YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) Canlılarda Enerji Dönüşümleri (Fotosentez, Hücresel Solunum) #1

1. Oksidatif fosforilasyon, elektron taşıma sistemi (ETS) ve kemiozmozis mekanizmasıyla ATP sentezlenmesidir. 2. Bu süreçte NADH ve FADH2 molekülleri elektronlarını ETS'ye aktararak yükseltgenir. 3. Protonların (H+) matriksten zarlar arası boşluğa pompalanması ve ardından ATP sentaz aracılığıyla tekrar matrikse akışı sırasında ATP üretilir. 4. Son elektron alıcısı olarak oksijen görev yapar ve oksijen elektronları yakalayarak protonlarla birleşip suyu oluşturur. 5. E seçeneğinde 'Oksidatif fosforilasyonda son elektron tutucu molekül karbondioksittir' denilmesi yanlıştır, son elektron tutucu oksijendir. Sonuç: E şıkkı.

1. Işığa bağımlı reaksiyonlarda fotofosforilasyon ile ATP üretilir, suyun fotolizi ile oksijen, proton ve elektron açığa çıkar, NADP+ indirgenerek NADPH üretilir. 2. Karbondioksitin tutulması (karbon tutma reaksiyonları / Calvin döngüsü) ise stromada gerçekleşir, ışığa bağımlı evrede doğrudan gerçekleşmez. Sonuç: D şıkkı.

1. Glikoliz tüm canlı hücrelerde (bakteriden insana kadar) sitoplazmada ortak olarak gerçekleşir. 2. Reaksiyonların başlaması için 2 molekül ATP harcanır (aktivasyon enerjisi için), net kazanç ise 2 molekül ATP'dir (substrat düzeyinde fosforilasyonla). 3. Süreç sonucunda pirüvik asit (pirüvat) ve NADH molekülleri üretilir. 4. E seçeneğinde 'Glikoliz evresinde mitokondri matriksinde NAD+ molekülleri indirgenir' denilmesi yanlıştır; glikoliz sitoplazmada gerçekleşir, mitokondride değil. Sonuç: E şıkkı.

1. Kemosentez yapan canlılar besin sentezlemek için güneş ışığı yerine inorganik maddelerin oksidasyonundan elde ettikleri kimyasal enerjiyi kullanırlar. 2. Bu süreçte su yerine genellikle hidrojen sülfür ($H_2S$) veya hidrojen gibi maddeleri hidrojen kaynağı olarak kullanabilirler. 3. Oksijen üretimi her kemosentez çeşidinde ortak değildir; bazı kemosentetik bakteriler oksijen üretirken bazıları üretmez (kükürt bakterileri oksijen üretmez). 4. D seçeneğinde 'Kemosentez yapan tüm canlılar reaksiyon sonucunda serbest oksijen gazı üretir' ifadesi yanlıştır, amonyak veya kükürt oksitleyen bakteriler oksijen üretmez. Sonuç: D şıkkı.

1. Her iki fermantasyon çeşidi de glikoliz evresi ile başlar ve son ürün evresiyle tamamlanır. 2. Glikoliz ortak olduğu için her iki olayda da substrat düzeyinde fosforilasyonla net 2 ATP üretilir, NAD+ koenzimi indirgenip tekrar yükseltgenir. 3. Ancak etil alkol fermantasyonunda karbondioksit ($CO_2$) açığa çıkarken, laktik asit fermantasyonunda $CO_2$ açığa çıkmaz. Sonuç: B şıkkı.

1. Krebs döngüsü mitokondri matriksinde gerçekleşir. 2. Glikolizden gelen pirüvat asetil CoA'ya dönüşerek döngüye girer. 3. Döngü sırasında NADH, FADH2 ve substrat düzeyinde fosforilasyonla ATP üretilir, ayrıca $CO_2$ açığa çıkar. 4. E seçeneğinde 'Krebs döngüsünde doğrudan son elektron alıcısı olarak oksijen kullanılır' ifadesi yanlıştır; oksijen doğrudan Krebs döngüsünde kullanılmaz, ETS'de son elektron alıcısı olarak görev yapar. Sonuç: E şıkkı.

1. Liebig'in minimum yasasına göre, bir biyolojik süreci (örneğin fotosentez hızını) etkileyen birden fazla faktör olduğunda, hız o an en az oranda bulunan (sınırlayıcı olan) faktöre göre belirlenir. Sonuç: C şıkkı.

1. Döngüsel fotofosforilasyonda klorofilden kopan elektronlar ETS üzerinden yine aynı klorofile geri döner. 2. Bu süreçte suyun fotolizi gerçekleşmez, NADPH üretilmez, sadece ATP sentezlenir. 3. Döngüsel olmayan fotofosforilasyonda ise suyun fotolizi var, oksijen üretilir ve NADPH sentezlenir. Sonuç: B şıkkı.

1. Solunumda üretilen $CO_2$'nin fotosentezde kullanılması, bitkinin içeride ürettiği metabolik atıkları veya ürünleri kendi içinde dönüştürebildiğini ve solunum ile fotosentez mekanizmalarının hücre içinde bir arada uyumla çalıştığını gösterir. Sonuç: A şıkkı.

1. Kloroplast ve mitokondrinin ortak özellikleri: Kendine ait DNA, RNA ve ribozomlarının olması, çift zarlı olmaları, kendilerini eşleyebilmeleri ve içlerinde ETS bulundurmalarıdır. 2. Ancak fotofosforilasyon (ışık enerjisiyle ATP üretimi) sadece kloroplastta gerçekleşirken, oksidatif fosforilasyon mitokondride gerçekleşir. Mitokondri ışık enerjisini kullanmaz. Sonuç: D şıkkı.

1. Calvin döngüsü kloroplastın stromasında gerçekleşir. 2. Bu evrede ışığa doğrudan ihtiyaç duyulmaz ancak ışığa bağımlı reaksiyonlardan gelen ATP ve NADPH kullanılır. 3. Karbondioksit özümlemesi (karbon tutulması) gerçekleşir ve fosfogliseraldehit (PGAL) üretilir. 4. E seçeneğinde 'Bu evrede klorofil pigmentleri ışığı soğurarak elektron fırlatır' ifadesi yanlıştır; klorofil uyarılması ve ışık soğurulması ışığa bağımlı reaksiyonlarda granalarda gerçekleşir. Sonuç: E şıkkı.

1. Karbonhidratların solunumda yakılması denklemi: $C_6H_{12}O_6 + 6O_2 \to 6CO_2 + 6H_2O$. 2. Solunum katsayısı (RQ) = Üretilen $CO_2$ molü / Tüketilen $O_2$ molü = $6 / 6 = 1$'dir. Sonuç: B şıkkı.

1. Tüm canlı hücreler glikoliz yapmak zorundadır ve glikoliz evresinde substrat düzeyinde fosforilasyonla ATP üretilir. 2. Oksidatif fosforilasyon, fotofosforilasyon veya kemosentetik fosforilasyon ise sadece belirli canlı gruplarında ortak veya özgüdür. Sonuç: A şıkkı.

1. Oksijenli solunumda glikozun yapısındaki karbonlar karbondioksit olarak pirüvatın asetil CoA'ya dönüşümü (ara reaksiyon) ve Krebs döngüsü sırasında açığa çıkar. Sonuç: C şıkkı.

1. Van Niel'in görüşüne göre fotosentezde açığa çıkan oksijenin kaynağı sudur ($H_2O$). 2. Dolayısıyla işaretli oksijen ($O-18$) sadece açığa çıkan serbest $O_2$ gazında bulunur, glikozun yapısındaki oksijenler ise $CO_2$'den gelir. Sonuç: A şıkkı.

1. Etil alkol fermantasyonunda glikoz etil alkole ve $CO_2$'ye parçalanır, ortamda $CO_2$ gazı açığa çıkar ve substrat düzeyinde fosforilasyonla ATP üretilir. 2. Laktik asit üretimi ise etil alkol fermantasyonunda değil, laktik asit fermantasyonunda gerçekleşir. Sonuç: D şıkkı.

1. Fotosentez ve kemosentez ototrof (üretici) canlıların gerçekleştirdiği karbon asimilasyonu (organik besin sentezi) olaylarıdır. 2. Her iki olayda da inorganik maddelerden organik besin sentezlenirken karbondioksit ($CO_2$) tüketilir. 3. Ancak enerji kaynağı (biri ışık, diğeri kimyasal enerji) ve yan ürünler farklı olabilir. Sonuç: B şıkkı.

1. Ökaryot hücrelerde glikoliz evresinde üretilen NADH'ların mitokondri içine aktarılması sırasında harcanan enerji (mekik sistemleri kullanımı) nedeniyle net ATP kazancı prokaryotlara göre 2 ATP daha az olur. Sonuç: A şıkkı.

1. Kompanzasyon noktasında bitkinin fotosentez hızı ile solunum hızı birbirine eşittir. Bu noktada dışarıdan net gaz alışverişi gözlenmez (üretilen oksijen solunumda tüketilir, solunumda üretilen $CO_2$ fotosentezde tüketilir). Sonuç: C şıkkı.

1. Glikoliz reaksiyonlarının başında glikozun aktifleştirilmesi için ATP harcanır, aktif taşımada ATP harcanır, protein sentezinde (dehidrasyonda) ATP harcanır, kas kasılmasında ATP harcanır. 2. Ozmoz ise suyun çok olduğu yerden az olduğu yere pasif bir taşıma (difüzyon) türü olduğundan ATP tüketimi gerektirmez. Sonuç: E şıkkı.