KPSS KPSS Lisans (Genel Yetenek & Genel Kültür) Türkiye'de İklim Tipleri Testi #1

Bir kıyıda yamaç (orografik) yağışlarının fazla olabilmesi için dağların hem yüksek olması hem de kıyı çizgisine çok yakın uzanması gerekir. Orta Karadeniz'de uzanan Canik Dağları, Doğu ve Batı Karadeniz'deki sıradağlara göre daha alçaktır ve kıyı çizgisinin oldukça gerisinden uzanır. Bu durum nemli hava kütlelerinin dağlara çarparak aniden yükselmesini engeller ve yıllık yağış miktarının diğer Karadeniz bölümlerine göre belirgin biçimde azalmasına yol açar. Doğru cevap B şıkkıdır.

Verilen iklim özellikleri tipik Akdeniz iklimine aittir. Akdeniz ikliminde kışlar ılık (8-10 °C) ve bol yağışlı, yazlar ise sıcak ve kuraktır; kar ve don olayları nadiren yaşanır. Seçenekler arasında Akdeniz iklim kuşağında yer alan merkez Antalya'dır. Erzurum sert karasal, Konya ılıman karasal, Rize ve Samsun ise her mevsim yağışlı Karadeniz iklimindedir. Doğru cevap A şıkkıdır.

Sert karasal iklimde yaz yağışlarıyla gür alpin çayırlar gelişir, bu örtü altında humusça zengin çernezyom (kara) topraklar oluşur ve bu durum büyükbaş mera hayvancılığını destekler. Ayrıca kışların çok uzun ve soğuk geçmesi nedeniyle tahılların hasat süresi İç Anadolu'ya göre gecikir. Ancak kış sıcaklıklarının sıfırın altında -30 °C'lere kadar düştüğü bu yörede kış ılıklığı isteyen turunçgil ve zeytin gibi narin kültür bitkilerinin yetiştirilmesi kesinlikle mümkün değildir. Doğru cevap D şıkkıdır.

Isınan havanın hafifleyerek dikey doğrultuda yükselmesi, yükseldikçe soğuyarak doyma noktasına ulaşması sonucunda meydana gelen yağışlara konveksiyonel (yükselim) yağışlar denir. İç Anadolu'da ilkbaharda görülen 'kırkikindi' yağışları ile Erzurum-Kars'ta yazın görülen sağanaklar konveksiyonel yağışların tipik örnekleridir. Doğru cevap C şıkkıdır.

Her mevsim yağışlı ve orman örtüsünün zengin olduğu Karadeniz'de geleneksel konut malzemesi ahşaptır. Yağışın yetersiz, ağaç örtüsünün seyrek olduğu ve killi toprakların yaygın bulunduğu kurak/yarı kurak İç Anadolu'da kerpiçtir. Kireç taşı (kalker) arazisinin geniş yer kapladığı Akdeniz kuşağında ise taş malzeme yaygın olarak kullanılır. Sırasıyla: Ahşap - Kerpiç - Taş. Doğru cevap B şıkkıdır.

Akdeniz iklim bölgesinde kızılçam ormanlarının tahrip edilmesiyle her mevsim yeşil yapraklı ve kuraklığa dayanıklı 'maki' formasyonu (defne, zeytin, mersin, kermes meşesi vb.) gelişir. Makilerin de tahrip edildiği sığ ve kayalık arazilerde ise lavanta, kekik, abdestbozan gibi kısa boylu ve dikenli çalılardan oluşan 'garig' (frigana) toplulukları ortaya çıkar. Sırasıyla: Maki - Garig. Doğru cevap A şıkkıdır.

Marmara Bölgesi'nin geçiş iklimi özelliği taşıması, çok farklı iklim isteklerine sahip bitki ve tarım ürünlerinin aynı coğrafi bölge sınırları içerisinde yetişebilmesini sağlar. Örneğin Güney Marmara kıyılarında Akdeniz iklimi ürünü olan zeytin, Karadeniz'e bakan kıyılarda fındık ve nemcil ormanlar, Ergene Havzası'nda ise karasal iklim ürünü olan buğday ve ayçiçeği bir arada yetiştirilebilir. Doğru cevap C şıkkıdır.

Rize, Karadeniz ikliminin en tipik temsilcisi olup yıl boyunca bağıl nemin en yüksek ve bulutluluğun en fazla olduğu ildir. Havadaki su buharı gündüz aşırı ısınmayı, gece ise ışıma yoluyla aşırı soğumayı engellediği için Rize'de günlük ve yıllık sıcaklık farkı Türkiye'nin en düşük değerlerine sahiptir. Konya, Şanlıurfa, Malatya ve Kars illerinde ise karasallık ve nem azlığı nedeniyle sıcaklık farkları oldukça büyüktür. Doğru cevap E şıkkıdır.

Güneydoğu Anadolu Bölgesi yaz aylarında Basra Termik Alçak Basıncı'nın ve güneyden gelen çöl kökenli sıcak rüzgârların (Samyeli) doğrudan etkisi altında kalır. Yassı ve alçak platolar üzerinde sıcaklıklar 40-45 °C'ye ulaşır. Bu aşırı sıcaklıklar buharlaşma şiddetini en üst düzeye çıkarır ve havadaki nem açığını büyüterek Türkiye'nin en şiddetli yaz kuraklığını meydana getirir. Doğru cevap B şıkkıdır.

Orman üst sınırının yüksekliğini temel olarak sıcaklık belirler. Akdeniz Bölgesi Ekvator'a daha yakın olduğu için (enlem etkisi), Doğu Anadolu ise karasallığın şiddetli olması sebebiyle yaz aylarında yüksek sıcaklıklara ulaştığı için orman üst sınırı Karadeniz'e göre daha yukarı basamaklara kadar (2000-2800 m) çıkar. Karadeniz'de ise bulutluluğun fazlalığı, güneşlenmenin azlığı ve enlemin kuzeyde olması orman üst sınırının daha alçakta (yaklaşık 2000 m civarında) kalmasına neden olur. Doğru cevap C şıkkıdır.

Akdeniz iklim kuşağında kış aylarında görülen yağışlar cephesel (frontal) kökenlidir. Kışın güneyden gelen ılık ve nemli tropikal hava kütleleri ile kuzeyden inen soğuk polar hava kütleleri Akdeniz havzası üzerinde karşılaşır; soğuk havanın altına giren sıcak hava yükselerek bol miktarda cephesel yağış bırakır. Doğru cevap D şıkkıdır.

Türkiye'de her mevsim yağış alan, kurak dönemi bulunmayan tek iklim tipi Karadeniz İklimi'dir. Bu nedenle Karadeniz iklim bölgesinde beslenen akarsuların rejimleri diğer bölgelerdeki akarsulara (örneğin yazın kuruyan Akdeniz veya kışın donan sert karasal akarsulara) kıyasla çok daha düzenlidir. Doğru cevap A şıkkıdır.

Türkiye'de yaz mevsiminin en erken başladığı ve sıcaklıkların erken yükseldiği yer Akdeniz kıyı kuşağı (Çukurova) olduğundan buğday hasadı en erken burada yapılır (mayıs sonu-haziran başı). Ortalama yükseltinin en fazla olduğu ve yazın geç gelip kısa sürdüğü Erzurum-Kars Platosu'nda ise buğday en geç olgunlaşır ve hasat ağustos sonu hatta eylül ayına kadar sarkar. Sırasıyla: Çukurova - Erzurum-Kars Platosu. Doğru cevap B şıkkıdır.

Karadeniz iklim bölgesinde nemli ormanların tahrip edilmesiyle ortaya çıkan yalancı makilere 'psödomaki' denir. Psödomaki toplulukları içerisinde fındık, şimşir, koca yemiş, kızılcık ve böğürtlen gibi hem yaprak döken hem de yaprak dökmeyen çalı türleri bir arada yer alır. Doğru cevap D şıkkıdır.

Erzurum, yaklaşık 1850-1900 metre rakımı ve şiddetli karasallığı ile kış aylarının en sert ve uzun geçtiği ildir. Erzurum'da karın yerde kalma süresi yılda ortalama 120-150 günü bulurken; Konya'da bu süre yaklaşık 20-30 gün, Bursa ve Samsun'da ise 5-15 gün civarındadır. Doğru cevap A şıkkıdır.

Rize'de fön etkisiyle turunçgil yetişmesi, Iğdır Ovası'nda çukur alan konumuyla pamuk üretimi, Çoruh Vadisi'nde mikroklima ile zeytin yetiştirilmesi ve Alanya-Anamur hattında muz tarımı yapılması klasik mikroklima örnekleridir. Erzurum-Kars Platosu'nda çay tarımı ise yapılmaz; çay her mevsim bol yağış ve asidik toprak isteyen Doğu Karadeniz makroklimasına ait bir kültür bitkisidir. Doğru cevap E şıkkıdır.

Verilen üç eşleştirme de zonal topraklar açısından kusursuzdur. Terra rossa kalker üzerinde Akdeniz ikliminde oluşan kırmızı Akdeniz toprağıdır. Çernezyom sert karasal iklimde gür çayırlar altında oluşan organik madde zengini kara topraktır. Kahverengi orman toprağı ise nemli Karadeniz iklimindeki orman örtüsü altında yıkanmayla gelişen verimli topraktır. Doğru cevap E şıkkıdır.

Karadeniz İklimi, Türkiye'de her mevsimi yağışlı geçen ve belirgin bir kurak dönemi (kurak mevsimi) bulunmayan tek iklim tipidir. Akdeniz ikliminde yaz kuraklığı son derece şiddetlidir; ılıman ve sert karasal iklimlerde de kurak dönemler mevcuttur. Doğru cevap B şıkkıdır.

Akdeniz kıyı kuşağında kış aylarında deniz etkisi, enlem faktörü ve kuzeydeki Toros Dağları'nın soğuk hava akımlarını engellemesi sayesinde ortalama sıcaklıklar 10 °C civarında kalır. Bu nedenle donlu gün sayısı yılda ortalama 1-2 gündür veya hiç görülmez. Bu durum yörede seracılık ve turunçgil tarımının gelişmesini sağlamıştır. İç ve Doğu Anadolu'da ise donlu gün sayıları 90 ile 150 gün arasındadır. Doğru cevap A şıkkıdır.

Türkiye'de 'e harfi kuralı'na göre merkezlerin en çok yağış aldıkları mevsimler: - İç Anadolu (step iklimi): İlkbahar - Erzurum-Kars (sert karasal iklim): Yaz - Karadeniz kıyı kuşağı (Karadeniz iklimi): Sonbahar - Akdeniz kıyı kuşağı (Akdeniz iklimi): Kış Sıralama: İlkbahar - Yaz - Sonbahar - Kış. Doğru cevap A şıkkıdır.