KPSS KPSS Ortaöğretim (Lise) Anayasa Temel Haklar Testi #1

1982 Anayasası'nın 13. maddesine göre temel hak ve hürriyetler ancak kanunla sınırlanabilir. Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle olağan dönemlerde temel hak ve hürriyetlerin sınırlandırılması mümkün değildir (CBK ile sadece sosyal ve ekonomik haklar düzenlenebilir). Anayasanın sözüne ve ruhuna uygunluk, demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olmama, hakkın özüne dokunmama ve ölçülülük ilkesi temel sınırlama güvenceleridir. Sonuç: B şıkkıdır.

1982 Anayasası'nın 15. maddesine göre savaş, seferberlik veya olağanüstü hallerde dahi dokunulamayan çekirdek haklar şunlardır: Yaşama hakkı, kişinin maddi ve manevi varlığının bütünlüğü (meşru müdafaa ve tıbbi zorunluluklar hariç); din, vicdan, düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamama; suç ve cezaların geçmişe yürütülememesi; suçluluğu mahkeme kararıyla saptanıncaya kadar kimsenin suçlu sayılamaması (masumiyet karinesi). Mülkiyet hakkı ise olağanüstü hallerde askıya alınabilen veya sınırlanabilen haklar arasında yer alır, sert çekirdek hak değildir. Sonuç: D şıkkıdır.

Ailenin korunması ve çocuk hakları, 1982 Anayasası'nda 'Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler' bölümünde düzenlenmiş olup 'istememe/pozitif statü' hakkıdır. Konut dokunulmazlığı, kişi hürriyeti ve güvenliği, haberleşme hürriyeti ile yerleşme ve seyahat hürriyeti ise kişinin temel hak ve ödevleri (negatif statü hakları) arasında yer alır. Sonuç: C şıkkıdır.

1982 Anayasası'nın 19. maddesine göre yakalanan veya tutuklanan kişi, tutulma yerine en yakın mahkemeye gönderilmesi için gerekli süre hariç en geç 48 saat ve toplu olarak işlenen suçlarda ise en çok 4 gün içinde hâkim önüne çıkarılır. Sonuç: B şıkkıdır.

2010 anayasa değişikliği ile vatandaşın yurt dışına çıkma hürriyetinin idari kararla engellenmesine son verilmiştir. Anayasanın 23. maddesine göre: 'Vatandaşın yurt dışına çıkma hürriyeti, ancak suç soruşturması veya kovuşturması sebebiyle hâkim kararına bağlı olarak sınırlanabilir.' Vergi borcu veya idari mercilerin kararıyla yurt dışı yasağı konulamaz. Sonuç: A şıkkıdır.

1982 Anayasası'nın 33. maddesine göre herkes önceden izin almaksızın dernek kurma ve bunlara üye olma hakkına sahiptir. Dolayısıyla İçişleri Bakanlığı veya valilikten izin alma şartı yoktur. Dernekler bildirime dayalı olarak kurulur. Sonuç: C şıkkıdır.

1982 Anayasası'nın 34. maddesine göre: 'Herkes, önceden izin almadan, silahsız ve saldırısız toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına sahiptir.' Bu hak izin sistemine değil, bildirim sistemine tabidir. Sonuç: B şıkkıdır.

1982 Anayasası'nın 38. maddesine göre: 'Hiç kimse, yalnızca sözleşmeden doğan bir yükümlülüğü yerine getirememesinden dolayı özgürlüğünden alıkonulamaz.' Yani borcunu ödeyemediği için kişi doğrudan hapis cezasına çarptırılamaz. Dolayısıyla C seçeneğindeki ifade kesinlikle yanlıştır. Ölüm ve genel müsadere cezası verilemez, ceza sorumluluğu şahsidir ve kanuna aykırı deliller delil olarak kabul edilemez. Sonuç: C şıkkıdır.

2010 anayasa değişikliği ile Anayasanın 20. maddesinde düzenlenen özel hayatın gizliliği maddesine 'Kişisel verilerin korunmasını isteme hakkı' eklenmiştir. Bu fıkra ile kişisel verilerin ancak kanunda öngörülen hallerde veya kişinin açık rızasıyla işlenebileceği güvenceye bağlanmıştır. Sonuç: D şıkkıdır.

Mülkiyet hakkı, 1982 Anayasası'nın ikinci kısmının 'Kişinin Hakları ve Ödevleri' (koruyucu/negatif statü hakları) bölümünde (35. madde) düzenlenmiştir. Sendika kurma hakkı, grev ve lokavt hakkı, dinlenme hakkı ve konut hakkı ise 'Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler' (pozitif statü hakları) bölümünde yer alır. Sonuç: B şıkkıdır.

1982 Anayasası'nın ilk halinde aynı işkolunda birden çok sendikaya üye olma yasağı bulunmaktaydı; ancak 2010 yılında yapılan anayasa değişikliği ile bu yasak yürürlükten kaldırılmıştır. Günümüzde çalışanlar aynı zamanda ve aynı işkolunda birden çok sendikaya üye olabilirler. Sonuç: D şıkkıdır.

1982 Anayasası'nın 46. maddesine göre kamulaştırma kural olarak peşin ve nakden ödenir. Ancak tarım reformu, büyük enerji ve sulama projeleri, ormanların genişletilmesi gibi hallerde taksitlendirme yapılabilir. Anayasaya göre taksitlendirme süresi en çok beş yılı aşamaz ve taksitler eşit olarak ödenir. Sonuç: C şıkkıdır.

Düzeltme ve cevap hakkı (tekzip), 1982 Anayasası'nın 32. maddesinde düzenlenen 'Kişinin Hakları ve Ödevleri' (koruyucu/negatif statü) bölümünde yer alan bir basın ve ifade hürriyeti güvencesidir. Seçme ve seçilme hakkı, kamu hizmetine girme hakkı, vatandaşlık hakkı ve dilekçe hakkı ise 'Siyasi Haklar ve Ödevler' (aktif statü) bölümündedir. Sonuç: E şıkkıdır.

1982 Anayasası'nın 67. maddesine göre silahaltında bulunan er ve erbaşlar, askeri öğrenciler ve ceza infaz kurumlarında bulunan 'hükümlüler' (taksirli suçlardan hüküm giyenler hariç) oy kullanamazlar. Cezaevinde bulunan 'tutuklular' (haklarında kesinleşmiş mahkûmiyet hükmü bulunmayanlar) ise masumiyet karinesi gereğince seçimlerde oy kullanabilirler. Sonuç: B şıkkıdır.

Siyasi Partiler Kanunu'na göre siyasi partiler, parti kurma hakkına sahip en az 30 Türk vatandaşı tarafından kurulur. Anayasa'nın 68. maddesine göre siyasi partiler önceden izin almadan kurulurlar; kuruluş bildirimini ve eklerini İçişleri Bakanlığı'na teslim ettikleri anda tüzel kişilik kazanırlar. Sonuç: B şıkkıdır.

Anayasanın 68. maddesine göre hâkimler ve savcılar, Sayıştay dahil yüksek yargı organları mensupları, kamu görevlileri, silahlı kuvvetler mensupları ve yükseköğretim öncesi öğrenciler siyasi partilere üye olamazlar. Ancak 'yükseköğretim elemanları' (öğretim üyeleri/görevlileri) ile 'yükseköğretim öğrencileri' (üniversite öğrencileri) kanunun belirlediği esaslar dairesinde siyasi partilere üye olabilirler. Sonuç: C şıkkıdır.

1982 Anayasası'nın 69. maddesine göre, siyasi partilerin kapatılması davaları Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı tarafından açılır ve davayı karara bağlamaya yetkili yargı organı Anayasa Mahkemesi'dir (kapatma kararı için Genel Kurulda üye tam sayısının beşte üç oy çokluğu aranır). Sonuç: B şıkkıdır.

1982 Anayasası'nın 74. maddesine göre Kamu Denetçiliği Kurumu, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı'na bağlı olarak kurulmuştur. TBMM Genel Kurulu tarafından gizli oyla ve dört turlu bir oylama süreciyle seçilen Kamu Başdenetçisi dört yıl süreyle görev yapar. Sonuç: A şıkkıdır.

Herkesin kamu harcamalarına kendi gelirine ve mali gücüne oranla katılması 'Vergide adalet (mali güce göre vergilendirme)' ilkesidir. Vergilerin ancak kanun ile konulup, değiştirilip ve kaldırılabilmesi ise 'Verginin kanuniliği' ilkesidir. Sonuç: D şıkkıdır.

Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru yapılabilmesi için öncelikle idari ve adli yargıdaki olağan kanun yollarının (istinaf, temyiz vb.) tamamen tüketilmiş olması zorunludur. Olağan kanun yolları tüketilmeden doğrudan Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru yapılamaz. Sonuç: B şıkkıdır.