı değildir. Sonuç: E şıkkı.

Difüzyon hızı sıcaklık arttıkça artar, molekül büyüklüğü arttıkça azalır, konsantrasyon farkı arttıkça artar. Ancak taşıyıcı proteinlerin sayısı basit difüzyon hızını etkilemez çünkü basit difüzyonda taşıyıcı protein kullanılmaz. Sonuç: A şıkkı.

Katı ve büyük besinlerin yalancı ayaklar yardımıyla hücre içine alınması fagositoz olayıdır. Sıvı büyük moleküllerin alınması ise pinositozdur. Sonuç: B şıkkı.

Bitki, mantar ve bakteri hücrelerinde hücre duvarı (çeper) bulunur. Çeperli hücreler turgor basıncına karşı dirençlidir ve saf suda patlamazlar (örneğin bitki hücreleri). Ancak 'Endositoz ve fagositoz yapabilirler' ifadesi yanlıştır; hücre duvarı sert ve esnek olmadığından çeperli hücreler fagositoz veya pinositoz (endositoz) yapamazlar. Sonuç: D şıkkı.

Tatlı sularda yaşayan tek hücreli tatlı su canlılarında (paramesyum, amip vb.) hücre içine osmozla sürekli su girdiği için bu suyun dışarı atılmasını sağlayan kontraktil (vurgan) kofullar aktif olarak ATP harcayarak çalışır. Sonuç: C şıkkı.

Sentrozom iğ ipliklerini oluşturarak hücre bölünmesinde görev yapar. Hayvan hücrelerinde ve bazı ilkel bitki hücrelerinde bulunur. Ancak gelişmiş yapılı yüksek yapılı bitki hücrelerinde ve olgun al yuvarlarda sentrozom bulunmaz. Sonuç: A şıkkı.

Kolaylaştırılmış difüzyonda ATP harcanmaz (pasif taşımadır) ancak glikoz gibi büyük veya polar moleküllerin zardan geçişini hızlandırmak için taşıyıcı proteinler ve kanal proteinleri görev alır. Sonuç: D şıkkı.

Hücre büyüdükçe hacmi küpü oranında, yüzeyi ise karesi oranında artar. Bu durum yüzey / hacim oranının azalmasına neden olur. Yüzey / hacim oranının azalması hücrenin madde alışverişi verimini düşürür ve hücrenin bölünmesini tetikler. Sonuç: E şıkkı.