YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) Canlılar ve Çevre #1

1. Besin piramidinde üreticilerden tepe avcılara (üst tüketiciye) doğru gidildikçe birey sayısı, toplam biyokütle ve aktarılan enerji miktarı azalır. 2. Ancak üst basamaklara doğru gidildikçe organizma başına biriken zehirli madde miktarı (biyolojik birikim) ve trofik basamaklardaki toplam vücut büyüklüğü/enerji yoğunluğu ilişkisinde toplam enerji miktarı azalırken, toplam birey sayısı ve biyokütle sürekli azalır. Soruda 'azalma gözlenmez' denilen nicelik biyolojik birikimdir; biyolojik birikim yukarı doğru artar. Sonuç: D şıkkı.

1. Nitrifikasyon olayı iki aşamalıdır: Önce amonyak ($NH_3$) klorofil bulundurmayan kemosentetik nitrit bakterileri tarafından nitrite ($NO_2^-$) dönüştürülür, ardından nitrat bakterileri tarafından nitrata ($NO_3^-$) dönüştürülür. 2. Bu süreçte amonyak inorganik maddelerin oksidasyonuyla enerji elde edilerek karbondioksit özümlemesinde kullanılır. Sonuç: B şıkkı.

1. S tipi büyüme eğrisinde popülasyon denge evresine (taşıma kapasitesine) ulaştığında doğum hızı ile ölüm hızı birbirine eşitlenir ve popülasyon büyüklüğü maksimum dengede sabit kalır. Sonuç: C şıkkı.

1. Mutualizmde ilişkiye katılan her iki canlı da bu birliktelikten karşılıklı yarar sağlar (+ / +). Sonuç: A şıkkı.

1. Ekosistemlerde enerji tek yönlü olarak güneşten girer ve ısı şeklinde ekosistemi terk eder (enerji döngüsel değildir). 2. Her üst basamağa geçerken enerji miktarının yaklaşık %90'ı ısı olarak kaybedilir, sadece %10'u sonraki basamağa aktarılır. Sonuç: D şıkkı.

1. Yoğunluğa bağlı faktörler popülasyon yoğunluğu arttıkça etkisi artan faktörlerdir (salgın hastalıklar, besin kıtlığı, rekabet, avcı baskısı). 2. Yangın, sel, deprem ve kuraklık gibi iklimsel ve doğal afetler ise yoğunluktan bağımsız faktörlerdir (popülasyonun yoğunluğuna bakmaksızın aynı oranda yıkım yaratır). Sonuç: E şıkkı.

1. Gause'un rekabette dışlama ilkesine göre ekolojik nişleri aynı olan iki tür aynı ortamda sınırlı kaynaklar için rekabet ettiğinde, rekabette üstün gelen tür diğerini ortamdan uzaklaştırır (veya yer değiştirtir). Sonuç: B şıkkı.

1. Primer süksesyon üzerinde hiç canlı bulunmayan çıplak kayalarda başlar. İkincil süksesyon ise daha önce canlı bulunduran ancak orman yangını, tarım arazisinin terk edilmesi veya sel gibi olaylarla tahrip edilmiş ancak toprağı korunan alanlarda başlar. Sonuç: D şıkkı.

1. Tropikal yağmur ormanları yüksek sıcaklık ve bol yağış nedeniyle yeryüzündeki en yüksek biyolojik çeşitliliğe ve türe sahip kara biyomudur. Sonuç: A şıkkı.

1. Biyolojik birikim trofik basamaklarda yukarı doğru artar. Besin piramidinin en üst basamağında yer alan son tüketiciler (etçiller / tepe avcılar) pestisitlerin en yoğun biriktiği canlılardır. Sonuç: E şıkkı.

1. Atmosferdeki $CO_2$ miktarını artıran olaylar: Fosil yakıtların yanması, hücresel solunum, organik artıkların ayrışması (çürüme). 2. Fotosentez ve kemosentez ise atmosferden $CO_2$ tüketen (azaltan) olaylardır. Sonuç: C şıkkı.

1. Doğada en yaygın görülen popülasyon dağılım modeli kümeleli dağılımdır (sürü oluşturan hayvanlar, bitki öbekleri). Sonuç: B şıkkı.

1. Yeryüzündeki suların atmosfere geçişinde bitkilerin terlemesi (transpirasyon) ve su yüzeylerinden buharlaşma etkilidir. Bitkisel terleme transpirasyon olarak adlandırılır. Sonuç: A şıkkı.

1. Kilit taşı türler, biyomasları az olsa bile ekosistemin dengesinde ve tür çeşitliliğinin korunmasında çok kritik rol oynayan türlerdir; bu türler yok olduğunda komünite dengesi büyük ölçüde bozulur. Sonuç: D şıkkı.

1. Kükürt ve azot oksitlerin su buharıyla birleşerek oluşturduğu asit karakterli yağmurlara asit yağmurları denir. Sonuç: C şıkkı.

1. Su kütlelerine azot ve fosfor karışması fitoplanktonların (alglerin) aşırı çoğalmasına (su çiçeklenmesine) yol açar, suyun ışık geçirgenliği azalır ve alt kesimdeki bitkiler ölerek çürür. Sonuç: A şıkkı.

1. J tipi büyüme eğrisinde (üstel büyüme) çevre direnci başlangıçta çok düşüktür, popülasyon hızla büyür ancak bir süre sonra kaynakların tükenmesiyle ani bir çöküş (ölüm fazı) yaşanabilir. Sonuç: B şıkkı.

1. Biyoçeşitliliğin korunması için doğal yaşam alanlarının korunması, nesli tehlikedeki türlerin koruma altına alınması ve aşırı avlanmanın önlenmesi gerekir. 2. Yabancı (istilacı) türlerin doğal ekosistemlere bilinçsizce bırakılması ise biyoçeşitliliği artıran değil, yerli türleri tehdit ederek azaltan yanlış bir uygulamadır. Sonuç: E şıkkı.

1. Habitat: Bir organizmanın doğal olarak yaşayıp ürediği adeta adresi olan yerdir. Ekolojik niş ise canlının ekosistemdeki görevi, beslenme şekli ve ekolojik rolüdür (adresi ve mesleği). Sonuç: A şıkkı.

1. Ayrıştırıcılar (saprofitler) organik atıkları inorganik maddelere ayrıştıran mantarlar ve çürükçül bakterilerdir. 2. Klorofilli yeşil bitkiler ise fotosentez yapan üretici (ototrof) canlılardır, ayrıştırıcı değillerdir. Sonuç: D şıkkı.