KPSS KPSS Lisans (Genel Yetenek & Genel Kültür) Türkiye'de Nüfus ve Yerleşme Testi #1

Türkiye'de Cumhuriyet Dönemi boyunca nüfus miktarı sürekli artmış olsa da nüfus artış hızı zaman zaman düşmüştür. Yıllık nüfus artış hızının en sert düştüğü dönem 1940-1945 dönemidir. Bu dönemde Türkiye doğrudan II. Dünya Savaşı'na girmemiş olmasına rağmen olası bir işgal tehlikesine karşı genel seferberlik ilan etmiş, yetişkin erkek nüfusun büyük kısmı silah altına alınmış ve ekonomik kaygılarla birlikte evlilik ile doğum oranları dip yapmıştır. Doğru cevap B şıkkıdır.

Tarımsal nüfus yoğunluğu = Tarımsal kırsal nüfus / Tarım arazisi alanı formülüyle hesaplanır. Doğu Karadeniz (Rize-Artvin kıyı ve dağlık kuşağı), arazinin aşırı dağlık ve engebeli olması nedeniyle tarım arazilerinin en kısıtlı olduğu yerlerdendir. Buna karşın yörede çay ve fındık tarımıyla uğraşan yoğun bir kırsal nüfus bulunur. Payda (tarım alanı) çok küçük, pay (kırsal nüfus) fazla olduğundan Doğu Karadeniz'de tarımsal nüfus yoğunluğu son derece yüksektir. Konya Ovası, Şanlıurfa Platosu, Ergene Havzası ve Çukurova'da geniş tarım arazileri nedeniyle bu yoğunluk düşüktür. Doğru cevap A şıkkıdır.

Dağınık kırsal yerleşmelerin görülebilmesi için iki temel şart vardır: Aşırı engebeli arazi yapısı ve su kaynaklarının her yamaçta bolca bulunması. Türkiye'de bu şartların en mükemmel şekilde örtüştüğü yer Doğu Karadeniz Bölümü'dür. Burada yerleşmeler vadilerin yamaçlarına dağılmış tekil konutlar halindedir. İç Anadolu, Güneydoğu Anadolu ve Ergene Havzası'nda ise arazinin düz ve su kaynaklarının kısıtlı olması nedeniyle toplu yerleşmeler yaygındır. Doğru cevap C şıkkıdır.

Köy altı yerleşmelerinde ekonomik faaliyet temel belirleyicidir. Yalnızca hayvancılık veya mevsimlik otlatmaya dayalı yayla, kom, ağıl, oba ve dam geçici nitelik taşır. Tarımsal üretimin ön planda olduğu ve yıl boyu ikametin sürdüğü mahalle, mezra, divan ve çiftlik yerleşmeleri ise sürekli (kalıcı) köy altı yerleşmeleridir. Seçeneklerdeki 'Mezra' kalıcı bir yerleşmedir. Doğru cevap D şıkkıdır.

Menteşe Yöresi iklim şartları ve yağış miktarı açısından çok elverişli olmasına karşın, yer şekilleri bakımından aşırı dağlık, engebeli ve karstik kırıklı bir yapıya sahiptir. Bu engebeli arazi yapısı tarım arazilerini daraltmış ve ana ulaşım hatlarının yöreden geçmesini engelleyerek yörenin izole kalmasına yol açmıştır. Dolayısıyla nüfusun seyrekliği engebe ve yer şekilleriyle ilgilidir. Doğru cevap A şıkkıdır.

Ortanca yaşın yükselmesi, çocuk nüfus oranının gerilemesi ve yaşlı nüfus oranının artması; o ülkede doğum oranlarının hızla azaldığının ve sağlık koşullarının iyileşmesine bağlı olarak ortalama yaşam süresinin uzadığının açık bir kanıtıdır. Bu süreç demografik dönüşüm modelinde gelişmiş ülke nüfus yapısına doğru bir geçişi ifade eder. Doğru cevap C şıkkıdır.

Teke ve Taşeli platoları kalın kalker (kireç taşı) tabakalarından oluşan karstik platolardır. Karstik arazilerde çatlaklı ve erimeli yapı nedeniyle yağış suları hızla yer altına sızar, bu da yüzeyde aşırı bir su kıtlığı oluşturur. Ayrıca kireç taşlarının aşınmasıyla oluşan sığ ve kayalık terra rossa topraklar tarıma elverişsizdir. Engebeli topoğrafya ve yüzey suyu yetersizliği nüfusun çok seyrek kalmasına neden olmuştur. Doğru cevap B şıkkıdır.

Kırsalda sulu tarımı yaygınlaştırmak, tarıma dayalı sanayi kollarını kırsala çekmek, besi-ahır hayvancılığına teşvik vermek ve eğitim-sağlık hizmetlerini iyileştirmek köylünün gelirini ve refahını artırarak göçü önler. Ancak düz arazilerde makineli tarımı teşvik etmek, insan gücüne olan ihtiyacı aniden azaltır; daha önce beden gücüyle çalışan tarım işçileri işsiz kalır ve kente göç etmek zorunda kalır. Doğru cevap D şıkkıdır.

Ordu ve Giresun'a yazın fındık hasadı için, Rize'ye çay toplamak için, Adana'ya ise pamuk ve narenciye hasadı için binlerce tarım işçisi göç eder; bu hareketler tarım amaçlı mevsimlik göçlerdir. Antalya'ya yaz aylarında yönelen kitlesel mevsimlik göç ise otel personeli, rehberlik, hizmet sektörü ve rekreasyon odaklı olup turizm amaçlı mevsimlik göç niteliğindedir. Doğru cevap C şıkkıdır.

Nüfus piramidinin tabanı 0-4 yaş aralığındaki en genç nüfusu gösterir. Piramidin tabanının daralması, her geçen yıl dünyaya gelen bebek sayısının ve dolayısıyla doğum oranlarının azaldığını gösterir. Piramidin tavanının genişlemesi yaşlı nüfusu gösterirken, tabanın daralması sadece doğum oranlarının düşüşüyle açıklanır. Doğru cevap A şıkkıdır.

Batman, 1940'lara kadar İluh adında çok küçük bir tren istasyonu köyü iken Raman Dağı'nda petrol bulunması, 1955'te Türkiye'nin ilk modern petrol rafinerisinin kurulması ve iş imkanlarının artması sayesinde kitlesel göç alarak hızla büyümüş tipik bir maden-sanayi kentidir. Doğru cevap C şıkkıdır.

Doğal nüfus artışı = Doğumlar - Ölümlerdir. Gerçek nüfus artışı = Doğal artış + Net göçtür. Eğer bir ilde gerçek artış hızı doğal artış hızından daha yüksek çıkıyorsa aradaki bu pozitif farkı sağlayan tek unsur ilin dışarıdan göç almasıdır (Net göç hızı pozitiftir). Kocaeli, Tekirdağ, Antalya ve Bursa gibi iller buna en belirgin örneklerdir. Doğru cevap B şıkkıdır.

Çanakkale yöresinde yer alan Biga ve Gelibolu yarımadaları, Türkiye'nin ana transit ulaşım ve ticaret akslarının uzağında (sapa) kalmıştır. Ayrıca yörenin dağlık-engebeli (Kaz Dağları uzantıları) olması ve Gelibolu Yarımadası'nın Tarihî Millî Park ile şehitlik statüsünde bulunarak yapılaşmaya sınır getirilmesi nüfusun seyrek kalmasında belirleyici olmuştur. Doğru cevap A şıkkıdır.

İç göç hareketlerine genellikle çalışma çağındaki erkek nüfus öncülük eder. Bu nedenle sanayi, ticaret ve inşaat sektörlerinin geliştiği yoğun göç alan merkezlerde (Kocaeli, Tekirdağ, Gaziantep, Bursa gibi sanayi kentlerinde) erkek nüfus oranı kadın nüfus oranından görece daha yüksektir. Göç veren illerde (Gümüşhane, Sinop, Kars, Artvin) ise erkekler çalışmaya gittiği için kadın nüfus oranı daha yüksek çıkar. Doğru cevap B şıkkıdır.

Dalyan, deniz kıyılarında, lagün göllerinde veya akarsu ağızlarında balık ve diğer deniz ürünlerini avlamak ya da üretmek amacıyla kurulan çit, kazık ve ağ düzeneklerinden oluşan geçici kıyı yerleşmesidir. Yayla ve ağıl hayvancılık için, çiftlik ve mezra tarım için kurulurken, dalyan doğrudan balıkçılık amacıyla kurulur. Doğru cevap E şıkkıdır.

Cumhuriyetin ilk nüfus sayımı olan 1927'de nüfusun yaklaşık %76'sı kırsal alanda yaşamaktaydı. 1950'lerden sonra başlayan hızlı kırdan kente göç süreci sonucunda, 1985 yılı genel nüfus sayımında kent nüfusu oranı %53'e ulaşarak Türkiye tarihinde ilk defa kırsal nüfus oranını geride bırakmıştır. Doğru cevap D şıkkıdır.

Doğu Karadeniz'de Kaçkar ve Rize dağları kıyı çizgisinin hemen ardından aniden ve çok dik şekilde yükselir. Bu durum iç kısımlarda tarım alanı bırakmadığı gibi kışları sertleştirir ve ulaşımı engeller. Kıyı şeridi ise hem denizel ılıman iklime hem de akarsu deltaları ve dar düzlüklere sahip olduğu için tüm yerleşimler, tarım ve ticaret bu dar sahil bandına toplanmıştır. Doğru cevap A şıkkıdır.

Yıldız Dağları (Istranca) Yöresi, Marmara Bölgesi'nin en dağlık, engebeli ve ormanlık bölümüdür. Ayrıca İstanbul-Edirne-Avrupa ana otoyol ve demiryolu aksının kuzeyinde kalarak sapa bir konumda yer alır. Engebe ve ana ulaşım yollarının dışında kalması nedeniyle nüfusu oldukça seyrektir. Doğru cevap C şıkkıdır.

1923-1927 yıllarında Türkiye'de çalışan nüfusun %80'den fazlası tarım sektöründe istihdam edilmekteydi. Yıllar içerisinde sanayileşme, kentleşme ve modernleşme ile birlikte tarım sektöründe çalışanların oranı kademeli olarak %15-16 seviyelerine kadar gerilemiş; buna karşılık sanayi ve özellikle eğitim, sağlık, finans, ticaret, turizm gibi alt dalları içeren hizmet sektörünün payı hızla artarak %55-60'ların üzerine çıkmıştır. Bu durum ekonomik kalkınmanın göstergesidir. Doğru cevap B şıkkıdır.

Fizyolojik nüfus yoğunluğu = Toplam nüfus / Tarım alanıdır. Konya Bölümü ve Kapalı Havzası, Türkiye'nin en geniş tarım alanlarına sahip sahasıdır. Payda (tarım alanı) devasa boyutlarda olduğu için toplam nüfusa oranlandığında fizyolojik nüfus yoğunluğu Türkiye ortalamasının çok altında ve en düşük seviyede çıkar. İstanbul ve Çatalca-Kocaeli'de tarım arazisi çok az ve nüfus milyonlar olduğu için fizyolojik yoğunluk rekor düzeyde yüksektir; Doğu Karadeniz ve Hakkari'de de dağlık arazi nedeniyle tarım alanı az olduğundan yüksektir. Doğru cevap A şıkkıdır.