KPSS KPSS Lisans (Genel Yetenek & Genel Kültür) Türkiye'de Sanayi, Ticaret ve Ulaşım Testi #1

Çay yaprakları toplandıktan sonra birkaç saat içinde fermantasyona uğrayıp bozulmaya başladığından uzak mesafelere taşınamaz. Bu nedenle yaş çay işleme fabrikaları zorunlu olarak doğrudan çay tarım alanlarının (Doğu Karadeniz kıyı kuşağı) hemen yakınına kurulur. Otomotiv, pamuklu dokuma, cam ve petrol rafinerilerinde hammadde kolayca taşınabildiği için pazar veya ulaşım faktörleri daha ön plandadır. Doğru cevap A şıkkıdır.

İskenderun'da ne demir cevheri çıkarılır ne de taş kömürü bulunur. Fabrika için gerekli olan demir iç kesimlerden (Sivas, Malatya) ve yurt dışından getirilirken, kok kömürü de büyük ölçüde ithal edilmektedir. İskenderun Demir-Çelik Fabrikası'nın burada kurulmasının temel sebebi geniş hinterlanda ve derin su yanaşma kapasitesine sahip gelişmiş bir limanının bulunması, yani deniz ulaşımı ve dış ticaret kolaylığıdır. Doğru cevap B şıkkıdır.

Türkiye'de yer şekillerinin engebesi ve sapa kalmaları sebebiyle Antalya, Trabzon, Muğla ve Sinop illerine demiryolu bağlantısı yapılamamıştır. Batman'a ise Kurtalan-Diyarbakır demiryolu hattı üzerinden doğrudan aktif demiryolu ulaşımı bulunmaktadır ve petrol ürünleri bu hatla taşınmaktadır. Doğru cevap E şıkkıdır.

Sinop Limanı mükemmel bir doğal koya ve korunağa sahip olmasına karşın, hemen ardında yükselen Küre Dağları kıyı ile iç kesimler arasındaki karayolu bağlantısını son derece zorlaştırmış ve demiryolu bağlantısı kurulamamıştır. Limanın art bölgesiyle (hinterland) ulaşım bağının kopuk ve dar olması Sinop'un gelişmesini engellemiştir. Doğru cevap C şıkkıdır.

Türkiye'nin dış ticaret bilançosundaki en büyük harcama kalemi mineral yakıtlar ve yağlar, yani ham petrol, doğal gaz ve taş kömürü gibi fosil enerji kaynaklarıdır. Sanayinin ve ulaşımın enerji ihtiyacının çok büyük kısmı ithalatla karşılandığından enerji faturası dış ticaret açığının ana belirleyicisidir. Doğru cevap A şıkkıdır.

Zigana Geçidi Trabzon'u Gümüşhane'ye, Sertavul Geçidi Mersin/Silifke'yi Karaman ve İç Anadolu'ya, Gülek Boğazı Adana/Çukurova'yı İç Anadolu'ya (Niğde), Belen Geçidi ise İskenderun'u Antakya'ya bağlar. Kop Geçidi ise Ege'yi Marmara'ya bağlamaz; Doğu Karadeniz'i (Bayburt üzerinden) Doğu Anadolu'ya (Erzurum'a) bağlayan kritik bir geçittir. Doğru cevap D şıkkıdır.

Serbest bölgelerin kuruluş amaçları; ihracata dönük üretim ve yatırımları artırmak, yabancı sermaye ve teknolojiyi ülkeye çekmek, uluslararası ticareti kolaylaştırmak ve yeni istihdam alanları yaratmaktır. Ülkedeki tüm sanayi tesislerini bu dar alanlarda toplamak gibi bir hedef bulunmadığı gibi, ithalata yüksek gümrük vergisi uygulamak serbest bölge mantığına (vergi muafiyetine) tamamen aykırıdır. Doğru cevap B şıkkıdır.

Karayolu ulaşımı; demiryolu veya denizyolu gibi belirli hat, istasyon veya limanlarla sınırlı değildir. Türkiye'nin en ücra köyüne kadar uzanan esnek bir ağa sahiptir ve yükün veya yolcunun aktarmasız biçimde kapıdan kapıya doğrudan taşınmasına imkân verir. Bu esneklik yurt içi taşımacılıkta karayolunu baskın kılmıştır. Doğru cevap C şıkkıdır.

Adana, Şanlıurfa, Aydın ve Hatay doğrudan pamuk tarımının yapıldığı ve sanayinin hammaddeye yakın kurulduğu illerdir. İstanbul'da ise iklim şartları nedeniyle pamuk tarımı kesinlikle yapılamaz. Buna karşın Türkiye'nin en büyük tekstil ve konfeksiyon merkezi olması; devasa tüketici nüfusu (pazar), kalifiye iş gücü, sermaye birikimi ve dünya pazarlarına olan ulaşım/liman bağlantıları ile ilgilidir. Doğru cevap A şıkkıdır.

Azerbaycan'ın Hazar Denizi'ndeki petrol kaynaklarını Bakü'den alıp Tiflis üzerinden Ceyhan Limanı'na ulaştıran uluslararası boru hattı Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC) Ham Petrol Boru Hattı'dır. TANAP ve Mavi Akım doğal gaz boru hatlarıdır; Kerkük-Yumurtalık ise Irak petrolünü taşır. Doğru cevap B şıkkıdır.

Farklı bölgelerde farklı iklim ve tarım ürünlerinin yetişmesi, sanayi tesislerinin belirli merkezlerde (Marmara, Ege) toplanması, bölgeler arasındaki nüfus ve tüketim talebi farkı ile ulaşım ağlarının gelişmesi iç ticareti canlandıran temel faktörlerdir. Ancak Türkiye üniter bir devlettir; ülke sınırları içerisinde tek bir ulusal saat dilimi (UTC+3) ve tek bir ulusal para birimi (Türk lirası) kullanılır; bölgelere göre farklılaşan saat ve para birimi uygulaması bulunmaz. Doğru cevap E şıkkıdır.

Otomotiv sanayisi kalifiye mühendis ve teknisyen gücüne, ihracat limanlarına, geniş tüketici pazarına, yan sanayi parça üreticilerine ve gelişmiş lojistik altyapıya bağımlıdır; bu şartların tümü Marmara kuşağında mevcuttur. Ancak otomotiv üretiminde kullanılan sac ve metaller yerel maden ocaklarından doğrudan çıkarılmaz; Türkiye'nin veya dünyanın farklı yerlerindeki entegre demir-çelik tesislerinden temin edilir. Dolayısıyla bölgeden demir madeni çıkarılması bu tesislerin yer seçiminde etkili değildir. Doğru cevap C şıkkıdır.

Ro-Ro taşımacılığı; karayolu araçlarının binlerce kilometrelik karayolunu gitmek yerine doğrudan gemiye binmesini sağlar. Bu durum transit geçiş yapılan ülkelerin sınır kapılarındaki kilometrelerce kuyrukları ve vize-geçiş belgesi sorunlarını ortadan kaldırır; yakıt, otoyol geçiş ücreti ve araç yıpranmasını azaltarak ihracat mallarının hedefe çok daha hızlı ve ekonomik ulaşmasını sağlar. Doğru cevap D şıkkıdır.

Kırıkkale Orta Anadolu Petrol Rafinerisi deniz kıyısında değildir. Kurulmasında iki temel etken belirleyicidir: Birincisi stratejik ve askeri açıdan olası bir deniz saldırısına karşı güvenli ve korunaklı iç bölgede bulunması; ikincisi ise başta başkent Ankara olmak üzere İç Anadolu Bölgesi'nin akaryakıt tüketim pazarının tam merkezinde yer almasıdır. Ham petrol buraya Ceyhan-Kırıkkale boru hattıyla ulaştırılır. Doğru cevap A şıkkıdır.

Türkiye'nin toplam ihracatının yaklaşık %40-45'i geleneksel ve kurumsal ticaret bağlarının güçlü olduğu Avrupa Birliği (AB) ülkelerine yapılmaktadır. Tekil ülke bazında ise Türkiye'nin en büyük ihracat pazarı açık ara Almanya'dır (Almanya'yı ABD, İngiltere ve İtalya izlemektedir). Doğru cevap B şıkkıdır.

Ege Bölgesi'nde horst ve graben sistemi hâkimdir ve dağlar kıyı çizgisine dik uzanır. Dağların arasına yerleşen Bakırçay, Gediz, Küçük Menderes ve Büyük Menderes graben ovaları, denizel etkiyi ve karayolu/demiryolu hatlarını hiçbir engele takılmadan iç kesimlere kadar doğal bir koridor gibi ulaştırır. Karadeniz ve Akdeniz'de ise dağlar kıyıya paralel uzandığı için dik dağ geçitleri ve tüneller zorunludur. Doğru cevap D şıkkıdır.

Kütahya, Bozüyük ve Çan çevreleri Türkiye'nin en kaliteli kaolen, kil ve feldispat yataklarına sahiptir. Seramik ve porselen üretiminde tonlarca mineral kullanıldığı ve bunların uzak mesafelere taşınması yüksek nakliye maliyeti getirdiği için fabrikalar doğrudan hammadde yataklarının bulunduğu bu merkezlerde kurulmuştur. Doğru cevap C şıkkıdır.

YHT yatırımları; arazi eğiminin aşırı dik dağlık bölgelere göre daha uygun olduğu sahalarda, yolcu potansiyelinin en yoğun olduğu büyük metropoller arasında ve başkentin diğer büyük sanayi-ticaret merkezleriyle hızlı entegrasyonunu sağlamak amacıyla planlanmıştır. Ancak güzergâh boyunca tarımsal üretimin durdurulması gibi bir durum kesinlikle söz konusu değildir; tarımsal faaliyetler demiryolu hatlarının çevresinde kesintisiz devam etmektedir. Doğru cevap D şıkkıdır.

Gaziantep'in sanayileşmesinde Ortadoğu'ya açılan ticaret ve transit karayolları üzerinde bulunması, zengin tarım ürünlerinin sanayiye hammadde sağlaması, gelişmiş 5 büyük organize sanayi bölgesi (OSB) ve güçlü yerel girişimci sermaye birikimi etkili olmuştur. Ancak Gaziantep'te taş kömürü ve ham petrol gibi zengin fosil enerji yatakları kesinlikle bulunmamaktadır; sanayinin ihtiyacı olan enerji diğer bölgelerden ve boru hatlarından temin edilmektedir. Doğru cevap D şıkkıdır.

Tekirdağ'da faaliyet gösteren Asyaport Limanı, Türkiye'nin ilk ve en büyük transit konteyner aktarma limanı (hub port) olup Karadeniz ve Akdeniz konteyner trafiğinde kritik bir lojistik merkez konumundadır. Ambarlı İstanbul'da, Aliağa İzmir'de, Nemrut İzmir'de, Filyos ise Zonguldak'tadır. Doğru cevap E şıkkıdır.