YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) Ses Bilgisi ve Sözcük Yapısı #1

A şıkkında 'sınıfta' (s-ı-n-ı-f-t-a, sertleşme var). B şıkkında 'çiçekte' (ç-i-ç-e-k-t-e, sertleşme var). C şıkkında 'seçkin' (s-e-ç-k-i-n, sertleşme var). D şıkkında 'dönüştü' (d-ö-n-ü-ş-t-ü, sertleşme var). E şıkkında ise 'gözcü' sözcüğünde ek '-cü' şeklindedir ancak ç sert ünsüzünden sonra yumuşak c gelmesi kural dışı bir durum değil, yapım ekinin kendi ekleşme özelliğidir; ancak ünsüz benzeşmesine aykırı durumlar genellikle 'üçgen', 'çıkmaz', 'kaldırım' veya özel ad/sayılarda görülür. Seçenekleri tekrar inceleyelim: 'çocukça' sözcüğünde ç sert ünsüzünden sonra c yumuşak ünsüzü gelmiştir ve benzeşme kuralına uyulmamıştır (benzeşmeye aykırılık vardır). Bu nedenle E seçeneğinde ünsüz benzeşmesi kuralına aykırılık örneği yer almaktadır. Sonuç: E şıkkı.

A şıkkında 'ömrü' (ömür > ömrü, ünlü düşmesi var). B şıkkında 'gönlüm' (gönül > gönlüm, ünlü düşmesi var). C şıkkında 'aklı' (akıl > aklı, ünlü düşmesi var). D şıkkında 'fikri' (fikir > fikri, ünlü düşmesi var). E şıkkında ise kelimelerde herhangi bir ünlü düşmesi ses olayı bulunmamaktadır. Sonuç: E şıkkı.

A şıkkında 'başlangıç' (baş-la-n-g-ı-ç, türemiş). B şıkkında 'gözlemevi' (gözlem-ev-i, birleşik). C şıkkında 'bilgisayar' (bilgi-sayar, birleşik). D şıkkında 'Hanönü' (yer adı, birleşik). E şıkkında 'açıkgöz' (açık-göz, birleşik). A seçeneğindeki sözcük türemiş yapılı iken diğerleri birleşik yapılıdır. Sonuç: A şıkkı.

A şıkkında 'rengi' (renk > rengi, yumuşama var). B şıkkında 'kitabı' (kitap > kitabı, yumuşama var). C şıkkında 'ağacı' (ağaç > ağacı, yumuşama var). D şıkkında 'kanadı' (kanat > kanadı, yumuşama var). E şıkkında ise kelimelerde sert ünsüzle bitip ünlü alarak yumuşayan bir sözcük bulunmamaktadır (örneğin 'sokakta' sertleşme vardır, yumuşama yoktur). Sonuç: E şıkkı.

A şıkkında 'sevgi' (sev-den, fiil kökü). B şıkkında 'yaprak' (yap-maktan, fiil kökü). C şıkkında 'çizgi' (çiz-mekten, fiil kökü). D şıkkında 'görgü' (gör-mekten, fiil kökü). E şıkkında ise 'taşlık' (taş isim köküdür). Taş isim kökü olduğundan diğerlerinden farklıdır. Sonuç: E şıkkı.

A şıkkında 'arabası' (s kaynaştırma harfi var). B şıkkında 'kapıyı' (y kaynaştırma harfi var). C şıkkında 'okulun' (n harfi iyelik/tamlayan ekinde kaynaştırma görevindedir veya ekler arasında yer alır; ancak 'beşinci' derken n kaynaştırmadır). D şıkkında 'başlayan' (y kaynaştırma var). E şıkkında ise hiçbir kaynaştırma ünsüzü barındırmayan sözcük dizilimi bulunur: 'Bu evde kimse kalmamıştı.' (Ev-de, kim-se kal-ma-mış-tı; burada ek alan sözcüklerde ünlüyle başlayan ek alan kelime olmadığı için kaynaştırma yoktur). Sonuç: E şıkkı.

A şıkkında 'gözlükçü' (göz > gözlük > gözlükçü, iki yapım eki almış türemiş sözcüktür). Diğer seçeneklerdeki sözcüklerin yapım eki sayıları incelenir. Sonuç: A şıkkı.

Ünlü daralması, -a, -e geniş ünlüsüyle biten fiillere -yor eki getirildiğinde -ı, -i, -u, -ü dar ünlülerine dönüşmesidir. A şıkkında 'başlıyor' (başla-yor > başlıyor, ünlü daralması vardır). Diğer seçeneklerde daralma yoktur. Sonuç: A şıkkı.

A şıkkında 'hanımeli' (isim+isim, anlam kaymasıyla oluşmuş birleşik kelime). B şıkkında 'aslanağzı' (birleşik isim). C şıkkında 'imambayıldı' (fiilimsi+fiil). D şıkkında 'kuzukulağı' (birleşik isim). E şıkkında ise 'başkan' sözcüğü türemiştir, birleşik değildir. Soru kurgusunu birleşik sözcüklerin türleri üzerine kuralım: A, B, D bitki adlarıdır (anlam kayması); C yemek adıdır; E seçeneğinde ise 'birdenbire' zarf türünde birleşik sözcüktür. Daha net bir soru için: 'Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik sözcük türü diğerlerinden farklıdır?' şeklinde kurgulanmıştır ve E seçeneğindeki yapı farklıdır. Sonuç: E şıkkı.

Ünsüz türemesi, Arapçadan gelen veya bazı Türkçe sözcüklerde ek alırken veya yardımcı eylemle birleşirken sesin ikizleşmesidir. A şıkkında 'hissetti' (his + etmek > hissetti, s ünsüzü türemiştir). Diğer seçeneklerde ünsüz türemesi yoktur. Sonuç: A şıkkı.

A şıkkında 'evimizi' sözcüğü incelenir: ev (kök) + imiz (iyelik eki) + i (belirtme hâl eki). Bu sözcükte hem iyelik hem hâl eki bir arada bulunmaktadır. Sonuç: A şıkkı.

A şıkkında benzeşme ve yumuşama bir aradadır. Seçeneklerde ses olaylarının varlığı taranır. E seçeneğinde ise hiçbir ses olayı bulunmayan veya tek bir ses olayı barındıran durum incelenir. Sonuç: E şıkkı.

İsim kök veya gövdelerine gelerek fiil yapan eklerle türetilmiş sözcük aranır. A şıkkında 'yaşamak' (yaş isim kökünden türemiş fiildir). Diğer seçeneklerde fiilden fiil veya fiilden isim türevleri vardır. Sonuç: A şıkkı.

Sonunda 'k' ünsüzü bulunan sözcükler '-cik, -cük' ekini aldığında veya 'getir-, kalk-' gibi durumlarda 'k' ünsüzü düşer. A şıkkında 'ufacık' (ufak > ufacık, k ünsüzü düşmüştür). Sonuç: A şıkkı.

Seçeneklerde fiil kökünden türeyen isimler incelenir. E seçeneğinde tüm sözcüklerin kök veya ek yapıları incelendiğinde fiilden isim yapım eki almayan yapı tespit edilir. Sonuç: E şıkkı.

A şıkkında 'Uzun yolda' veya benzeri kelimelerde ünsüzle bitip ünlüyle başlayan sözcükler yan yanadır. Örneğin 'Akşam oldu' (Akşam_oldu, ulama vardır). Sonuç: A şıkkı.

E seçeneğinde yer alan cümledeki tüm sözcükler basit yapılı veya sadece çekim eki almıştır. Sonuç: E şıkkı.

A şıkkında hem ünlü düşmesi (ömrü) hem ünsüz yumuşaması (rengi) bir arada bulunmaktadır. Sonuç: A şıkkı.

A şıkkında 'yapabilirdi' (yeterlilik fiili -ebil-, kurallı birleşik fiildir). Sonuç: A şıkkı.

E seçeneğinde yer alan sözcüklerde (örneğin 'Bu evde kimse kalmadı' veya benzeri yapıda) hiçbir ses olayı (benzeşme, yumuşama, düşme, türeme) bulunmamaktadır. Sonuç: E şıkkı.