KPSS KPSS Ön Lisans Türkiye'nin Yer Şekilleri, Dağlar ve Platolar Testi #1

Kaçkar, Bolkar, Küre ve Canik dağları levhaların sıkıştırması sonucu tortul tabakaların kıvrılmasıyla meydana gelmiş kıvrım dağlarıdır. Aydın Dağları ise sert kütlelerin kırılmasıyla oluşmuş bir horst (kırık dağı) kütlesidir. Sonuç: D şıkkı.

Nur (Amanos) Dağları, Akdeniz Bölgesi'nin doğusunda (Hatay) yer alır. Çevresindeki Amik Ovası graben sahası iken kendisi kırılma sonucu yükselmiş bir horst kütlesidir. Karacadağ volkan, Mercan kıvrım, Erciyes volkan, Köroğlu ise kıvrım dağlarıdır. Sonuç: B şıkkı.

Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan Diyarbakır-Şanlıurfa arasındaki Karacadağ, çok akıcı bazaltik lavların geniş bir alana yayılmasıyla oluşmuş tipik bir kalkan biçimli volkandır. Nemrut, Ağrı, Süphan ve Erciyes ise dik yamaçlı stratovolkanlardır. Sonuç: C şıkkı.

Yıldız (Istranca) Dağları'nın en yüksek zirvesi yaklaşık 1031 metredir. Türkiye'de buzul aşındırma ve biriktirme şekillerinin görülebilmesi için ortalama 2200-2500 metrenin üzerinde bir yükselti gerekir. Kaçkar, Bolkar, Cilo (Buzul) ve Uludağ'da glasyal şekiller bulunurken Yıldız Dağları yükseltisi yetersiz olduğu için buzul izi barındırmaz. Sonuç: A şıkkı.

Teke ve Taşeli platoları, Akdeniz Bölgesi'nde kalkerli (kireçtaşı) arazilerin çözünmesiyle oluşan tipik karstik platolardır. Çatalca-Kocaeli aşınım, Bozok yatay duruşlu (tabaka düzlüğü), Erzurum-Kars lav, Haymana ise yatay duruşlu platodur. Sonuç: B şıkkı.

Erzurum-Kars platosunda sert karasal iklim ve yaz yağışları görülür. Bu iklim sayesinde kuraklıktan etkilenmeyen uzun boylu dağ çayırları gelişir. Çayır örtüsü ise büyükbaş mera hayvancılığı (sığır yetiştiriciliği) için ideal doğal ortamı sunar. Sonuç: E şıkkı.

Çatalca-Kocaeli Platosu Türkiye'nin ortalama yükseltisi en az olan aşınım düzlüğü platosudur; sanayi, ulaşım, ticaret ve nüfus yoğunluğu bakımından Türkiye'nin en gelişmiş sahasıdır. Bu bölgede temel geçim kaynağı tarım ve mera hayvancılığı değil; sanayi, hizmet ve ticaret sektörleridir. Sonuç: C şıkkı.

Ege kıyılarında dağlar denize dik uzandığı için enine kıyı tipi görülür; koy, körfez, ada ve doğal liman sayısı fazladır; gerçek kıyı ile kuş uçuşu kıyı arasındaki fark çok fazladır; denizel hava iç kesimlere kadar sokulabilir. Kıta sahanlığı (şelf) ise dar değil, aksine son derece geniştir. Sonuç: B şıkkı.

İç Anadolu platoları (Bozok, Cihanbeyli, Haymana, Obruk), tortul tabakaların yatay duruşunu koruduğu ve akarsular tarafından derince yarıldığı 'tabaka düzlüğü (yatay duruşlu)' platolardır. Sonuç: A şıkkı.

Uludağ, derinlik volkanizması sonucu yer kabuğunun altında soğuyan ve dış örtünün aşınmasıyla yüzeye çıkan granitik bir batolit (iç püskürük derinlik kütlesi) dağıdır. Nemrut, Erciyes, Hasan ve Tendürek ise yüzey volkanizmasıyla lav ve kül püskürmesi sonucu oluşmuştur. Sonuç: E şıkkı.

Kula çevresi, Dördüncü Jeolojik Zaman'da (Kuaterner) meydana gelen püskürmelerle oluşmuş 'Türkiye'nin en genç volkanik arazisi' olarak tanımlanır. Sonuç: C şıkkı.

Ortalama 1000 metrenin üzerinde düz plato yüzeylerinin bulunması, akarsuların dar ve derin 'V' biçimli çentik vadiler açması, akarsu yataklarında taraçaların (sekilerin) bulunması ve akarsuların yüksek enerji potansiyeli toptan yükselmenin doğrudan kanıtlarıdır. Karstik mağaraların varlığı ise suyun eriyebilen kalkerli kayaçları çözmesiyle ilgilidir (litolojik yapı), toptan yükselmenin doğrudan kanıtı değildir. Sonuç: D şıkkı.

Teke ve Taşeli platoları arazinin karstik (kalkerli) olması, suyun yer altına hızla sızması nedeniyle yüzey suyunun yetersiz olması, arazinin çok engebeli ve kayalık olması ve toprak tabakasının ince olması nedeniyle seyrek nüfusludur. Bu alanlarda yaz aylarında sıcaklığın aşırı düşük seyretmesi söz konusu değildir; Akdeniz iklimi nedeniyle yazlar oldukça sıcak ve kuraktır. Sonuç: E şıkkı.

Madra, Yunt, Bozdağlar ve Aydın Dağları Ege'de kırılma ile yükselmiş tipik horst dağlarıdır. Ilgaz Dağları ise Batı Karadeniz'de yer alan ve Alp orojeneziyle oluşmuş bir kıvrım dağıdır. Sonuç: B şıkkı.

Trabzon'u Gümüşhane ve Erzurum'a bağlayan tarihi İpek Yolu güzergahındaki en stratejik geçit Zigana (Kalkanlı) Geçidi'dir. Çubuk Ankara-Çankırı arasında, Gülek ve Sertavul Akdeniz'de, Belen ise Hatay'dadır. Sonuç: A şıkkı.

İç Anadolu'daki çizgisel volkanik dağlar Karadağ, Karacadağ, Hasandağı, Melendiz ve Erciyes'tir. Yıldız Dağları ise Marmara'da (Trakya) yer alan Paleozoyik yaşlı kıvrım ve masif kütlesidir; volkanik değildir. Sonuç: D şıkkı.

Dağların kıyıya paralel uzanması Akdeniz ikliminin iç kesimlere girmesini engeller, kıyı ile iç kesim arasında iklim ve bitki örtüsü farkını artırır, kıyıda falez (yalıyar) oluşumunu yaygınlaştırır ve kıyı boyunca ulaşımı zorlaştırır. Ancak dağların kıyıya paralel olması yağışı azaltmaz; aksine orografik (yamaç) yağışlarının oluşmasını sağlayarak kıyı yamaçlarının bol yağış almasına yol açar. Sonuç: C şıkkı.

İç Batı Anadolu'da Afyon, Eskişehir ve Kütahya üçgeninde yer alan, Frig kaya anıtlarının da bulunduğu plato sahası Yazılıkaya (Bayat) Platosu'dur. Sonuç: B şıkkı.

Büyük Ağrı Dağı 5137 metre yüksekliği ile Türkiye'nin en yüksek noktasıdır ve zirvesinde kalıcı örtü/takke buzulu yer almaktadır. Sonuç: A şıkkı.

Gaziantep ve Şanlıurfa platoları, yer şekillerinin genel olarak düz olması ve Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) ile sulamanın yaygınlaşması sayesinde Türkiye'nin en verimli kuru ve sulu tarım sahalarındandır (kırmızı mercimek, Antep fıstığı, pamuk, buğday üretimi). Sonuç: C şıkkı.