KPSS KPSS Ortaöğretim (Lise) Türkiye'nin Coğrafi Konumu ve Etkileri Testi #2

Akdeniz'den Karadeniz'e doğru gidildikçe deniz suyu sıcaklığının ve tuzluluk oranının azalması, Ekvator'dan kutuplara doğru güneş ışınlarının düşme açısının daralmasıyla ve buna bağlı buharlaşmanın azalmasıyla yani doğrudan enlem (matematik konum) etkisiyle açıklanır. Aynı gün içinde farklı mevsim özelliklerinin yaşanması, transit ticaret köprüsü olması, zengin jeotermal kaynaklara sahip olması ve doğuya gidildikçe yükseltinin artması ise göreceli (özel) konumun sonuçlarıdır. Sonuç: B şıkkıdır.

Güneş ışınları yalnızca dönenceler arasına (23° 27' Kuzey ile 23° 27' Güney arasına) dik açıyla (90°) düşer. Türkiye, Yengeç Dönencesi'nin kuzeyinde yer aldığı için güneş ışınlarını hiçbir zaman dik açıyla alamaz. Bu nedenle Türkiye'de öğle vakti yatay bir düzleme dik konulan bir cismin gölge boyu asla sıfır olamaz. Sonuç: B şıkkıdır.

Türkiye'nin Orta Kuşak'ta yer alması 'A-B-C-D' kuralı ile özetlenir: Akdeniz iklim kuşağında yer alması, Batı rüzgarlarının etkisinde kalması, Cephesel (frontal) yağışların görülmesi ve Dört belirgin mevsimin yaşanması. Gerçek sıcaklık ile deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklık arasındaki farkın doğuya gidildikçe artması ise yükseltinin artmasıyla yani göreceli (özel) konumla ilgilidir. Sonuç: E şıkkıdır.

Ardışık iki meridyen arasındaki zaman farkı 4 dakikadır. Türkiye'nin en doğusu (45° Doğu) ile en batısı (26° Doğu) arasında 45 - 26 = 19 boylam farkı vardır. Toplam yerel saat farkı: 19 x 4 = 76 dakika (1 saat 16 dakika) olarak hesaplanır. Sonuç: C şıkkıdır.

Türkiye'de 2016 yılından itibaren tüm yıl boyunca 45° Doğu meridyeninin (Iğdır) yerel saati ortak saat (ulusal saat) olarak kullanılmaktadır. Bu boylam Greenwhich'e göre +3. Saat Dilimi'nde (UTC+3) yer alır. Daha önce kış aylarında 30° Doğu (İzmit - 2. Saat Dilimi) kullanılmaktaydı. Sonuç: C şıkkıdır.

Türkiye'nin en güneyinde yer alan ve Ekvator'a en yakın il olan Hatay'da çizgisel dönüş hızı en fazladır. Kutuplara en yakın olan ve en kuzeyde bulunan Sinop'ta ise Dünya'nın merkezine daha yakın olunduğu için yer çekimi kuvveti en fazladır. Sonuç: A şıkkıdır.

21 Haziran tarihinde Kuzey Yarımküre'de kuzeye gidildikçe gündüz süresi uzar. Güneşin daha erken doğması ise daha doğudaki bir merkeze gidildiğini gösterir. Bu iki durum birleştirildiğinde araştırmacının kuzeydoğu yönünde hareket ettiği anlaşılır. Sonuç: C şıkkıdır.

21 Aralık tarihinde Kuzey Yarımküre'de güneye doğru gidildikçe gündüz süresi uzar, gece süresi kısalır. Türkiye'nin en güneyinde yer alan Hatay, 21 Aralık günü Türkiye sınırları içerisinde gündüz süresinin en uzun (gece süresinin en kısa) olduğu ildir. Sinop'ta ise tam tersine en uzun gece yaşanır. Sonuç: D şıkkıdır.

Ekvator'dan kutuplara doğru çizgisel hız azaldığı için tan ve gurup (alacakaranlık) süresi uzar. Türkiye'nin en kuzeyinde yer alan Sinop'ta çizgisel hız en az olduğundan, Güneş'in batış süresi en uzun burada izlenir. Sonuç: E şıkkıdır.

Aynı boylam üzerinde yer alan tüm noktalarda yılın 365 günü yerel saat ve öğle vakti (Güneş'in ufuk düzleminde en tepeye çıktığı an) tamamen aynıdır. Güneşin doğuş ve batış saatleri ise yalnızca 21 Mart ve 23 Eylül ekinokslarında aynı olur. Güneş ışınlarının açısı, gölge boyu ve gece-gündüz süreleri ise enleme bağlı olduğundan farklıdır. Sonuç: C şıkkıdır.

Yıl içinde dört mevsimin belirgin olarak yaşanması, Türkiye'nin Dünya üzerindeki Orta Kuşak'ta (Ilıman Kuşak) yer almasıyla yani mutlak (matematik) konumuyla ilgilidir. Aynı gün içinde kısa mesafelerde farklı hava ve mevsim koşullarının yaşanabilmesi ise yer şekillerinin ve yükseltinin aniden değişmesiyle yani göreceli (özel) konumla açıklanır. Sonuç: A şıkkıdır.

Coğrafi konum, yüzey şekilleri, jeolojik yapı ve boğazlar gibi doğal unsurlar jeopolitiğin değişmeyen (fiziki) unsurlarıdır. İstanbul ve Çanakkale boğazlarına sahip olmak değişmeyen fiziki unsurdur. Askeri güç, nüfus yapısı, uluslararası üyelikler ve dış politika ise değişen (beşeri ve siyasi) unsurlardır. Sonuç: B şıkkıdır.

Taş kömürü I. Jeolojik Zaman'da (Paleozoik) oluşmuş yaşlı bir kömür türüdür; Türkiye'de yalnızca Zonguldak ve çevresinde dar bir alanda bulunur. Linyit, bor, tuz ve petrol ise III. Jeolojik Zaman'da oluşmuştur ve Türkiye'de linyit yatakları çok yaygındır. Dolayısıyla taş kömürünün linyitten daha yaygın olması gibi bir durum söz konusu değildir ve genç oluşumla bağdaşmaz. Sonuç: D şıkkıdır.

Güneye (Ekvator'a) doğru gidildikçe güneş ışınlarının geliş açısı büyür ve yıllık sıcaklık ortalamaları artar. Toros Dağları, Kuzey Anadolu Dağları'na göre daha güneyde yer aldığı için daha sıcaktır ve karlar daha yüksek irtifalarda erimeden kalabilir. Bu durum doğrudan enlem ve güneş ışınlarının geliş açısı ile ilgilidir. Sonuç: B şıkkıdır.

Ekinoks tarihlerinde (21 Mart ve 23 Eylül) Dünya'nın her yerinde olduğu gibi Türkiye'nin tüm illerinde gece ve gündüz süreleri 12'şer saat olarak birbirine eşittir. Sinop'ta gündüz süresinin Hatay'dan daha uzun olması yalnızca yaz aylarında (örneğin 21 Haziran'da) gerçekleşir. Sonuç: D şıkkıdır.

Adana'dan Konya'ya doğru hasadın gecikmesi güneyden kuzeye doğru enlemin etkisiyle sıcaklığın düşmesidir. Konya'dan Erzurum'a doğru hasadın belirgin biçimde gecikmesi ise batıdan doğuya doğru ortalama yükseltinin ve karasallığın artmasıyla ilgilidir. Dolayısıyla etkili olan temel faktörler enlem ve yükseltidir. Sonuç: B şıkkıdır.

Kapıkule Sınır Kapısı Yunanistan ile değil, Bulgaristan iledir (Edirne sınırında yer alır ve Avrupa'ya açılan en işlek kapıdır). Yunanistan ile olan en önemli sınır kapıları ise İpsala (karayolu) ve Uzunköprü'dür (demiryolu). Sonuç: E şıkkıdır.

TANAP (Trans Anadolu Doğal Gaz Boru Hattı), Azerbaycan Şah Deniz gazını Türkiye üzerinden geçirerek Avrupa'ya taşıyan devasa bir enerji koridoru projesidir. GAP, DOKAP, KOP ve ZBK ise Türkiye'nin kendi iç bölgesel kalkınma projeleridir. Sonuç: B şıkkıdır.

Deniz suyundaki tuzluluk oranı sıcaklık ve buharlaşma şiddeti ile doğru orantılıdır. Ekvator'dan kutuplara (güneyden kuzeye) doğru gidildikçe güneş ışınlarının düşme açısı daralır, sıcaklık ve buharlaşma azalır. Bu durum doğrudan enlem etkisinin bir sonucudur. Sonuç: B şıkkıdır.

Meridyenler (boylamlar) yalnızca yerel saat farklarını ve saat dilimlerini belirler. Bir ülkenin iklimi, sıcaklığı, yağış rejimi veya bitki örtüsü üzerinde boylamın hiçbir etkisi yoktur. Yükselti farkları, dağların uzanışı, denizellik ve toprak çeşitliliği ise bitki çeşitliliğini doğrudan etkileyen temel faktörlerdir. Sonuç: D şıkkıdır.