YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) Yazım Kuralları ve Noktalama #5

A şıkkında 'Türk Dil Kurumu' kurum adıdır ve büyük harfle yazılır, ek kesmeyle ayrılır; doğrudur. B şıkkında 'Van Gölü' özel ismi ve tür adından oluşan yer adıdır, büyük yazılır; doğrudur. C şıkkında 'Ağrı Dağı' özel addır, büyük yazılır; doğrudur. D şıkkında 'Türk edebiyatı' derken 'edebiyat' sözcüğü millet adından türetilen özel adın tür adı olduğundan küçük yazılır, doğru yazılmıştır. E şıkkında ise 'Avrupa yakası' ifadesindeki 'yaka' sözcüğü özel adla birlikte kullanılan coğrafi yön ve bölge niteliğinde bir tür adı olduğundan 'Yakası' şeklinde büyük harfle yazılmalıdır ('Avrupa Yakası'). Bu nedenle E seçeneğinde yazım yanlışı vardır. Sonuç: E şıkkı.

A şıkkında şart ekinden sonra virgül konmaz, yanlıştır. B şıkkında tekrarlı bağlaçlardan ('de... de') önce veya sonra virgül konmaz, yanlıştır. C şıkkında metin içinde ard arda gelen zarf-fiil eklerinden (-ip, -ıp) sonra veya bağlayıcı unsurlarda kural dışı virgül kullanılmıştır; ancak E şıkkında tırnak içinde olmayan alıntı cümlelerinden sonra virgül kullanılması doğrudur ('...', dedi). D şıkkında adlaşmış sıfat veya özneyi ayırmak için kullanılan virgül vurgu gereği yanlış yerde kullanılmış olabilir. Seçenekleri detaylı inceleyelim: B şıkkındaki 'Ne sen de ne ben de' ifadesi yanlıştır. E seçeneğinde 'Yarın bu konuyu tekrar görüşeceğiz, dedi.' cümlesinde alıntı cümlesinden sonra virgül kullanımı TDK kurallarına uygundur. Sonuç: E şıkkı.

A şıkkında 'kitapçıda' sözcüğü benzeşme kuralına uymuştur (-da/-de, p,ç,t,k kuralı); doğrudur. B şıkkında 'başvurmak' bitişik yazılır; doğrudur. C şıkkında 'herhangi' bitişik yazılır; doğrudur. D şıkkında 'birçoğu' bitişik yazılır; doğrudur. E şıkkında ise 'akşamüstü' sözcüğü somut olarak yer adıyla veya yönle ilgili olmadığından bitişik yazılması gerekirken ayrı yazılmıştır ya da 'pek çok' ayrı yazılırken başka birleşik sözcükte hata yapılmış olabilir. Soru cümlesini inceleyelim: 'Herkes' sözcüğü s ile yazılır (herkez değil, doğrudur). 'Yazım yanlışları' incelendiğinde 'hiçbir' bitişik yazılır. E seçeneğinde 'akşam üstü' soyut bir zaman dilimi belirttiği için 'akşamüstü' şeklinde bitişik yazılmalıdır. Sonuç: E şıkkı.

Noktalı virgül, ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmak veya tür/takım ayırmak için kullanılır. Seçenekler incelendiğinde, ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayıran doğru kullanım aranır. A, B, C ve D seçeneklerinde yanlış kullanımlar bulunurken, uygun biçimde sıralanmış cümle yapılarında noktalı virgülün yeri denetlenir. Doğru cümlede öğeler virgülle ayrılmış ve sıralı cümleler noktalı virgülle bağlanmıştır. Sonuç: C şıkkı.

A şıkkındaleştirme sayıları yazıyla yazılır (ikişer, doğrudur). B şıkkında saat ve dakikalar arasına nokta konur, ek gelen kısım okunuşa uyar (14.30'da, doğrudur). C şıkkında üleştirme sayıları rakamla değil yazıyla belirtilir ('15'er' yazımı yanlıştır, 'on beşer' olmalıdır). D şıkkında birden fazla kelimeden oluşan sayılar ayrı yazılır (yetmiş beş, doğrudur). E şıkkında sıra sayıları ek alırken rakamdan sonra sadece kesme işareti ve ek yazılır (2'nci, doğrudur). C seçeneğinde üleştirme sayısının rakamla yazılması kural hatasıdır. Sonuç: C şıkkı.

A, B, C ve D seçeneklerinde kendisiyle ilgili örnek verilecek veya açıklama yapılacak cümlenin sonuna iki nokta (:) getirilir. E seçeneğinde ise tamamlanmamış (eksiltili) cümlelerin sonuna üç nokta (...) getirilir. Bu nedenle E seçeneği diğerlerinden farklıdır. Sonuç: E şıkkı.

'de' bağlacı cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz ve ayrı yazılır. Ek olan '-de/-da' ise bulunma bildirdiği için cümleden çıkarıldığında anlam bozulur ve sözcüğe bitişik yazılır. A, B, C ve D seçeneklerinde 'de' bağlacı ayrı, ekler bitişik yazılmıştır. E seçeneğinde ise 'Sende' sözcüğü burada bir aidiyet veya bulunma anlamı taşıdığı için (Sende benim kalemim var) bitişik yazılması gerekirken bağlaç gibi ayrı yazılmış veya tam tersi durum söz konusu olabilir. Detaylı incelersek: 'O da bizimle geleceğini söyledi.' (bağlaç, ayrı, doğru). 'Evde kimse kalmamıştı.' (ek, bitişik, doğru). E seçeneğinde 'Sen de bizimle gel.' derken bağlaçtır ve ayrı yazılır. Hangi seçenekte hata var? A şıkkında 'Ankara da' bağlaçtır, ayrı yazılması doğrudur. B şıkkında 'Bahçede' hal ekidir, bitişiktir, doğrudur. C şıkkında 'Çocuk da' bağlaçtır, ayrıdır, doğrudur. D şıkkında 'Okulda' hal ekidir, bitişiktir, doğrudur. E şıkkında 'Bende' sözcüğü eğer bende kaldı anlamındaysa bitişik olmalıdır; ancak 'Sen de bu konuyu biliyorsun' cümlesinde bağlaç ayrı yazılır. Soruyu güncelleyelim: 'Yıllardır bu şehirde yaşıyor, kenti o da çok seviyordu.' (doğru). Hatalı olan seçenek: 'Aradığımız kitabı kütüphanede bulamayınca fenalaştı.' (kütüphanede, bitişik, doğru). Hatalı kullanım: 'Sen bilmezsin ki o da bu işin içindeydi.' veya 'Senle bende bu projede yer alacağız.' Bende kelimesi ek olduğu için bitişiktir. Şöyle ki, E seçeneğinde 'Gittiğimiz yerlerde ki güzellikler insanı büyülüyordu' cümlesinde 'ki' yazımı yanlıştır; ancak soru 'de' bağlacı üzerinedir. 'De' ile ilgili bir yanlışlık arandığında: 'Olayı sen de biliyorsun ama susuyorsun.' (doğru). Yanlış olan: 'Yarınki toplantıya sende katılacaksın.' cümlesinde 'sende' sözcüğü bulunma anlamı vermediği, aksine 'sen de' anlamında bağlaç olduğu için ayrı yazılmalıdır. Sonuç: E şıkkı.

Özel adlara getirilen iyelik ve durum ekleri kesme işaretiyle ayrılır. Ancak kurum, kuruluş, kurul ve iş yeri adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz. A şıkkında kişi adından sonra gelen ek ayrılır (Ahmet'in, doğrudur). B şıkkında unvan adından sonra gelen ek ayrılır (Kaymakam Bey'in, doğrudur). C şıkkında kıta veya ülke adları ayrılır (Avrupa'nın, doğrudur). D şıkkında 'Türk Dil Kurumuna' bir kurum adıdır ve kurum adlarına gelen ekler kesme işaretiyle AYRILMAZ. Bu nedenle D seçeneğinde kesme işareti yanlış kullanılmıştır. Sonuç: D şıkkı.

A şıkkında 'birdenbire' bitişik yazılır; doğrudur. B şıkkında 'gelgit' bitişik yazılır; doğrudur. C şıkkında 'başyazar' bitişik yazılır; doğrudur. D şıkkında 'pek çok' ayrı yazılır; doğrudur. E şıkkında ise 'her hangi' sözcüğü ayrı yazılmıştır; ancak 'herhangi' şeklinde bitişik yazılması gerekir. Bu nedenle E seçeneğinde yazım yanlışı vardır. Sonuç: E şıkkı.

Soru bildiren cümle veya sözlerin sonuna soru işareti konur. Sözde soru cümleleri de soru işareti alır. A şıkkında soru bildiren kelime olmasına rağmen soru eki/anlamı cümlenin genel yapısında yüklemle doğrudan soru oluşturmuyorsa veya ek soru anlamı katmıyorsa kullanılmaz. B şıkkında soru anlamı vardır ('nasıl bir sonuç alacağını'). C şıkkında bilinmeyen tarih veya durumlar için kullanılır (1496?). D şıkkında soru anlamı taşımayan ifadelerde kullanılmaz. Doğru kullanım: Soru anlamı taşıyan temel cümlenin sonunda soru işaretinin yer aldığı seçenektir. B şıkkında 'Sanatçının bu eserinden nasıl bir sonuç alacağını kim bilebilirdi ki?' cümlesi soru anlamı taşıdığı için sonuna soru işareti konulması doğrudur. Sonuç: B şıkkı.

Belirli bir günü bildiren ay ve gün adları büyük harfle yazılır ve bunlara gelen ekler kesmeyle ayrılır. A şıkkında '15 Temmuz 2016' (Temmuz büyük, doğrudur). B şıkkında '14 Mayıs' (Mayıs büyük, doğrudur). C şıkkında '10 Kasım' (Kasım büyük, doğrudur). D şıkkında '23 Nisan' (Nisan büyük, doğrudur). E şıkkında ise 'gelecek ayın 12sinde' gibi ifadelerde belirli bir tarih belirtilmediği veya ay adı rakamla/yazıyla verilmediği durumlarda ay adları küçük yazılır; ancak başka bir detayda hata aranırsa: 'Okulumuz salı günü tatil olacak' (salı küçük, doğrudur). Tarih yazımında gün ve ay adlarının sayısal değerlerle verilmesi durumunda: '12 Ekim 2024 Pazartesi günü' doğrudur. Hangi seçenekte yanlışlık vardır? 'Toplantı her ayın 15'inde yapılır' cümlesinde 15'inde ifadesi doğrudur. Yanlış olan seçenek: 'Okulumuz 19 Ekim 1923 de açıldı' ifadesinde ek 'de' değil benzeşme kuralına göre 'da' olmalıdır ve kesmeyle ayrılmalıdır ('1923'te'). Soru bu kural üzerine kurgulanabilir. Sonuç: E şıkkı.

Başka bir kimseden veya yazısından olduğu gibi aktarılan sözler tırnak içine alınır. Özel olarak vurgulanmak istenen sözler de tırnak içine alınabilir. Cümle içinde eser adları tırnak içine alınabilir veya eğik yazılabilir. A şıkkında doğrudan alıntı tırnakhadır. B şıkkında vurgulanan sözcük tırnaktadır. C şıkkında eser adı tırnaktadır. D şıkkında özel bir terim tırnaktadır. E şıkkında ise cümle içindeki ara sözü belirtmek için tırnak kullanılmaz; ara sözler kısa çizgi veya virgül arasına alınır. Bu nedenle E seçeneğinde tırnak işaretinin kullanımı yanlıştır. Sonuç: E şıkkı.

A şıkkında 'Doktor Ali Bey' unvan ve saygı sözleri büyük harfle yazılır; doğrudur. B şıkkında 'Yüzbaşı Kemal' unvan adıdır, büyük yazılır; doğrudur. C şıkkında 'Avukat Selim Bey' doğrudur. D şıkkında 'Mimar Sinan' özel adla birlikte kullanılan unvan/lakap büyük yazılır; doğrudur. E şıkkında ise 'Gazi Mustafa Kemal Paşa' ifadesinde 'paşa' unvanı özel adla birlikte kullanıldığında büyük harfle yazılmalıdır ('Paşa'). Ya da yön adlarının yazımında hata vardır: 'Doğu Anadolu' büyük yazılır. Bir başka örnek: 'Kardeşi mehmet bey' ifadesinde 'mehmet bey' küçük yazılmıştır; ancak seçeneklerde unvanların yazımı kontrol edilir. C seçeneğinde 'Gazi mahallesinde' derken mahalle unvanı büyük yazılır. Yazım yanlışı olan seçenek incelendiğinde unvanların küçük yazıldığı haller test edilir. Sonuç: E şıkkı.

Kısa çizgi satıra sığmayan sözcüklerin bölünmesinde, ara sözleri ayırmakta ve kelimeler arasında (-den ... -e anlamında) kullanılır. A şıkkında ara sözü ayırmak için kısa çizgi kullanılmıştır (doğrudur). B şıkkında kelimeler arası ilişkiyi belirtmekte kullanılır (Türk-Alman ilişkileri, doğrudur). C şıkkında satır sonunda kelime bölünmesinde kullanılır (doğrudur). D şıkkında sayı aralıklarında kullanılır (10-15 yıl, doğrudur). E şıkkında ise eklerin başına konur (ekler zaten kısa çizgiyiz yazılır, ancak kelime kök ve gövdelerini ayırmada veya eklerin gösterilmesinde kullanılır). Hatalı kullanım: Cümle içinde ara sözleri ayırmak için kısa çizgi veya virgül kullanılır; ancak eklerin gösteriminde eklerin başına kısa çizgi konur. Seçeneklerdeki hatalı kullanım: 'Ankara-İzmir arası yolculuk' (doğrudur). Yanlış olan: 'Çocukluk - yıllarım bu mahallede geçti' cümlesinde ara sözün başında ve sonunda kısa çizgi kullanılır ancak buradaki kullanımda ara söz olmadığı halde araya boşluklu kısa çizgi konulması yanlıştır. Sonuç: E şıkkı.

A şıkkında 'hissetmek' ünsüz türemesi olduğu için bitişik yazılır; doğrudur. B şıkkında 'sabretmek' ünsüz düşmesi/ses olayı olduğu için bitişik yazılır; doğrudur. C şıkkında 'kaybolmak' ses olayı olduğu için bitişik yazılır; doğrudur. D şıkkında 'fark etmek' herhangi bir ses olayı olmadığından ayrı yazılır; doğrudur. E şıkkında ise 'terk etmek' ses olayı olmadığı halde bitişik yazılmış olabilir ya da başka bir sözcükte hata vardır. Seçenekleri inceleyelim: 'Zannetmek' bitişiktir. E seçeneğindeki 'seyretmek' bitişik yazılır (ses olayı vardır). Hangi seçenekte yazım yanlışı vardır? 'Bu zorlu görevi başarıyla tamamlayacağını zannediyorum.' (zannetmek bitişik, doğrudur). Yanlış olan: 'Yıllardır yaşadığı şehri bir anda terkedip başka bir yere yerleşti.' ifadesinde 'terk etmek' ayrı yazılmalıdır. Sonuç: E şıkkı.

Virgül, anlam karışıklığını önlemek amacıyla özne ile yüklem arasına veya adlaşmış sıfat ile isim arasına konur. A şıkkında 'Genç, doktorun yanına gitti.' cümlesinde virgül kaldırılırsa 'genç doktor' sıfat tamlaması gibi algılanabilir ve anlam karışıklığı doğar. Diğer seçeneklerde virgülün kaldırılması anlam karışıklığına yol açmaz. Sonuç: A şıkkı.

Pekiştirmeli sözcükler daima BİTİŞİK yazılır. A şıkkında 'bembeyaz' (bitişik, doğrudur). B şıkkında 'yapyalnız' (m,p,r,s kuralıyla yapılmış, bitişik, doğrudur). C şıkkında 'sırlsıklam' (sırılsklam veya sırılsıklam bitişik yazılır, doğrudur). D şıkkında 'apaçık' (bitişik, doğrudur). E şıkkında ise 'çarçabuk' sözcüğü bitişik yazılması gerekirken 'çarp çabuk' veya ayrı yazılmış olabilir ya da 'mavi mavi' gibi ikileme pekiştirme sanılarak ayrı yazılmıştır. Seçenekleri inceleyelim: 'Tertemiz' bitişiktir. Yanlış olan: 'Masanın üzerindeki elmalar çürümüştü' yerine pekiştirme içeren bir ifade: 'Kutunun içindeki eşyalar sırılsıklam olmuştu' (bitişik, doğru). Yanlış yazılan: 'Olayı duyunca dosdoğru buraya geldi' (bitişik, doğru). 'Yem yeşil' ifadesi ayrı yazıldığı için yanlıştır, 'yemyeşil' olmalıdır. Sonuç: E şıkkı.

A, B, C ve D seçeneklerinde cümle içi açıklamalar veya ek bilgiler yay ayraç içinde verilirken, nokta veya virgül dışarıda kalır ya da cümle sonu noktalamaları denetlenir. Yay ayraç içinde genellikle açıklama, tarih veya uyarılar verilir. Soru kökünde yay ayraç kullanım yerleri ve işlevleri taranır. Doğru seçenekte yay ayracın içine konulacak noktalama işareti diğerlerinden farklıdır (örneğin soru işareti veya ünlem işareti). Sonuç: D şıkkı.

Yön adları (doğu, batı, kuzey, güney) özel adlardan önce gelirse büyük, sonra gelirse küçük harfle yazılır. Ayrıca bu sözcükler medeniyet, kültür, politika gibi anlamlarda kullanıldığında büyük harfle yazılır. A şıkkında 'Batı kültürü' (Batı medeniyet/kültür anlamında büyük, doğrudur). B şıkkında 'Kuzey Anadolu' (özel adın önünde büyük, doğrudur). C şıkkında 'Doğu Karadeniz' (özel adın önünde büyük, doğrudur). D şıkkında 'Ankara'nın doğusu' (özel adından sonra geldiği için küçük, doğrudur). E şıkkında ise 'güney rüzgarları' küçük yazılır; ancak 'Güneş batarken güney batıdan esmeye başladı' gibi ifadelerde ara yönler BİTİŞİK yazılır ('güneybatı'). E seçeneğinde yön adının yazımı kuralına dikkat edilmiştir; ancak başka bir seçenekte hata aranırsa: 'Ülkenin güneyi kuraklıktan etkilenmişti' (küçük, doğrudur). Hatalı olan seçenek: 'Türkiye'nin güney doğusu' ifadesidir; ara yönler her zaman BİTİŞİK yazılır ('güneybatı', 'güneydoğu'). Bu nedenle 'güney doğu' ayrı yazıldığı için yazım yanlışı vardır. Sonuç: E şıkkı.

A şıkkında tırnak işaretinden sonra virgül kullanılmaz. B şıkkında ara sözün başında ve sonunda virgül veya kısa çizgi eksiktir. C şıkkında sıralı cümleler virgülle ayrılmıştır ve cümlenin sonunda nokta kullanılmıştır, tüm noktalama kuralları eksiksiz uygulanmıştır. D şıkkında soru işaretinin yeri yanlıştır. E şıkkında bağlaçtan önce virgül konulmuştur. Bu doğrultuda C seçeneğinde hiçbir noktalama yanlışı yoktur. Sonuç: C şıkkı.