KPSS KPSS Ön Lisans Temel Hukuk Kavramları & Hak Türleri Testi #1

Mutlak haklar herkese karşı ileri sürülebilen ve herkesin ihlal etmekten kaçınmakla yükümlü olduğu haklardır; mülkiyet, intifa, patent ve kişilik hakları bu gruptadır. Nisbi (kişisel) haklar ise yalnızca aralarında borç ilişkisi bulunan belirli kişi veya kişilere (borçluya) karşı ileri sürülebilen alacak haklarıdır. Bu nedenle bir kira sözleşmesinden doğan kira bedelini talep etme hakkı tipik bir nisbi haktır. Sonuç: C şıkkı.

Bozucu yenilik doğuran haklar tek taraflı irade açıklamasıyla mevcut hukuki ilişkiyi tamamen ortadan kaldırır. Sürekli bir borç ilişkisini sona erdiren 'sözleşmeyi fesih hakkı' ya da bir çalışanın iş akdini 'istifa' yoluyla sonlandırması bozucu yenilik doğuran haktır. Alım (iştira) hakkı kurucu, ayıplı malda indirim isteme hakkı değiştirici, velayet hakkı ise yenilik doğurmayan alelade bir haktır. Sonuç: B şıkkı.

Sahipsiz bir taşınırı mülkiyet edinme kastıyla zilyetliğine geçirmeye 'ihraz (sahiplenme)' denir ve bu durum aslen kazanmanın tipik bir örneğidir. Miras, bağış, satın alma veya trampa gibi yollarla bir hakkın önceki sahibinden yeni sahibine geçmesi ise 'devren kazanma'dır. Sonuç: D şıkkı.

Türk Medeni Kanunu m.3 uyarınca sübjektif iyiniyet 'hakların kazanılmasında' geçerli olan cehalet veya mazur görülebilir bilgisizlik halidir. TMK m.2 uyarınca dürüstlük kuralı (objektif iyiniyet) ise 'hakların kullanılmasında ve borçların ifasında' dürüst, makul ve orta zekalı bir kimseden beklenen dürüst davranma yükümlülüğüdür. Sonuç: A şıkkı.

Türk Medeni Kanunu m.2/2 açık hükmü: 'Bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz.' Hukuk düzeni bu davranışa hiçbir hukuki sonuç bağlamaz, talebi reddeder ve gerekirse verilen zararın tazminine hükmeder. Sonuç: B şıkkı.

Devam eden haksız bir saldırıyı savuşturmak amacıyla doğrudan saldırgana karşı yapılan ölçülü karşı koymaya 'meşru müdafaa (haklı savunma)' denir. Zaruret halinde ise tehlikeden kurtulmak için masum üçüncü kişinin malına zarar verilir. İhkak-ı hak ise kendi hakkını devlet gücü olmadan zorla almaya çalışmaktır ve kural olarak yasaktır. Sonuç: A şıkkı.

Borçlar Kanunu m.64 uyarınca hakkını bizzat korumak için kuvvet kullanabilmenin şartları: 1) Hakkın kaybolmasını önlemek, 2) O anda yetkili kolluk veya kamu makamlarına başvurma imkanının bulunmaması, 3) Müdahale edilmezse hakkın elde edilmesinin imkansızlaşması veya çok zorlaşması, 4) Kullanılan gücün orantılı olmasıdır. Kuvvet kullanıldıktan sonra derhal sulh hakimine başvurup izin alma gibi bir ön koşul veya zorunluluk yoktur (eylem kolluğa haber verilir). Sonuç: E şıkkı.

Türk Medeni Kanunu m.8 uyarınca 'Her insanın hak ehliyeti vardır. Buna göre bütün insanlar, hukuk düzeninin sınırları içinde, haklara ve borçlara ehil olmada eşittirler.' Hak ehliyeti pasif bir ehliyettir ve yaşa, akıl sağlığına veya temyiz kudretine bağlı değildir; bir günlük bebek de, akıl hastası da hak ehliyetine sahiptir. Bu nedenle hak ehliyetinin ayırt etme gücünün kazanılmasıyla başladığı ifadesi kesinlikle yanlıştır (ayırt etme gücü fiil ehliyeti için aranır). Sonuç: C şıkkı.

Fiil ehliyetinin üç olumlu şartı (ayırt etme gücü, erginlik, kısıtlı olmamak) bir arada mevcutsa ve kişiye yasal danışman da atanmamışsa kişi 'tam ehliyetliler' grubunda yer alır. Kendi eylemleriyle her türlü hukuki işlemi tek başına yapabilir ve haksız fiillerinden tam sorumludur. Sonuç: A şıkkı.

Ayırt etme gücü bulunmayanlar 'tam ehliyetsiz'dir. TMK m.15 uyarınca kanunda gösterilen ayrık durumlar saklı kalmak üzere, ayırt etme gücü bulunmayan kimsenin fiilleri hukuki sonuç doğurmaz; yaptıkları işlemler baştan itibaren 'kesin hükümsüzdür (butlan)'. Yasal temsilcileri onay verse dahi geçerlilik kazanamaz. Kusurları bulunmadığı için haksız fiillerinden kural olarak sorumlu tutulamazlar (hakkaniyet ve kusursuz sorumluluk istisnaları hariç). Sonuç: B şıkkı.

Fiil ehliyetinin şartlarını taşıdığı halde (ergin ve ayırt etme gücü var) kendilerine TMK m.429 uyarınca yasal danışman atanan kimseler 'sınırlı ehliyetliler' grubunu oluşturur. Bu kişiler kural olarak tam ehliyetli gibi hareket ederler; ancak kanunda sayılan önemli işlemlerde (dava açma, taşınmaz alım-satımı, ödünç verme vb.) yasal danışmanın görüş veya onayını almak zorundadırlar. Sonuç: C şıkkı.

Sınırlı ehliyetsizler (ayırt etme gücü olan küçükler ve kısıtlılar); kendilerini borç altına sokmayan, sadece menfaat sağlayan karşılıksız kazanmaları (şartsız bağış kabulü gibi) ve kişiye sıkı sıkıya bağlı hakları (nişanlanma gibi) yasal temsilcilerinin izni olmadan tek başlarına yapabilirler. Taşınmaz satışı, banka kredisi, kefalet veya motorlu araç alımı gibi borçlandırıcı işlemlerde ise izin/onay zorunludur (kefalet ise tamamen yasaktır). Sonuç: D şıkkı.

Doğum basamakları sayılır: Kişi -> Anne/Baba (1 doğum), Anne/Baba -> Kardeş (2. doğum), Kardeş -> Yeğen (3. doğum). Toplam 3 doğum gerçekleşmiştir. Biri diğerinden doğrudan türemediği için yansoy hısımlığıdır. Dolayısıyla kişi ile yeğeni arasında 'üçüncü derece yansoy kan hısımlığı' bulunmaktadır. Sonuç: C şıkkı.

Türk Medeni Kanunu m.18/2 hükmüne göre: 'Evliliğin sona ermesi, kayın hısımlığını ortadan kaldırmaz.' Eşler boşansa veya eşlerden biri ölse dahi kayın hısımlığı ömür boyu hukuken devam eder (bu nedenle üstsoy/altsoy kayın hısımlarıyla evlenme yasağı sürer). Ayrıca eşlerden birinin kan hısımları, diğer eşin aynı derece ve türden kayın hısımı olur. Sonuç: E şıkkı.

TMK m.19 uyarınca 'Bir kimsenin aynı zamanda birden çok yerleşim yeri olamaz' kuralına 'yerleşim yerinin tekliği ilkesi'; her kişinin hukuk düzeninde belirli bir yerleşim yerinin bulunmasını zorunlu kılan kurala ise 'yerleşim yerinin zorunluluğu ilkesi' denir. Sonuç: B şıkkı.

İnsan iradesi dışında ya da iradeden bağımsız olarak gerçekleşen ve hukukun sonuç bağladığı doğa olaylarına 'hukuki olay' denir (doğum, ölüm, erginlik yaşına ulaşma, zamanaşımı süresinin dolması gibi). İnsan iradesiyle yapılan ve hukuki sonuç doğuran eylemlere 'hukuki fiil', hukuki sonuç doğurmaya yönelik irade açıklamalarına ise 'hukuki işlem' denir. Sonuç: A şıkkı.

Vasiyetname düzenleme, mirasın reddi, sözleşmeyi fesih, azil ve vakıf kurma gibi işlemler yalnızca tek bir kişinin irade beyanıyla sonuç doğuran tek taraflı hukuki işlemlerdir. Satım, kira, bağışlama ve kefalet ise karşılıklı en az iki iradenin uyuşmasıyla kurulan çok taraflı işlemlerdir (sözleşmelerdir). Sonuç: B şıkkı.

Tasarruf işlemi doğrudan bir hak üzerinde tasarrufta bulunarak malvarlığının aktifini azaltan veya hakkı sınırlayan işlemdir. Satın alınan bir taşınmazın tapu kütüğünde yeni malik adına tescil edilmesi ya da taşınır bir eşyanın mülkiyetinin alıcıya teslim edilmesi doğrudan bir tasarruf işlemidir. Satış sözleşmesi, kira sözleşmesi veya bağışlama vaadi ise sadece borç altına sokan 'borçlandırıcı işlem'dir. Sonuç: D şıkkı.

TMK m.25 uyarınca kişilik haklarına saldırı tehlikesi karşısında açılabilecek davalar: 1) Henüz başlamamış tehlikeye karşı 'saldırının önlenmesi (men) davası', 2) Devam eden saldırıya karşı 'saldırının durdurulması (son verilmesi) davası', 3) Sona ermiş ancak etkileri süren saldırıya karşı 'saldırının hukuka aykırılığının tespiti davası'. Henüz gerçekleşmemiş muhtemel saldırıyı engellemek için açılan dava 'saldırının önlenmesi davası'dır. Sonuç: A şıkkı.

Sınırlı ayni haklar üç ana gruptur: 1) İrtifak hakları (intifa, sükna/oturma, üst hakkı, kaynak hakkı vb.), 2) Taşınmaz yükü, 3) Rehin hakları (ipotek, taşınır rehni). Alacak hakkı ise bir ayni hak değil; belirli bir kişiye karşı ileri sürülebilen şahsi (nisbi) bir haktır. Sonuç: E şıkkı.