KPSS KPSS Ön Lisans Türkiye'nin Coğrafi Konumu ve Etkileri Testi #1

Türkiye 36°-42° Kuzey paralellerinde yer aldığı için Kuzey Yarım Küre'de ve Yengeç Dönencesi'nin kuzeyinde (Orta Kuşak'ta) bulunur. Bu nedenle Güneş ışınları hiçbir zaman dik (90° ile) düşmez ve gölge yönü öğle vakti daima kuzeyi gösterir. 26°-45° Doğu meridyenleri nedeniyle doğusu ile batısı arasında 19 meridyen fark (19 x 4 = 76 dakika zaman farkı) vardır. Ancak batıdan doğuya doğru gidildikçe sıcaklıkların düşmesi enlemle değil, yükseltinin artmasıyla (özel konumla) ilgilidir. Sonuç: C şıkkı.

Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe çizgisel hız azalır, yer çekimi kutuplara yaklaşıldıkça dünyanın geoit şeklinden dolayı artar. Hatay'dan Sinop'a kuzeye gidildikçe Güneş ışınlarının geliş açısı küçülür, deniz suyu tuzluluğu buharlaşma azaldığı için düşer, çizgisel hız azalır, tan ve grup süresi (alacakaranlık) uzar; yer çekimi ise azalmaz, aksine artar. Sonuç: B şıkkı.

İzmir ve Van yaklaşık aynı paralel dairesi üzerinde yer alırlar. Dolayısıyla Güneş ışınlarının geliş açıları ve gündüz süreleri benzerdir. Ancak aralarındaki sıcaklık farkı, denizellik-karasallık ve batıdan doğuya doğru yükseltinin artması gibi özel (göreceli) konum şartlarından kaynaklanır. Sonuç: D şıkkı.

21 Haziran tarihinde Kuzey Yarım Küre'de kuzeye gidildikçe gündüz süresi uzar. Dolayısıyla gözlemci kuzeye doğru gitmiştir. Yerel saatin daha ileri olması ise hareketin doğuya doğru yapıldığını gösterir. Bu iki bilgi birleştirildiğinde hareket yönünün Kuzeydoğu olduğu ortaya çıkar. Sonuç: A şıkkı.

Bakı etkisindeki güney yamaçlarda sıcaklık daha fazladır. Bu nedenle kar erimeleri daha erken başlar, tarım ürünleri daha erken olgunlaşır, yerleşme ve orman üst sınırı daha yükseğe çıkar. Kalıcı karlar ise güney yamaçta sıcaktan eridiği için daha yüksek seviyelerde başlar; yani kalıcı kar alt sınırı daha alçak değil, daha yüksektir. Sonuç: E şıkkı.

İki kent arasındaki zaman farkı: 15.08 - 14.20 = 48 dakikadır. 1 meridyen 4 dakika fark oluşturduğuna göre: 48 / 4 = 12 meridyen fark vardır. Yerel saat daha ileri olduğu için merkez daha doğudadır: 33° + 12° = 45° Doğu meridyenidir (Iğdır boylamı). Sonuç: E şıkkı.

Ulusal saat olarak 45° Doğu (Iğdır) meridyeni kullanıldığından, 45° Doğu meridyenine en uzak olan en batıdaki merkezde ortak saat ile yerel saat arasındaki fark en fazladır. Çanakkale en batıda yer aldığı için aradaki zaman farkı en fazladır. Sonuç: B şıkkı.

Rize'de turunçgil ve kivi yetişmesi bir mikroklima örneğidir. Bunun nedeni arkasındaki yüksek Kaçkar Dağları'nın soğuk kuzeydoğu rüzgarlarını kesmesi ve dağları aşan hava kütlelerinin fön rüzgarı etkisi oluşturarak kıyıyı ılıtmasıdır. Bu durum tamamen özel (göreceli) konumun bir sonucudur. Sonuç: C şıkkı.

Jeopolitiğin değişmeyen unsurları coğrafi konum, jeolojik-jeomorfolojik yapı, iklim, su kaynakları ve stratejik boğazlardır. İstanbul ve Çanakkale boğazlarına sahip olması fiziki/doğal bir konum unsurudur ve değişmez. Nüfus yapısı, askeri güç, ekonomik kapasite ve siyasi rejimler ise değişen unsurlardır. Sonuç: D şıkkı.

Türkiye'nin en uzun kara sınırı Suriye (yaklaşık 911 km), en kısa kara sınırı ise Nahçıvan/Azerbaycan (yaklaşık 18 km) iledir. Dolayısıyla en kısa sınır Gürcistan değil, Nahçıvan iledir. Sonuç: B şıkkı.

23 Eylül sonbahar ekinoksudur. Bu tarihte Güneş ışınları Ekvator'a dik gelir ve Dünya'nın her yerinde olduğu gibi Türkiye'de de enlem farkı gözetmeksizin tüm illerde 12 saat gündüz, 12 saat gece yaşanır. Sonuç: C şıkkı.

21 Aralık kış gündönümünde Kuzey Yarım Küre'de kuzeye gidildikçe geceler uzar, gündüzler kısalır. Dolayısıyla en uzun gece Türkiye'nin en kuzeyindeki ilde yaşanır. Seçenekler arasında en kuzeyde yer alan il Sinop'tur. Sonuç: A şıkkı.

21 Haziran'da kuzeye gidildikçe gündüz süresi uzar. Trabzon Bingöl'e göre daha kuzeyde yer aldığı için 21 Haziran'da gündüz süresi Trabzon'da daha uzundur. Gündüzün daha uzun olması, Güneş'in daha erken doğup daha geç batması anlamına gelir. Sonuç: D şıkkı.

Orta Kuşak'ta yer almanın sonuçları 'A-B-C-D' formülüyle kodlanır: Akdeniz iklimi görülmesi, Batı rüzgarlarının etkili olması, Cephe yağışlarının (Frontal) görülmesi ve Dört mevsimin belirgin yaşanması. Dolayısıyla cephe yağışlarının yaygın görülmesi matematik konumun (Orta Kuşak) doğrudan sonucudur. Karadeniz'de fön rüzgarı, transit ticaret, dağların doğu-batı uzanışı ve zengin madenler ise özel konumun sonuçlarıdır. Sonuç: B şıkkı.

Türkiye'nin enerji zengini Doğu ile enerji tüketicisi Batı arasında yer alması; Bakü-Tiflis-Ceyhan, TANAP, TürkAkım gibi boru hatlarıyla uluslararası bir 'enerji koridoru ve enerji terminali/köprüsü' konumuna gelmesini sağlamıştır. Sonuç: C şıkkı.

Bir cismin gölge boyunun sıfır olabilmesi için Güneş ışınlarının 90 derecelik dik açıyla gelmesi gerekir. Güneş ışınları yalnızca dönenceler arasına (23° 27' K - 23° 27' G) dik açıyla düşer. Türkiye 36°-42° Kuzey enlemlerinde, yani Yengeç Dönencesi'nin kuzeyinde yer aldığından Güneş ışınları hiçbir zaman dik düşmez ve gölge asla sıfır olmaz. Sonuç: B şıkkı.

Boylam farkı: 44° - 29° = 15 meridyen fark vardır. Zaman farkı: 15 x 4 dakika = 60 dakika (1 saat). Hakkâri daha doğuda olduğu için yerel saat daha ileridir: 08.40 + 01.00 = 09.40. Sonuç: C şıkkı.

Aynı anda farklı mevsim özelliklerinin yaşanabilmesi kısa mesafelerde yükselti ve engebenin değişmesiyle (özel konum) ilgilidir. Üç tarafının denizlerle çevrili olması, transit boru hatlarının bulunması ve zengin jeotermal kaynaklar özel konumdur. Kuzeyden esen rüzgarların hava sıcaklığını düşürmesi ise Türkiye'nin Kuzey Yarım Küre'de (matematik/mutlak konumda) yer almasının kesin bir sonucudur. Sonuç: D şıkkı.

İpsala Sınır Kapısı Edirne'de yer alır ve Yunanistan ile olan en işlek sınır kapımızdır. Kapıkule ve Hamzabeyli Bulgaristan ile, Sarp Gürcistan ile, Habur ise Irak iledir. Sonuç: A şıkkı.

Ekvator'dan kutuplara doğru çizgisel hız azalır. Çizgisel hızın en yavaş olduğu yer Türkiye'nin en kuzeyidir. Hız yavaşladığı için Güneş'in ufuk çizgisini geçişi daha uzun sürer, alacakaranlık (tan ve grup) süresi uzar. Türkiye'nin en kuzey noktası Sinop'ta yer aldığı için bu süre en uzundur. Sonuç: B şıkkı.