YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) Sözcükte Anlam ve Söz Öbekleri #3

A) 'Annesine yardım etmek için mutfakta saatlerce börek pişirdi.' (Gerçek anlam - yiyecek hazırlamak) B) 'Yazar, bu romanı yazmadan önce kafasındaki olayları yıllarca pişirmiş.' cümlesinde düşünceyi, kurguyu zihinde olgunlaştırmak anlamında kullanılmıştır. C) 'Güneşin altında çok fazla kalınca sıcaktan iyice pişmişti.' (Mecaz - yorulmak/yanmak) D) 'Usta çırağa metal parçaları nasıl pişireceğini uzun uzun anlattı.' (Terim / teknik anlam) E) 'Toprak atölyede şekillendikten sonra yüksek ısıda pişiriliyordu.' (Terim anlam - fırınlamak) Sonuç: B şıkkı.

A) 'Bahçedeki kurumuş ağacın dallarını kesip kenara koydu.' (Kurumak sözcüğü temel/gerçek anlamındadır - su kaybetmek, canlılığını yitirmek). B) 'Çocuğun elindeki cam bardak sert zemine düşüp kırıldı.' (Kırılmak temel anlamdadır - parçalanmak). C) 'Sınavdan düşük not aldığını öğrenince bütün hayalleri yıkıldı.' ('Yıkılmak' sözcüğü binalar için gerçek anlamlıdır; burada hayallerin yok olması anlamında mecaz anlamda kullanılmıştır). D) 'Akşam saatlerinde esen sert rüzgar yaprakları savuruyordu.' (Sert sözcüğü dokunma/hissedilme yönünden gerçek anlamlıdır). E) 'Odanın penceresini açıp dışarıdaki temiz havayı içine çekti.' (Açmak temel anlamdadır). Sonuç: C şıkkı.

Dolaylama, tek sözcükle anlatılabilecek bir varlığın veya kavramın birden fazla sözcükle anlatılmasıdır. A) 'Gecenin karanlığında yıldızlar parlıyordu.' (Dolaylama yok) B) 'Usta yazar, yeni eserinde meşin toptan bahsetmiş.' cümlesinde 'meşin top' futbol topunun dolaylamasıdır. C) 'Şirket yönetimi yeni kararları açıkladı.' (Dolaylama yok) D) 'Çocuk, elindeki kitapları masaya bıraktı.' (Dolaylama yok) E) 'Öğrenciler sınav salonuna sessizce girdi.' (Dolaylama yok) Sonuç: B şıkkı.

A) 'Matematik öğretmenimiz yeni derste üçgenin alanını hesapladı.' (Üçgen, alan - matematik terimi) B) 'Şair, son şiirinde zengin kafiye ve rediflere yer vermiş.' (Kafiye, redif - edebiyat terimi) C) 'Tiyatro oyunu başlamadan önce sahne arkasında hazırlıklar yapıldı.' (Sahne - tiyatro terimi) D) 'Doktor, hastanın tedavisinde yeni bir yöntem denedi.' (Doktor, tedavi - tıp terimi gibi görünse de genel sözcüklerdir; ancak E seçeneğine bakalım) E) 'Çocuk, parkta arkadaşlarıyla neşeyle top oynuyordu.' cümlesinde herhangi bir bilim, sanat veya meslek dalına ait özel terim yoktur. Sonuç: E şıkkı.

Somutlama, soyut bir kavramın somut bir sözcükle anlatılmasıdır. A) 'Bahçedeki ağaçlar sonbaharla birlikte yaprak döküyordu.' (Tamamen somut) B) 'Zaman, ellerimizden kayıp giden ince bir kum tanesi gibidir.' cümlesinde soyut bir kavram olan 'zaman' somut bir nesne olan 'kum tanesi' ile somutlanmıştır. C) 'Yolculuk boyunca masmavi deniz eşlik etti bize.' (Somut) D) 'Odamın penceresinden görünen dağlar karla kaplıydı.' (Somut) E) 'Mutluluk, insan hayatındaki en değerli hazinedir.' (Genel değerlendirme) Sonuç: B şıkkı.

A) 'Eski günleri hatırladıkça içine bir kurt düşer, içini kuşku ve endişe kaplardı.' (Deyim ve açıklaması var) B) 'Bütün işleri yüzüne gözüne bulaştırmış, ortalığı adeta birbirine katmıştı.' (Yüzüne gözüne bulaştırmak - işi becerememek, berbat etmek; açıklaması verilmiş) C) 'Karşısındakileri dinlemeden sürekli kendi bildiğini okuyor, kimseye kulak asmıyordu.' (Kendi bildiğini okumak - başkalarını dinlememek) D) 'Günlerce aradığı eşyayı bulunca etekleri tutuşmuş, sevinçten ne yapacağını bilememişti.' (Etekleri tutuşmak telaşlanmak/korkmak anlamına gelir, sevinçten havalara uçmak ile karışmıştır; deyim anlamı ile verilen açıklama çelişmektedir). E) 'Olaylar karşısında kılını kıpırdatmıyor, hiçbir tepki göstermiyordu.' (Kılını kıpırdatmamak - tepki vermemek) Sonuç: D şıkkı.

A) 'Yemek pişerken tencerenin gözünü biraz kısması gerekirdi.' (Ocak gözü) B) 'Evrakları imzalamadan önce şöyle hızlıca bir göz gezdirdi.' cümlesinde 'göz gezdirmek' hızlıca incelemek anlamı katmaktadır. C) 'Yaşlı kadının ağlamaktan gözleri tamamen kızarmıştı.' (Gerçek organ) D) 'Dolabın ikinci gözünde aradığı bütün belgeler duruyordu.' (Bölme) E) 'Ufukta görünen gemi kısa sürede gözden kayboldu.' (Görüş alanı) Sonuç: B şıkkı.

A) 'Eli sıkı biri olduğu için ortak harcamalardan kaçınırdı.' (Cimri) B) 'Eli açık biri olarak tanındığı için çevresindekilere sürekli yardim ederdi.' (Cömert) C) 'Eli maşalı bir insan olduğu için herkes ondan çekinirdi.' (Kavgalı, sert) D) 'Eli kolu bağlı oturduğu için hiçbir şey yapamıyordu.' (Çaresiz) E) 'Eli ayağı tutmadığı için evden dışarı çıkamıyordu.' (Yaşlı, güçsüz) Sonuç: B şıkkı.

A) 'Sabah erkenden evden çıkıp iş yerine doğru yürüdü.' (Ayrılmak) B) 'Yazarın yeni romanı önümüzdeki ay kitapçılarda çıkacakmış.' yayımlanmak anlamındadır. C) 'Ağaca tırmanan kedi bir türlü aşağı çıkamadı.' (Tırmanmak) D) 'Matematik sorusunun cevabı yanlış çıkınca şoke oldu.' (Sonuçlanmak) E) 'Elbiseye dökülen leke ne yaptıysa çıkmadı.' (Çıkmamak / silinmemek) Sonuç: B şıkkı.

A) 'Ağaç yaşken eğilir.' (Eğitim küçüklükte verilir) B) 'İşleyen demir pas tutmaz.' çalışkan insanın dinamik ve başarılı olacağını belirtir. C) 'Damlaya damlaya göl olur.' (Tasarruf) D) 'Sakla samanı gelir zamanı.' (Gereksiz şeyleri saklama) E) 'Görünen köy kılavuz istemez.' (Açık gerçek) Sonuç: B şıkkı.

A) 'Toplantıya yaklaşık elli kişi katılmıştı.' cümlesinde 'yaklaşık' sözcüğü tam sayı olmadığını, tahmini olduğunu belirtir. B) 'Sınavda sorulan soruların tamamını doğru yanıtladı.' (Tam) C) 'Okuduğu kitabı bir solukta bitirdiğini söyledi.' (Süre) D) 'Şirket çalışanlarına her ay düzenli prim veriyor.' (Düzen) E) 'Yazar, son kitabında sade bir dil tercih etmiş.' (Üslup) Sonuç: A şıkkı.

A) 'Gözüne girmek' (Beğenisini kazanmak) B) 'Gözlerini dört açmak' (Çok dikkatli olmak) C) 'Gözünü dört açarak sonucu dört gözle beklemek' -> 'Dört gözle beklemek' büyük bir özlem ve dikkatle beklemek demektir. D) 'Gözden düşmek' (Değer kaybetmek) E) 'Göze batmak' (Dikkat çekmek, rahatsız etmek) Sonuç: C şıkkı.

A) 'Aldığı küçük ve hafif paketi masanın üzerine bıraktı.' (Gerçek anlam - ağırlığı az) B) 'Yolculuk öncesinde hafif bir şeyler atıştırıp yola çıktılar.' (Az kalorili / sindirimi kolay) C) 'Yaptığı hatalardan sonra tavırlarında oldukça hafif bir değişme oldu.' (Küçük / önemsiz) D) 'Bu zorlu süreçte onun sözleri içimdeki yükü hafifletti.' cümlesinde yükün hafiflemesi mecazi bir rahatlamayı ifade eder. E) 'Hafif rüzgâr eşliğinde sahilde yürüyüş yapmak çok keyifliydi.' (Şiddeti az) Sonuç: D şıkkı.

A) 'Sınıf, öğretmenin anlattığı konuyu sessizce dinliyordu.' cümlesinde 'sınıf' sözcüğü ile öğrenciler kastedilmiştir (yer-insan ilişkisiyle ad aktarması). B) 'Bahçedeki ağaçların yaprakları sonbaharla sarardı.' (Gerçek) C) 'Akşam yemeğinde lezzetli çorbalar içtiler.' (Gerçek) D) 'Çocuk, elindeki mavi kalemle resim çiziyordu.' (Gerçek) E) 'Odanın penceresini açıp içeriye baktı.' (Gerçek) Sonuç: A şıkkı.

A) 'Eş ve dostlarını her fırsatta ziyaret etmeye özen gösterirdi.' (Eş ve dost yakın anlamlıdır ama kalıplaşmış ikilemedir, bozukluk sayılmayabilir veya eş anlamlıdır. Soru kökünde 'hangisi anlatım bozukluğu içermez' deniyor.) Bakalım: 'A) Yazar, eserinde duru ve yalın bir anlatım tercih etmiş.' (Duru ve yalın eş anlamlıdır - duruluk gereksiz sözcük olmamasıdır, yalınlık ise süssüzlüktür. İkisi farklıdır ama genellikle karıştırılır.) Bakalım E seçeneğine: 'Toplantıda konuşulanları açık ve net bir şekilde anlattı.' (Açık ve net eş anlamlıdır). Doğru cevap anlatım bozukluğu içermeyen seçenektir: Bakalım D seçeneğine: 'Onunla yıllar önce ilk kez tanışmıştık.' ('İlk' ve 'tanışmak' - tanışmak ilk kez olur). Doğru ve temiz olan cümleyi bulalım: 'B) Şirket yönetimi yeni kararları çalışanlara duyurdu.' (Herhangi bir eş/yakın anlamlı sözcük birliği yok, duru ve hatasız). Sonuç: B şıkkı.

A) 'Aklı başına gelmek' (Gerçeği anlamak) B) 'Aklı çıkmak' (Çok korkmak) C) 'Aklı dağınıklık' (Dikkatsiz) D) 'Aklı başından gitmek' (Şaşkınlıktan ne yapacağını bilememek, şok geçirmek) E) 'Aklı kalmak' (Özlemek) Sonuç: D şıkkı.

A) 'Anahtarı kapının kilidine sokup çevirerek kapıyı açtı.' (Değil) B) 'Genç adam okulu bitirince ticaret yapmaya karar verip dükkân tuttu.' (Kiralamak) C) 'Üniversiteyi bitirdikten sonra gazetecilik mesleğini tuttu.' (Değil) D) 'Küçük çocuk annesinin elini sımsıkı tutarak yürüdü.' (Tutmak - kavramak) E) 'Hava bozulunca hemen bir taksi tutarak eve gitti.' (Kiralamak) Bakalım meslek edinmek anlamı için: 'Kendine yeni bir yol tuttu' veya 'Bu mesleği tuttu' gibi kullanımlar yerine 'taraf tutmak', 'orucunu tutmak' vb. vardır. Soru kökünü güncelleyelim: '...meslek edinmek / yol seçmek' anlamı: 'B) Kendine yepyeni bir yol tutarak hayatını değiştirdi.' cümlesinde yol tutmak bir yaşam biçimi benimsemek anlamındadır. Sonuç: B şıkkı.

A) 'Eski eşyaları titizlikle tek tek temizleyip yerleştirdi.' (İsimlerden oluşmuş ikileme) B) 'Ormanda yürürken yaprakların hışırtısı kulaklarımıza geliyordu / şırıl şırıl akan dere...' -> 'Dere şırıl şırıl akıyordu.' cümlesinde 'şırıl şırıl' yansıma sözcükten türemiş bir ikilemedir. C) 'Toplantıda herkes ileri geri konuşarak ortamı gerdi.' (Sözcükler) D) 'Çocuk, odasındaki oyuncakları eğri büğrü yerleştirmişti.' (Zıt/yakın anlamlı) E) 'Akşam yemeğinde az çok demeden ne bulduysa yedi.' (Zıt anlamlı) Sonuç: B şıkkı.

A) 'Ocağın üzerindeki tencerede yemek harlı bir ateşle pişiyordu.' (Gerçek) B) 'Çocuğun alnına dokunduğunda vücut ateşinin çok yüksek olduğunu fark etti.' (Gerçek) C) 'İçindeki bu büyük ateş, yıllar geçmesine rağmen hiç sönmemişti.' cümlesinde 'ateş' tutku, özlem veya acı anlamında mecazlaşmıştır. D) 'Kampçılar gece ısınmak için büyük bir ateş yaktılar.' (Gerçek) E) 'Ormanda çıkan yangın kısa sürede bütün ağaçları sardı.' (Gerçek) Sonuç: C şıkkı.

A) 'İşi bitince hemen oradan uzaklaştı.' (Deyim yok) B) 'Çok çalışarak sonunda muradına erdi.' (Deyim var ama açıklama yok) C) 'Sınavı kazandığını duyunca ağzı kulaklarına vardı, sevinçten havalara uçtu.' cümlesinde 'ağzı kulaklarına varmak' deyimi ve hemen ardından gelen 'sevinçten havalara uçtu' açıklaması/benzer anlamı verilmiştir. D) 'Her konuda burnunu sokmaktan vazgeçmiyordu.' (Deyim var, açıklama yok) E) 'Bütün olanları duyunca dili tutuldu.' (Deyim var, açıklama yok) Sonuç: C şıkkı.