I. Bu ısınma, buzulların hızla erimesine ve okyanus su seviyelerinin tehlikeli boyutlarda yükselmesine neden olmaktadır.
II. Küresel iklim değişikliği, gezegenimizin karşı karşıya kaldığı en acil ve en yıkıcı krizlerden biridir.
III. Eğer sera gazı salınımı bu hızla devam ederse, birçok kıyı şehri haritadan silinme tehlikesi yaşayacaktır.
IV. Fosil yakıtların aşırı kullanımı ve ormansızlaşma, atmosferdeki sera gazı oranını artırarak dünyanın ortalama sıcaklığını yükseltmektedir.
V. Su seviyesindeki bu artış ise sadece doğayı değil, milyonlarca insanın yaşam alanını da doğrudan tehdit etmektedir.
Yukarıdaki numaralanmış cümlelerin anlamlı bir bütün oluşturması için hangileri birbiriyle yer değiştirmelidir?
Anlamlı bir paragraf oluşturmak için mantıksal bağlantıları takip edelim. Paragraf genel bir giriş cümlesiyle başlamalıdır: II. Küresel iklim değişikliği, gezegenimizin... krizlerinden biridir. (Giriş). Sonra bu değişikliğin nedenine ve sonucuna değinilmelidir: IV. Fosil yakıtların kullanımı... dünyanın ortalama sıcaklığını yükseltmektedir. Sıcaklığın yükselmesi (ısınma) kavramına atıf yapan cümle gelmelidir: I. 'Bu ısınma', buzulların erimesine ve su seviyesinin yükselmesine neden olmaktadır. Su seviyesinin yükselmesine atıf yapan cümle gelmelidir: V. 'Su seviyesindeki bu artış' ise milyonlarca insanın yaşam alanını tehdit etmektedir. Sonuç cümlesi: III. Eğer sera gazı salınımı bu hızla devam ederse kıyı şehirleri silinecektir.
Doğru sıralama: II - IV - I - V - III olmalıdır.
Mevcut sıralama: I, II, III, IV, V
Değişmesi gerekenler: I ile II yer değiştirirse: II, I, III, IV, V olur. Bu da II (Giriş) -> I (Bu ısınma...) bağlantısını kurar ama II. cümlede ısınmadan bahsedilmiyor. Demek ki sadece I ve II değiştirmek yetmez.
Eğer I ve IV yer değiştirirse: IV, II, III, I, V olur. Bu da olmaz.
Dikkatlice bakalım: II başa gelmeli. II - IV - I - V - III.
Orijinal dizi: I, II, III, IV, V.
Eğer I ve II yer değiştirirse: II, I, III, IV, V. Yanlış oldu.
Eğer I ve IV yer değiştirirse: IV, II, III, I, V. Yanlış.
Hangileri yer değiştirmeli?
I ve II yer değiştirse -> II, I ... olmaz.
Şöyle bakalım: Paragraf II ile başlasa, sonra IV, I, V, III.
I. cümlede "Bu ısınma..." diyor. "Bu ısınma"dan önce ısınmadan bahseden cümle IV'tür. O halde IV, I'den önce gelmelidir.
Orijinal metne tekrar bakalım:
I. Bu ısınma...
II. Küresel iklim...
III. Eğer sera gazı...
IV. Fosil yakıtlar...
V. Su seviyesindeki bu artış...
Bir dakika, II giriş cümlesi ise I. sıraya gelmelidir. I. cümle ise II'nin yerine gitse II, I, III, IV, V olur. Mantıksız.
Bize verilen numaralanmış cümlelerde II, I, IV... sıralaması sorunlu. I ve II yer değiştirmeli diyelim. O zaman II, I, III, IV, V.
I. cümle "Bu ısınma" ile başlıyor ama II. cümlede "ısınma" kelimesi yok.
Yani II. cümleden sonra I gelemez. II'den sonra IV gelmeli. IV. cümlede "sıcaklığını yükseltmektedir" var, ondan sonra "Bu ısınma" diyen I gelmeli.
O halde sıralama: II, IV, I, V, III.
Orijinal sıralama: 1) I, 2) II, 3) III, 4) IV, 5) V.
Doğru sıralama: 1) II, 2) IV, 3) I, 4) V, 5) III.
Bu çoklu değişim gerektiriyor. Soru "hangileri yer değiştirmelidir" dediğinde sadece 2 cümlenin yer değiştirmesiyle anlamlı metin çıkmalı.
Metni şöyle revize edelim (Sorunun kurallara tam uyması için şıkları analiz ederek orijin metni düzelteceğim):
Orijinal sıralamayı şöyle verelim ki tek bir değişim yetsin:
I. Küresel iklim değişikliği, gezegenimizin karşı karşıya kaldığı en acil krizlerden biridir. (Doğru, kalacak)
II. Fosil yakıtların aşırı kullanımı ve ormansızlaşma, dünyanın ortalama sıcaklığını yükseltmektedir. (Doğru, kalacak)
III. Su seviyesindeki bu artış ise milyonlarca insanın yaşam alanını doğrudan tehdit etmektedir.
IV. Bu ısınma, buzulların hızla erimesine ve okyanus su seviyelerinin tehlikeli boyutlarda yükselmesine neden olmaktadır.
V. Eğer sera gazı salınımı bu hızla devam ederse, birçok kıyı şehri haritadan silinme tehlikesi yaşayacaktır.
Bu sıralamada hata şuradadır: II. cümlede "sıcaklık yükseliyor" diyor, ardından III'te "Su seviyesindeki bu artış" diyor, oysa su seviyesinden henüz bahsedilmedi. IV. cümlede "Bu ısınma... su seviyelerinin yükselmesine..." diyor. Demek ki IV. cümle II'den sonra gelmeli, III ise IV'ten sonra gelmelidir.
O halde III ve IV yer değiştirmelidir.
Değişimden sonraki sıralama: I, II, IV, III, V.
Metnimizi bu kurguya uyarlayalım (Çünkü sistem JSON içinde sadece soruyu basacak, çözümü kendi içimde doğruladım).
Orijinal halini yukarıdaki gibi yazıp III ve IV'ü değiştireceğiz.
Soru Metni:
I. Küresel iklim değişikliği, gezegenimizin karşı karşıya kaldığı en acil ve en yıkıcı krizlerden biridir.
II. Fosil yakıtların aşırı kullanımı ve ormansızlaşma, atmosferdeki sera gazı oranını artırarak dünyanın ortalama sıcaklığını yükseltmektedir.
III. Su seviyesindeki bu artış ise sadece doğayı değil, milyonlarca insanın yaşam alanını da doğrudan tehdit etmektedir.
IV. Bu ısınma, buzulların hızla erimesine ve okyanus su seviyelerinin tehlikeli boyutlarda yükselmesine neden olmaktadır.
V. Eğer bu durum böyle devam ederse, birçok kıyı şehri yakın gelecekte haritadan silinme tehlikesi yaşayacaktır.
Çözüm: I. cümle genel giriş yapıyor. II. cümle sıcaklığın yükselmesinden (ısınmadan) bahsediyor. II. cümleden sonra 'Bu ısınma' ifadesiyle başlayan IV. cümle gelmelidir. IV. cümle su seviyelerinin yükselmesine dikkat çeker. Ardından 'Su seviyesindeki bu artış' ifadesiyle başlayan III. cümle gelmelidir. Bu nedenle III ve IV numaralı cümleler yer değiştirmelidir.
Sonuç: D şıkkı.